New Horizons: το σκάφος που έφτασε στον Πλούτωνα και συνεχίζει

· · Ενημερώθηκε · 9 λεπτά ανάγνωση

Καλλιτεχνική απεικόνιση του σκάφους New Horizons της NASA καθώς περνά κοντά από τον Πλούτωνα, με τον Χάρωνα στο βάθος
Το New Horizons στο κοντινό πέρασμα από τον Πλούτωνα, τον Ιούλιο του 2015, σε καλλιτεχνική απεικόνιση. Πηγή: NASA/JHUAPL/SwRI
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
  1. Μια αποστολή που κόντεψε να μη γίνει
  2. Η αποστολή New Horizons στον Πλούτωνα
  3. Ένας ωκεανός κάτω από την καρδιά
  4. Arrokoth: ο πιο μακρινός κόσμος που επισκεφθήκαμε
  5. Στα όρια της φούσκας του Ήλιου
  6. Η μάχη για τη χρηματοδότηση
  7. Το μοναδικό μας βλέμμα στον Πλούτωνα
  8. Συχνές ερωτήσεις

Στις 23 Ιουνίου 2026 οι ελεγκτές του New Horizons επιβεβαίωσαν ότι το σκάφος ξύπνησε από τη μεγαλύτερη «χειμερία νάρκη» της αποστολής, μετά από 321 μέρες. Το σήμα του χρειάστηκε 8 ώρες και 52 λεπτά για να φτάσει στη Γη, από απόσταση 9,5 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων. Έντεκα χρόνια νωρίτερα, το ίδιο σκάφος, στο μέγεθος ενός μικρού πιάνου, είχε περάσει δίπλα από τον Πλούτωνα και είχε μετατρέψει μια θολή κουκκίδα των τηλεσκοπίων σε κόσμο με παγετώνες, βουνά από πάγο και γαλάζιο ουρανό. Η αποστολή New Horizons της NASA είναι μέχρι σήμερα η μόνη που επισκέφθηκε τον Πλούτωνα, και συνεχίζει να στέλνει δεδομένα από τα όρια του ηλιακού συστήματος.

Μια αποστολή που κόντεψε να μη γίνει

Οι προτάσεις για αποστολή στον Πλούτωνα ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1990 και ακυρώνονταν η μία μετά την άλλη. Η τελευταία πριν από το New Horizons, το Pluto-Kuiper Express, σταμάτησε το 2000 λόγω κόστους. Η NASA επέλεξε το New Horizons τον Νοέμβριο του 2001, αλλά λίγους μήνες αργότερα η κυβέρνηση το άφησε εκτός προϋπολογισμού. Το έσωσε η δεκαετής αξιολόγηση των αμερικανικών πλανητικών επιστημών του 2002, που το έβαλε πρώτο στην κατηγορία του, και η πίεση της επιστημονικής κοινότητας. Επικεφαλής ήταν από την αρχή ο Άλαν Στερν του Southwest Research Institute.

Το σκάφος εκτοξεύτηκε στις 19 Ιανουαρίου 2006 με έναν πύραυλο Atlas V από το Ακρωτήριο Κανάβεραλ. Έφυγε από τη Γη με περίπου 16,3 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, σχεδόν 58.500 χιλιόμετρα την ώρα, το γρηγορότερο αντικείμενο που είχε εκτοξευτεί ποτέ από τον πλανήτη μας. Ζύγιζε μόλις 478 κιλά. Κουβαλούσε και περίπου 30 γραμμάρια από τις στάχτες του Κλάιντ Τόμπο, του Αμερικανού αστρονόμου που ανακάλυψε τον Πλούτωνα το 1930.

Επτά μήνες μετά την εκτόξευση, τον Αύγουστο του 2006, η Διεθνής Αστρονομική Ένωση άλλαξε τον ορισμό του πλανήτη και ο Πλούτωνας έγινε πλανήτης νάνος. Από τότε οι πλανήτες του ηλιακού συστήματος είναι επίσημα οκτώ. Το σκάφος, που είχε φύγει για τον «ένατο πλανήτη», συνέχισε κανονικά. Στις 28 Φεβρουαρίου 2007 πέρασε από τον Δία για μια βαρυτική υποβοήθηση: η βαρύτητα του γίγαντα το επιτάχυνε κατά περίπου 4 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο και έκοψε τρία χρόνια από το ταξίδι.

