Roman Space Telescope: το τηλεσκόπιο που θα δει ένα δισεκατομμύριο γαλαξίες

Στις 25 Νοεμβρίου 2025, τεχνικοί στο Goddard Space Flight Center της NASA ένωσαν τα δύο κύρια τμήματα του Nancy Grace Roman Space Telescope. Μετά από χρόνια κατασκευής, δοκιμών και καθυστερήσεων λόγω πανδημίας, το τηλεσκόπιο είναι πλέον πλήρως συναρμολογημένο και προχωρά στις τελικές δοκιμές πριν μεταφερθεί στο Kennedy Space Center για εκτόξευση. Η αποστολή έχει ορόσημο εκτόξευσης έως τον Μάιο 2027, αλλά η ομάδα είναι σε τροχιά για εκτόξευση νωρίτερα, το φθινόπωρο του 2026.

Για να καταλάβουμε γιατί αυτό είναι σημαντικό, αξίζει να δούμε τι ακριβώς πρόκειται να κάνει αυτό το τηλεσκόπιο.

Ποια ήταν η Nancy Grace Roman

Το τηλεσκόπιο πήρε το όνομά του από μια γυναίκα που λίγοι γνωρίζουν αλλά χωρίς την οποία το Hubble δεν θα υπήρχε. Η Nancy Grace Roman γεννήθηκε το 1925, έκανε το διδακτορικό της στην αστρονομία το 1949 όταν σχεδόν καμία γυναίκα δεν υπήρχε στον τομέα, και εντάχθηκε στη NASA το 1959 ως η πρώτη γυναίκα σε διευθυντική θέση της υπηρεσίας και αργότερα ως η πρώτη επικεφαλής αστρονόμος της. Ήταν αυτή που οραματίστηκε και υποστήριξε τη δημιουργία διαστημικών τηλεσκοπίων, ανοίγοντας τον δρόμο για το Hubble. Πέθανε το 2018, τρία χρόνια πριν δει το τηλεσκόπιο που φέρει το όνομά της να εκτοξεύεται.

Τι κάνει το Roman διαφορετικό

Το Roman δεν είναι αντικατάσταση του James Webb. Είναι συμπλήρωμά του, και η διαφορά είναι θεμελιώδης. Το Webb βλέπει μικρές περιοχές του ουρανού με εξαιρετική λεπτομέρεια, σαν να κοιτάς μέσα από μια κλειδαρότρυπα. Το Roman θα έχει οπτικό πεδίο τουλάχιστον 100 φορές μεγαλύτερο από το Hubble, δυνητικά μετρώντας το φως από ένα δισεκατομμύριο γαλαξίες κατά τη διάρκεια της αποστολής του.

Αν το Webb είναι ένα τηλεσκόπιο υψηλής μεγέθυνσης, το Roman είναι ένα ευρυγώνιο. Κάθε εικόνα του θα καλύπτει μια περιοχή του ουρανού μεγαλύτερη από το φαινόμενο μέγεθος της πανσελήνου. Θα συλλέγει δεδομένα εκατοντάδες φορές γρηγορότερα από το Hubble, συσσωρεύοντας 20.000 terabytes δεδομένων κατά τη διάρκεια της πενταετούς αποστολής του.

Τα δύο όργανα

Το Roman φέρει δύο επιστημονικά όργανα. Το πρώτο και κυριότερο είναι το Wide Field Instrument, μια κάμερα 300 megapixel που λειτουργεί στο ορατό και στο εγγύς υπέρυθρο φάσμα. Θα παρέχει εικόνες με την ίδια ευκρίνεια με το Hubble αλλά σε οπτικό πεδίο 100 φορές μεγαλύτερο.

Το δεύτερο είναι το Coronagraph Instrument, ένα σύστημα που μπλοκάρει το φως ενός άστρου ώστε να μπορείς να δεις απευθείας τους πλανήτες γύρω του. Η άμεση απεικόνιση εξωπλανητών είναι μία από τις πιο δύσκολες τεχνικές στην αστρονομία, και το Roman φέρνει νέα τεχνολογία που κατασκευάστηκε από το JPL της NASA.

