Αποστολές στην Αφροδίτη: τι θα κάνουν τα DAVINCI, VERITAS και EnVision

Από τις 18 Σεπτεμβρίου 2025, όταν η ιαπωνική JAXA τερμάτισε επίσημα την αποστολή Akatsuki, δεν υπάρχει κανένα ενεργό σκάφος γύρω από την Αφροδίτη. Οι επόμενες αποστολές στην Αφροδίτη έχουν ήδη ονόματα: το DAVINCI και το VERITAS της NASA και το EnVision του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Το ένα θα ρίξει μια κάψουλα μέσα στην πυκνή ατμόσφαιρα. Τα άλλα δύο θα χαρτογραφήσουν τον πλανήτη από τροχιά, με ραντάρ που βλέπουν μέσα από τα σύννεφα.

Η τελευταία αποστολή της NASA αφιερωμένη στον πλανήτη Αφροδίτη, ο Magellan, μπήκε σε τροχιά τον Αύγουστο του 1990. Σχεδόν ό,τι ξέρουμε για το ανάγλυφο του πλανήτη βγαίνει ακόμη από τους δικούς του χάρτες. Οι τρεις νέες αποστολές θέλουν να απαντήσουν σε όσα εκείνος άφησε ανοιχτά: αν η Αφροδίτη έχει ενεργά ηφαίστεια σήμερα, αν είχε κάποτε νερό και γιατί ένας πλανήτης σχεδόν ίδιος με τη Γη κατέληξε τόσο διαφορετικός.

Γιατί οι αποστολές στην Αφροδίτη αραίωσαν για τριάντα χρόνια

Η Αφροδίτη δεν ξεχάστηκε εντελώς. Η ευρωπαϊκή Venus Express μελέτησε την ατμόσφαιρά της από το 2006 έως το 2014 και η Akatsuki από το 2015. Σκάφη με άλλο προορισμό, όπως το Parker Solar Probe της NASA και το BepiColombo, πέρασαν δίπλα της για να αλλάξουν πορεία με τη βαρύτητά της. Καμία από αυτές τις αποστολές όμως δεν είχε στόχο την επιφάνεια ή το εσωτερικό του πλανήτη.

Ο λόγος είναι πρακτικός. Στην επιφάνεια η θερμοκρασία φτάνει περίπου τους 465 βαθμούς Κελσίου και η πίεση είναι περίπου 90 φορές μεγαλύτερη από της Γης. Τα σύννεφα θειικού οξέος κρύβουν το έδαφος από τις συνηθισμένες κάμερες. Τα σοβιετικά σκάφη του προγράμματος Venera έστειλαν φωτογραφίες από το έδαφος, τις τελευταίες το 1982, αλλά το μακροβιότερο, το Venera 13, λειτούργησε μόλις 127 λεπτά. Στον Άρη, αντίθετα, ένα ρόβερ μπορεί να δουλεύει για χρόνια, και εκεί πήγε το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής.

Δύο πράγματα έφεραν την Αφροδίτη ξανά στο προσκήνιο. Το πρώτο είναι τα κλιματικά μοντέλα που δείχνουν ότι ο πλανήτης ίσως είχε κάποτε ρηχούς ωκεανούς, ενδεχόμενο που εξετάζουμε στο άρθρο για το αν η Αφροδίτη ήταν κατοικήσιμη. Αν ισχύει, η Αφροδίτη είναι το πιο κοντινό παράδειγμα πλανήτη που έχασε την κατοικησιμότητά του. Αυτό μετράει όταν οι αστρονόμοι προσπαθούν να κρίνουν από μακριά αν ένας βραχώδης εξωπλανήτης μοιάζει περισσότερο με τη Γη ή με την Αφροδίτη.

Το δεύτερο ήρθε από τα παλιά δεδομένα. Τον Μάρτιο του 2023, ο Robert Herrick του Πανεπιστημίου της Αλάσκας στο Φέρμπανκς σύγκρινε δύο εικόνες ραντάρ του Magellan από το 1991, τραβηγμένες με διαφορά οκτώ μηνών. Ένα ηφαιστειακό στόμιο κοντά στο Maat Mons, έκτασης περίπου 2,2 τετραγωνικών χιλιομέτρων τον Φεβρουάριο, είχε περίπου διπλασιαστεί τον Οκτώβριο. Ήταν η πρώτη άμεση γεωλογική ένδειξη πρόσφατης ηφαιστειακής δραστηριότητας στην Αφροδίτη. Αν μια έκρηξη φάνηκε σε εικόνες με ανάλυση εκατοντάδων μέτρων, οι νέοι χάρτες θα δουν πολύ περισσότερα.

DAVINCI: μία ώρα πτώσης μέσα στην ατμόσφαιρα

Το DAVINCI (Deep Atmosphere Venus Investigation of Noble gases, Chemistry, and Imaging) επιλέχθηκε από τη NASA στις 2 Ιουνίου 2021, στο πρόγραμμα Discovery, μαζί με το VERITAS. Το διαχειρίζεται το Goddard Space Flight Center, με επικεφαλής ερευνητή τον Jim Garvin. Σύμφωνα με τη σελίδα του DAVINCI στη NASA (ανοίγει σε νέα καρτέλα), είναι η πρώτη αποστολή που θα μελετήσει την Αφροδίτη και με διελεύσεις από κοντά και με κάψουλα καθόδου.