Η αποστολή New Horizons στον Πλούτωνα

Το New Horizons δεν σχεδιάστηκε για να μπει σε τροχιά. Για να φτάσει στον Πλούτωνα σε λογικό χρόνο έπρεπε να είναι πολύ γρήγορο, και για να φρενάρει θα χρειαζόταν τόσα καύσιμα που κανένας πύραυλος της εποχής δεν θα μπορούσε να το σηκώσει. Είχε λοιπόν μία μόνο ευκαιρία: ένα πέρασμα με ταχύτητα σχεδόν 14 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο, όπου όλα τα όργανα έπρεπε να δουλέψουν τέλεια, με προγραμματισμένες εντολές, γιατί κάθε σήμα από τη Γη ήθελε τεσσερισήμισι ώρες για να φτάσει.

Στις 14 Ιουλίου 2015 το New Horizons πέρασε περίπου 12.500 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια του Πλούτωνα, εννέα και μισό χρόνια μετά την εκτόξευση. Για να μη σπαταλήσει ούτε λεπτό, το σκάφος είχε προγραμματιστεί να φωτογραφίζει και να μετρά χωρίς να επικοινωνεί με τη Γη, και τα δεδομένα του κοντινού περάσματος χρειάστηκαν περίπου 15 μήνες για να κατέβουν όλα, με ρυθμό μερικών χιλιάδων bit το δευτερόλεπτο.

Αυτό που έδειξαν ανέτρεψε τις προβλέψεις. Αντί για μια νεκρή σφαίρα από πάγο και πέτρα, ο Πλούτωνας αποδείχθηκε γεωλογικά ζωντανός. Το σήμα κατατεθέν του έγινε μια φωτεινή περιοχή σε σχήμα καρδιάς, που ονομάστηκε Tombaugh Regio. Το δυτικό της μισό, η Sputnik Planitia, είναι μια πεδιάδα από πάγο αζώτου έκτασης περίπου ενός εκατομμυρίου τετραγωνικών χιλιομέτρων, χωρίς ούτε έναν κρατήρα. Η επιφάνειά της χωρίζεται σε «κελιά» μεγέθους πόλης, γιατί ο πάγος από κάτω ανακατεύεται αργά σαν σούπα που βράζει, μόνο που εδώ ο κύκλος διαρκεί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.

Γύρω από την πεδιάδα υψώνονται βουνά από πάγο νερού ύψους αρκετών χιλιάδων μέτρων. Στους −230 περίπου βαθμούς Κελσίου ο πάγος νερού είναι σκληρός σαν βράχος και παίζει τον ρόλο που έχει ο γρανίτης στη Γη. Πιο ανατολικά, το σκάφος φωτογράφισε ένα από τα πιο παράξενα τοπία του ηλιακού συστήματος: σειρές από κοφτερές «λεπίδες» πάγου μεθανίου, ύψους εκατοντάδων μέτρων, που πιθανότατα σμιλεύτηκαν από την εξάχνωση, όπως οι παγωμένες κολώνες που σχηματίζονται σε ψηλά βουνά της Γης. Σε άλλες περιοχές ο πάγος αζώτου κυλά αργά από τα υψώματα προς την πεδιάδα, σαν τους παγετώνες των Άλπεων. Πάνω από όλα αυτά, μια λεπτή ατμόσφαιρα αζώτου με στρώματα ομίχλης χρωμάτισε μπλε τον ουρανό του Πλούτωνα στις φωτογραφίες που τράβηξε το σκάφος καθώς απομακρυνόταν με τον Ήλιο πίσω από τον πλανήτη. Ο Χάρωνας, το μεγαλύτερο φεγγάρι, φάνηκε κι αυτός γεμάτος εκπλήξεις. Έχει διάμετρο περίπου 1.200 χιλιόμετρα, πάνω από το μισό του Πλούτωνα, οπότε οι δύο μοιάζουν περισσότερο με διπλό σύστημα παρά με πλανήτη και δορυφόρο. Στην επιφάνειά του απλώνονται φαράγγια πολύ μεγαλύτερα από το Γκραντ Κάνιον, και ο βόρειος πόλος του είναι κοκκινωπός. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι το χρώμα το δίνει μεθάνιο που διαφεύγει από τον Πλούτωνα, παγώνει στον σκοτεινό πόλο του Χάρωνα και μετατρέπεται από το φως σε πιο σύνθετες, κοκκινωπές ενώσεις.