Τι θα ανακαλύψει

Κατά τη διάρκεια της πενταετούς αποστολής του, αναμένεται να αποκαλύψει πάνω από 100.000 μακρινούς κόσμους, εκατοντάδες εκατομμύρια άστρα και δισεκατομμύρια γαλαξίες.

Πιο συγκεκριμένα, το Roman στοχεύει σε τρία μεγάλα επιστημονικά ερωτήματα. Το πρώτο είναι η σκοτεινή ενέργεια και η σκοτεινή ύλη, δηλαδή τα δύο μυστηριώδη συστατικά που αποτελούν το 95% του σύμπαντος αλλά δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε άμεσα. Το Roman θα χαρτογραφήσει δισεκατομμύρια γαλαξίες για να μελετήσει πώς η σκοτεινή ενέργεια επιταχύνει την επέκταση του σύμπαντος.

Το δεύτερο είναι οι εξωπλανήτες. Μέσω της μεθόδου microlensing που αναφέραμε σε προηγούμενο άρθρο μας, το Roman αναμένεται να ανακαλύψει χιλιάδες πλανήτες, μεταξύ των οποίων και πλανήτες με μάζα ένα δέκατο της Γης, κάτι που κανένα άλλο τηλεσκόπιο δεν μπορεί να κάνει.

Το τρίτο είναι η υπέρνοβα και η δομή του σύμπαντος. Κατά τη διάρκεια της αποστολής του αναμένεται να ανακαλύψει δεκάδες χιλιάδες υπερνόβα, κάτι που θα δώσει νέα δεδομένα για το ρυθμό επέκτασης του σύμπαντος.

Κόστος και εκτόξευση

Το συνολικό κόστος της αποστολής ανέρχεται σε περίπου 4,3 δισεκατομμύρια δολάρια. Η εκτόξευση θα γίνει με Falcon Heavy της SpaceX από το Launch Complex 39A στο Kennedy Space Center, με κόστος εκτόξευσης 255 εκατομμύρια δολάρια. Προορισμός είναι το σημείο L2, το ίδιο με το Webb, περίπου 1,5 εκατομμύριο χιλιόμετρα από τη Γη.

Η ονομαστική διάρκεια αποστολής είναι πέντε χρόνια. Σε αντίθεση με άλλα υπέρυθρα τηλεσκόπια, δεν βασίζεται σε ψυκτικό υγρό, οπότε η εξάντλησή του δεν αποτελεί πρόβλημα. Ο περιορισμός είναι το καύσιμο ελιγμών, όπως ακριβώς και με το Webb, οπότε υπάρχει πιθανότητα εκτεταμένης αποστολής μετά τα πέντε χρόνια.

Ένας κίνδυνος που παραμένει

Υπάρχει ένα σύννεφο στον ορίζοντα. Σε περιβάλλον περικοπών προϋπολογισμού, το Roman έχει αναφερθεί σε λίστες με προγράμματα που εξετάζονται για μείωση χρηματοδότησης. Η επιστημονική κοινότητα έχει αντιδράσει έντονα, τονίζοντας ότι το τηλεσκόπιο είναι ήδη κατασκευασμένο και έτοιμο, οπότε η μη εκτόξευσή του θα σήμαινε απλώς σπατάλη δισεκατομμυρίων που έχουν ήδη δαπανηθεί.

Μέχρι στιγμής, το πρόγραμμα συνεχίζει. Και αν όλα πάνε καλά, μέχρι το τέλος του 2026 θα έχουμε στον ουρανό και ένα δεύτερο ισχυρό τηλεσκόπιο που θα αλλάξει την αστρονομία.

🔭

---

*Το άρθρο αυτό γράφτηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, βασισμένο σε αξιόπιστες πηγές και ελέγχθηκε πριν δημοσιευτεί.*