Αποστολή VERITAS: ο χαρτογράφος της Αφροδίτης σε αγώνα με τον προϋπολογισμό

Τρεις φορές από το 2023, η πρόταση προϋπολογισμού του Λευκού Οίκου για τη NASA είτε άφησε την αποστολή VERITAS σχεδόν χωρίς χρήματα είτε ζήτησε να ακυρωθεί. Τις δύο πρώτες φορές τη γλίτωσε. Η τρίτη μάχη είναι ακόμη ανοιχτή.

Το VERITAS είναι το σκάφος που θα φτιάξει τον λεπτομερέστερο χάρτη της επιφάνειας της Αφροδίτης που έχει υπάρξει, και το πρώτο αμερικανικό σκάφος σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη μετά τον Magellan, που έφτασε εκεί το 1990. Η επιστήμη του είναι έτοιμη εδώ και χρόνια. Το πρόβλημά του βρίσκεται στην Ουάσινγκτον.

Τι θα κάνει η αποστολή VERITAS στην Αφροδίτη

Η NASA επέλεξε το VERITAS (Venus Emissivity, Radio Science, InSAR, Topography, and Spectroscopy) τον Ιούνιο του 2021, στο πρόγραμμα Discovery, μαζί με το DAVINCI. Τη διαχειρίζεται το Jet Propulsion Laboratory (JPL), το σκάφος το κατασκευάζει η Lockheed Martin και συνεισφέρουν οι διαστημικές υπηρεσίες της Ιταλίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας. Μετά την άφιξη θα χαμηλώσει την τροχιά του με αεροπέδηση (aerobraking), περνώντας ξανά και ξανά μέσα από την ανώτερη ατμόσφαιρα, και θα χαρτογραφεί από σχεδόν πολική τροχιά.

Το βασικό όργανο είναι το ραντάρ VISAR. Τα μικροκύματά του περνούν μέσα από τα σύννεφα θειικού οξέος και επιστρέφουν εικόνες της επιφάνειας με ανάλυση 30 μέτρων σε όλο τον πλανήτη και 15 μέτρων σε επιλεγμένες περιοχές. Το ίδιο όργανο θα μετρήσει το ανάγλυφο με οριζόντια ανάλυση 250 μέτρων και κάθετη ακρίβεια 5 μέτρων. Ο Magellan είχε σχεδιαστεί για εικόνες 120 έως 300 μέτρων, άρα ο νέος χάρτης θα είναι 4 έως 10 φορές λεπτομερέστερος.

Το VISAR κάνει και κάτι που ο Magellan δεν μπορούσε. Με την τεχνική InSAR συγκρίνει δύο περάσματα πάνω από το ίδιο σημείο και εντοπίζει μετακινήσεις του εδάφους έως 1,5 εκατοστό. Αν κάπου κάτω από την επιφάνεια κινείται μάγμα, το έδαφος από πάνω φουσκώνει ή βυθίζεται, και το VERITAS θα το δει.

Το VEM, που κατασκευάζει η γερμανική DLR, διαβάζει τη θερμική ακτινοβολία της επιφάνειας μέσα από πέντε στενά «παράθυρα» του υπέρυθρου, όπου τα σύννεφα αφήνουν το φως να περάσει. Από αυτή την «υπογραφή» οι επιστήμονες θα ξεχωρίσουν τους τύπους πετρωμάτων και θα ψάξουν υδρατμούς που βγάζουν τα ηφαίστεια. Τρίτο εργαλείο είναι οι ίδιες οι ραδιοεπικοινωνίες: από τις μικρές αλλαγές στην ταχύτητα του σκάφους θα χαρτογραφηθεί το πεδίο βαρύτητας, που δείχνει πώς είναι φτιαγμένο το εσωτερικό του πλανήτη. Τους επιστημονικούς στόχους αναλυτικά τους δίνει η σελίδα του VERITAS στη NASA (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Μαζί του ταξιδεύει και ένας επιβάτης: το Deep Space Atomic Clock-2 του JPL, διάδοχος του ατομικού ρολογιού που δοκιμάστηκε σε τροχιά από το 2019. Ένα τέτοιο ρολόι επιτρέπει σε ένα σκάφος να υπολογίζει πιο αυτόνομα τη θέση του, χωρίς να περιμένει κάθε φορά οδηγίες από τη Γη.

Από το 2027 στο 2031

Αρχικά η αποστολή VERITAS προοριζόταν για εκτόξευση γύρω στο 2027. Τον Νοέμβριο του 2022, μια ανεξάρτητη επιτροπή που εξέταζε γιατί η αποστολή Psyche έχασε το παράθυρο εκτόξευσής της βρήκε ανισορροπία ανάμεσα στον φόρτο εργασίας και το προσωπικό του JPL. Για να ελευθερώσει ανθρώπους, η NASA μετέθεσε το VERITAS για όχι νωρίτερα από το 2031.