Ένας ωκεανός κάτω από την καρδιά

Η Sputnik Planitia βρίσκεται σχεδόν ακριβώς στο σημείο του Πλούτωνα που είναι πιο μακριά από τον Χάρωνα. Τα δύο σώματα είναι παλιρροιακά κλειδωμένα, δείχνουν πάντα το ίδιο πρόσωπο το ένα στο άλλο, και μια τόσο ακριβής ευθυγράμμιση δύσκολα είναι τυχαία. Η επικρατέστερη εξήγηση είναι ότι κάτω από τη λεκάνη υπάρχει επιπλέον μάζα, και ότι ο πλανήτης «γύρισε» σιγά σιγά ώστε αυτή η βαριά περιοχή να ευθυγραμμιστεί με τη βαρύτητα του Χάρωνα. Ο απλούστερος τρόπος να υπάρχει τέτοια μάζα είναι ένας υπόγειος ωκεανός από υγρό, αλμυρό νερό, που ανέβηκε κάτω από τη λεκάνη.

Αν επιβεβαιωθεί, ο Πλούτωνας μπαίνει στη λίστα των «ωκεάνιων κόσμων» του ηλιακού συστήματος, μαζί με την Ευρώπη του Δία, που θα μελετήσει το Europa Clipper, και τον Εγκέλαδο του Κρόνου. Θα σήμαινε ότι ακόμη κι ένα μικρό σώμα τόσο μακριά από τον Ήλιο μπορεί να κρατά αρκετή θερμότητα για να έχει υγρό νερό δισεκατομμύρια χρόνια μετά τη γέννησή του.

Τα δεδομένα του 2015 δίνουν ακόμη νέα ευρήματα. Στις 5 Αυγούστου 2026 ο Στερν και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν στο Planetary Science Journal ενδείξεις ότι υγρό άζωτο ανεβαίνει από ρωγμές στη βόρεια άκρη της Sputnik Planitia και «υγραίνει» τον πάγο. Οι σκοτεινές γραμμές ανάμεσα στα κελιά, σε μια επιφάνεια νεότερη από ένα εκατομμύριο χρόνια, είναι κατά την ομάδα η πρώτη ένδειξη υγρού που κύλησε πρόσφατα στην επιφάνεια του Πλούτωνα.

Γράφημα για την αποστολή New Horizons της NASA στον Πλούτωνα με ταχύτητα εκτόξευσης, χρονολόγιο και κύριες ανακαλύψεις

Arrokoth: ο πιο μακρινός κόσμος που επισκεφθήκαμε

Μετά τον Πλούτωνα το σκάφος συνέχισε στη ζώνη του Κάιπερ, τον παγωμένο δακτύλιο μικρών σωμάτων πέρα από τον Ποσειδώνα. Οι επιστήμονες έψαξαν με το Hubble έναν στόχο που θα μπορούσε να φτάσει με τα λίγα καύσιμα που είχαν μείνει, και τον βρήκαν το 2014. Την Πρωτοχρονιά του 2019 το New Horizons πέρασε περίπου 3.500 χιλιόμετρα από τον Arrokoth, σε απόσταση περίπου 6,4 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη. Είναι μέχρι σήμερα το πιο μακρινό σώμα που έχει εξερευνήσει από κοντά ανθρώπινο σκάφος. Το όνομά του σημαίνει «ουρανός» στη γλώσσα των Ποουχάταν, ιθαγενών της Βιρτζίνια.

Ο Arrokoth έχει σχήμα πεπλατυσμένου χιονάνθρωπου: δύο λοβοί, μήκους περίπου 36 χιλιομέτρων συνολικά, που κάποτε γύριζαν ο ένας γύρω από τον άλλον και ενώθηκαν απαλά, με ταχύτητα ανθρώπου που περπατά. Δεν έχει σημάδια βίαιης σύγκρουσης. Έτσι έδωσε μια από τις πιο καθαρές απαντήσεις για το πώς σχηματίστηκαν οι πρώτοι «σπόροι» των πλανητών: από σύννεφα σκόνης και πάγου που κατέρρευσαν ήπια, και όχι από διαδοχικά βίαια χτυπήματα. Είναι ένα σώμα που έμεινε σχεδόν ανέγγιχτο εδώ και 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Το κόκκινο χρώμα του προέρχεται από οργανικές ενώσεις που σχηματίζονται όταν η κοσμική ακτινοβολία και το υπεριώδες φως «ψήνουν» για δισεκατομμύρια χρόνια τους πάγους της επιφάνειας. Εκτός από τον Arrokoth, το New Horizons παρατήρησε από μακριά πάνω από είκοσι ακόμη σώματα της ζώνης, από γωνίες που δεν μπορούμε να έχουμε από τη Γη, και μέτρησε τα σχήματά τους, την περιστροφή τους και αν έχουν δορυφόρους.