Τον Μάρτιο του 2023 ήρθε το δεύτερο χτύπημα. Η πρόταση προϋπολογισμού για το 2024 έδινε στο VERITAS μόλις 1,5 εκατομμύριο δολάρια, ποσό που στην πράξη ισοδυναμούσε με «ήπια ακύρωση». Η μηχανική δουλειά σταμάτησε για όλο το οικονομικό έτος 2024. Η επιστημονική ομάδα συνέχισε με ελάχιστα χρήματα, με επίγειες αποστολές πεδίου στην Ισλανδία, και η Planetary Society οργάνωσε εκστρατεία για να σωθεί η αποστολή.

Τον Μάρτιο του 2024, η πρόταση για το 2025 επανέφερε τη χρηματοδότηση με στόχο εκτόξευσης το 2031. «Ο εφιάλτης τελείωσε», δήλωσε στο Gizmodo η Darby Dyar, αναπληρώτρια επικεφαλής ερευνήτρια της αποστολής. Η μηχανική δουλειά ξανάρχισε τον Οκτώβριο του 2024 και η ομάδα έβαλε στόχο τον Ιούνιο του 2031. Η επικεφαλής ερευνήτρια Sue Smrekar είχε προειδοποιήσει από τότε ότι υπάρχει «πραγματική πιθανότητα» νέας καθυστέρησης για το επόμενο παράθυρο, τον Νοέμβριο του 2032.

Η τρίτη μάχη, του 2026

Η ανακούφιση κράτησε λίγο. Η πρόταση του Λευκού Οίκου για το 2026 ζήτησε την ακύρωση του VERITAS και του DAVINCI. Το Κογκρέσο την απέρριψε: ο νόμος για το 2026, που υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 2026, έδωσε 36,1 εκατομμύρια δολάρια στο VERITAS και 99 εκατομμύρια στο DAVINCI. Στο σχέδιο δαπανών που δημοσίευσε η NASA τον Ιούλιο του 2026, το VERITAS εμφανίζεται με 24 εκατομμύρια. Όπως είχε πει τον Μάρτιο η Louise Prockter της NASA, η δουλειά στο VERITAS «ανεβαίνει αργά».

Στις 3 Απριλίου 2026 ήρθε η πρόταση για το 2027, που ζητά να καταργηθούν το VERITAS, το DAVINCI και η αμερικανική συνεισφορά στο ευρωπαϊκό EnVision. «Καμία παρόμοια ολική εξάλειψη δεν εμφανίζεται για κανέναν άλλο προορισμό του ηλιακού συστήματος», σημείωσε η Planetary Society στην ανάλυσή της (ανοίγει σε νέα καρτέλα). Το πώς φτάσαμε ως εδώ το εξηγούμε στο άρθρο για τον προϋπολογισμό Trump για τη NASA.

Η απόφαση δεν έχει παρθεί ακόμη. Η προσωρινή χρηματοδότηση που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 κρατά τη NASA στα επίπεδα του 2026 έως τις 11 Δεκεμβρίου, δηλαδή η τελική κρίση για το 2027 μεταφέρθηκε μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Η αβεβαιότητα έχει ήδη κόστος έξω από τις ΗΠΑ: τον Σεπτέμβριο ο ESA αποφάσισε να φτιάξει δικό του ραντάρ για το EnVision, επειδή η NASA δεν φαίνεται να μπορεί να το παραδώσει, και μετέθεσε την εκτόξευση για το 2032. Πώς συνδέονται οι τρεις αποστολές το δείχνουμε στον οδηγό για τις αποστολές στην Αφροδίτη.

Τα χρήματα του 2026 κρατούν το VERITAS ζωντανό, όχι στο χρονοδιάγραμμα. Η Smrekar το έχει πει ξεκάθαρα: «Όσο περισσότερο καθυστερούμε, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να χάσουμε βασικά στελέχη».

Ένα ηφαίστειο που άλλαξε μέσα σε οκτώ μήνες

Τον Μάρτιο του 2023, ο Robert Herrick του Πανεπιστημίου της Αλάσκας στο Φέρμπανκς, μέλος της επιστημονικής ομάδας του VERITAS, ξαναδούλεψε εικόνες του Magellan από το 1991. Σε δύο λήψεις με διαφορά οκτώ μηνών, ένα ηφαιστειακό στόμιο κοντά στο Maat Mons είχε περίπου διπλασιαστεί, από 2,2 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ήταν η πρώτη άμεση γεωλογική ένδειξη πρόσφατης ηφαιστειακής δραστηριότητας στην Αφροδίτη.

Ο Magellan την κατέγραψε τυχαία, με εικόνες εκατοντάδων μέτρων και χωρίς κανένα όργανο για μετακινήσεις του εδάφους. Το VERITAS είναι σχεδιασμένο να ψάξει τέτοιες αλλαγές συστηματικά, σε όλο τον πλανήτη, και να μετρήσει υδρατμούς από τα ίδια ηφαίστεια. Οι ίδιες μετρήσεις, πετρώματα και υδρατμοί, τροφοδοτούν και ένα μεγαλύτερο ερώτημα, το αν η Αφροδίτη ήταν κάποτε κατοικήσιμη. Το «ίσως είναι ενεργή» μπορεί να γίνει μέτρηση με ημερομηνία και θέση. Το αν θα γίνει από το 2031, ή αργότερα, θα το κρίνει το Κογκρέσο. 🛰️