Στα όρια της φούσκας του Ήλιου

Τον Απρίλιο του 2026 το New Horizons βρισκόταν περίπου 64,5 αστρονομικές μονάδες από τον Ήλιο, δηλαδή 64,5 φορές την απόσταση Γης-Ήλιου. Απομακρύνεται κατά περίπου 3 μονάδες τον χρόνο. Έχει πια περάσει στη φάση της ηλιοφυσικής: μετρά τον ηλιακό άνεμο, τα φορτισμένα σωματίδια και τη σκόνη στα εξωτερικά στρώματα της ηλιόσφαιρας, της «φούσκας» που φουσκώνει ο Ήλιος γύρω του. Ο μετρητής σκόνης του, που φτιάχτηκε από φοιτητές και πήρε το όνομα της Βενέτια Μπέρνι, του κοριτσιού που πρότεινε το όνομα «Πλούτων» το 1930, βρίσκει περισσότερη σκόνη απ’ όσο περίμεναν οι επιστήμονες. Αυτό ίσως σημαίνει ότι η ζώνη του Κάιπερ εκτείνεται πιο μακριά απ’ όσο πιστεύαμε.

Για να εξοικονομήσει ενέργεια και χρήματα, το σκάφος περνά πια μεγάλα διαστήματα σε αδράνεια. Από τις 7 Αυγούστου 2025 ως τις 23 Ιουνίου 2026 έμεινε 321 μέρες σε χειμερία νάρκη, στέλνοντας μόνο ένα εβδομαδιαίο «σήμα υγείας». Όπως ανακοίνωσε η NASA (ανοίγει σε νέα καρτέλα), όλα αυτά τα σήματα ήταν «πράσινα» και το σκάφος ξύπνησε σε καλή κατάσταση. Η NASA αναμένει ότι θα βγει από τη ζώνη του Κάιπερ το 2028 ή το 2029.

Ενέργεια παίρνει από μια ραδιοϊσοτοπική θερμοηλεκτρική γεννήτρια, που μετατρέπει σε ρεύμα τη θερμότητα από τη φυσική διάσπαση του πλουτωνίου-238. Απέδιδε περίπου 245 watt στην εκτόξευση, λιγότερο από μια οικιακή ηλεκτρική σκούπα, και χάνει περίπου 3,5 watt τον χρόνο. Κάποια στιγμή μέσα στη δεκαετία του 2030 δεν θα φτάνει για τον πομπό. Το New Horizons δεν θα ξεπεράσει ποτέ τα δύο Voyager, που ταξιδεύουν ταχύτερα, θα είναι όμως ένα από τα πέντε σκάφη που φεύγουν για πάντα από το ηλιακό σύστημα.

Η μάχη για τη χρηματοδότηση

Τα επιστημονικά κατορθώματα δεν προστατεύουν μια αποστολή από τον προϋπολογισμό. Το 2025 το σχέδιο του Λευκού Οίκου για το 2026 περιλάμβανε το New Horizons ανάμεσα σε δεκάδες επιστημονικές αποστολές της NASA που θα σταματούσαν. Το Κογκρέσο το κράτησε στον τελικό προϋπολογισμό, και τον Μάιο του 2026 η αρμόδια επιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων στήριξε ξανά τη συνέχισή του για το 2027. Σημείωσε μάλιστα ότι νέες παρατηρήσεις από τα τηλεσκόπια Rubin και Roman μπορεί να βρουν δεύτερο στόχο για κοντινό πέρασμα. Η τελική απόφαση για το 2027 δεν έχει παρθεί ακόμη.

Το μοναδικό μας βλέμμα στον Πλούτωνα

Καμία νέα αποστολή στον Πλούτωνα δεν έχει εγκριθεί, και ένα τέτοιο ταξίδι θα χρειαζόταν πάνω από μια δεκαετία προετοιμασίας και άλλη μια για να φτάσει. Ό,τι θα μάθουμε για τον Πλούτωνα ως τη δεκαετία του 2040 τουλάχιστον θα έρχεται από τα δεδομένα ενός μόνο περάσματος, όπως δείχνει το εύρημα του υγρού αζώτου έντεκα χρόνια μετά. Το New Horizons απέδειξε ότι ακόμη και οι πιο μικροί και μακρινοί κόσμοι μπορεί να είναι ενεργοί, και ότι ένα σκάφος 478 κιλών, με ισχύ λίγων εκατοντάδων watt, αρκεί για να ξαναγράψει το κεφάλαιο ενός πλανήτη. 🪐

Συχνές ερωτήσεις για το New Horizons

Πότε έφτασε το New Horizons στον Πλούτωνα;

Το New Horizons της NASA πέρασε από τον Πλούτωνα στις 14 Ιουλίου 2015, σε απόσταση περίπου 12.500 χιλιομέτρων. Το σκάφος είχε εκτοξευτεί στις 19 Ιανουαρίου 2006 από το Cape Canaveral με πύραυλο Atlas V, οπότε το ταξίδι κράτησε σχεδόν εννέα και μισό χρόνια. Ήταν η πρώτη φορά που ανθρώπινο σκάφος εξερεύνησε τον Πλούτωνα από κοντά.

Τι ανακάλυψε το New Horizons στον Πλούτωνα;

Το New Horizons έδειξε ότι ο Πλούτωνας είναι γεωλογικά ενεργός κόσμος και όχι μια νεκρή σφαίρα από πάγο και πέτρα. Το σκάφος φωτογράφισε τη φωτεινή περιοχή σε σχήμα καρδιάς Tombaugh Regio, της οποίας το δυτικό τμήμα, η Sputnik Planitia, είναι ένας παγετώνας από πάγο αζώτου έκτασης περίπου ενός εκατομμυρίου τετραγωνικών χιλιομέτρων. Κατέγραψε επίσης βουνά από πάγο νερού ύψους χιλιάδων μέτρων, πιθανά κρυοηφαίστεια και ατμόσφαιρα. Τα δεδομένα του δείχνουν ότι κάτω από τη Sputnik Planitia μπορεί να υπάρχει υπόγειος ωκεανός νερού.

Τι είναι ο Arrokoth που επισκέφθηκε το New Horizons;

Ο Arrokoth είναι ένα παγωμένο αντικείμενο της ζώνης Kuiper με σχήμα χιονάνθρωπου, από το οποίο το New Horizons πέρασε την 1η Ιανουαρίου 2019. Βρισκόταν τότε περίπου 6,4 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη και είναι το πιο μακρινό σώμα που έχει εξερευνηθεί από κοντά από ανθρώπινο σκάφος. Οι επιστήμονες τον θεωρούν πρωτογενές απομεινάρι από τη γέννηση του ηλιακού συστήματος, που διατηρεί σχεδόν ανέπαφη τη χημεία του εδώ και 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.

Πού βρίσκεται σήμερα το New Horizons;

Τον Απρίλιο του 2026 το New Horizons της NASA βρισκόταν περίπου 64,5 αστρονομικές μονάδες από τον Ήλιο, δηλαδή περίπου 9,6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα, και απομακρύνεται κατά περίπου 3 μονάδες τον χρόνο. Διασχίζει τη ζώνη του Κάιπερ, την περιοχή με παγωμένα σώματα πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα, και μελετά τον ηλιακό άνεμο και τη σκόνη στα εξωτερικά όρια της ηλιόσφαιρας. Στις 23 Ιουνίου 2026 ξύπνησε σε καλή κατάσταση από χειμερία νάρκη 321 ημερών, και ένα ραδιοσήμα του χρειαζόταν τότε σχεδόν 9 ώρες για να φτάσει στη Γη. Η NASA αναμένει ότι θα βγει από τη ζώνη του Κάιπερ το 2028 ή το 2029.

Μέχρι πότε θα λειτουργεί το New Horizons;

Το New Horizons μπορεί να λειτουργεί ως κάποια στιγμή μέσα στη δεκαετία του 2030, όταν η ισχύς του δεν θα αρκεί πια για τον πομπό. Η ενέργειά του προέρχεται από ραδιοϊσοτοπική θερμοηλεκτρική γεννήτρια με πλουτώνιο-238, που απέδιδε περίπου 245 watt στην εκτόξευση του 2006 και χάνει περίπου 3,5 watt τον χρόνο. Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι η χρηματοδότηση: το σχέδιο προϋπολογισμού του Λευκού Οίκου για το 2026 προέβλεπε τη διακοπή της αποστολής, αλλά το Κογκρέσο την κράτησε. Τον Μάιο του 2026 η αρμόδια επιτροπή της Βουλής των ΗΠΑ στήριξε ξανά τη συνέχισή της για το 2027. (Προς ενημέρωση μετά την ψήφιση του προϋπολογισμού της NASA για το 2027.)

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.