Το σκάφος-μεταφορέας θα περάσει δύο φορές δίπλα από τον πλανήτη πριν αφήσει την κάψουλα. Σε αυτές τις διελεύσεις, δύο όργανα θα φωτογραφίσουν τα σύννεφα στο υπεριώδες και τα υψίπεδα στο εγγύς υπέρυθρο, όπου η ατμόσφαιρα αφήνει να περάσει λίγο από το φως της θερμής επιφάνειας.

Η κάψουλα είναι μια σφαίρα από τιτάνιο, διαμέτρου περίπου ενός μέτρου. Θα αρχίσει να συναντά την ατμόσφαιρα περίπου 120 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια, θα πετάξει τη θερμική της ασπίδα στα 67 χιλιόμετρα και θα κατέβει για περίπου μία ώρα. Σε όλη τη διαδρομή θα μετρά τη χημεία του αέρα, τα ευγενή αέρια, τη θερμοκρασία και την πίεση.

Μία από τις πιο σημαντικές μετρήσεις είναι η αναλογία δευτερίου προς υδρογόνο. Το δευτέριο είναι βαρύτερη μορφή του υδρογόνου. Όταν ένας πλανήτης χάνει νερό στο διάστημα, το ελαφρύ υδρογόνο δραπετεύει ευκολότερα και το δευτέριο μένει πίσω. Από αυτή την αναλογία οι επιστήμονες μπορούν να εκτιμήσουν πόσο νερό είχε κάποτε η Αφροδίτη και πότε το έχασε.

Όταν η κάψουλα βγει κάτω από τα σύννεφα, περίπου 30 χιλιόμετρα πάνω από το έδαφος, θα αρχίσει να φωτογραφίζει την Alpha Regio. Πρόκειται για tessera, ένα ορεινό τοπίο με πυκνό πλέγμα από κορυφογραμμές και κοιλάδες, που θεωρείται από τα παλαιότερα εδάφη του πλανήτη. Οι εκατοντάδες εικόνες θα δείχνουν λεπτομέρειες από 100 μέτρα έως κάτω από ένα μέτρο. «Καμία προηγούμενη αποστολή δεν έχει κατέβει πάνω από τις tesserae της Αφροδίτης», έχει επισημάνει ο Garvin.

Η ομάδα έχει ήδη δοκιμάσει την ιδέα στη Γη. Από τις 23 έως τις 25 Ιουνίου 2026, ελικόπτερα έκαναν δέκα αργές καθόδους πάνω από το Crater Island της Γιούτα, κρατώντας ένα καλάθι με εννέα όργανα, ανάμεσά τους υπέρυθρες κάμερες. Οι χάρτες που έφτιαξε η ομάδα μόνο από τις εικόνες της καθόδου ταίριαξαν με τους χάρτες των γεωλόγων της Γιούτα. Οι υπέρυθρες εικόνες ξεχώρισαν επίσης τα πετρώματα πλούσια σε πυρίτιο από εκείνα που είναι πλούσια σε σίδηρο, διάκριση που σύμφωνα με τη NASA βοηθά στη μελέτη του νερού και της γεωλογικής ιστορίας της Αφροδίτης.

Η κάψουλα θα ακουμπήσει στο έδαφος με περίπου 12 μέτρα το δευτερόλεπτο. Αν αντέξει, θα στείλει δεδομένα και από την επιφάνεια, αλλά δεν χρειάζεται: η δουλειά της έχει ήδη γίνει στην κάθοδο.

VERITAS: ο χάρτης που θα αντικαταστήσει τον Magellan

Το VERITAS (Venus Emissivity, Radio Science, InSAR, Topography, and Spectroscopy) είναι το τροχιακό σκάφος της ίδιας επιλογής του 2021. Το διαχειρίζεται το Jet Propulsion Laboratory (JPL) της NASA και συνεισφέρουν οι διαστημικές υπηρεσίες της Ιταλίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας.

Το βασικό του όργανο, το VISAR, είναι ραντάρ συνθετικού ανοίγματος. Στέλνει μικροκύματα που περνούν μέσα από τα σύννεφα και, συνδυάζοντας τις ανακλάσεις που πιάνει καθώς κινείται το σκάφος, λειτουργεί σαν μια κεραία πολύ μεγαλύτερη από την πραγματική. Θα χαρτογραφήσει όλη την επιφάνεια με ανάλυση 30 μέτρων και επιλεγμένες περιοχές με 15 μέτρα. Ο Magellan είχε σχεδιαστεί για ανάλυση 120 έως 300 μέτρων, δηλαδή ο νέος χάρτης θα είναι 4 έως 10 φορές λεπτομερέστερος.

Το δεύτερο όργανο, το VEM, το φτιάχνει η γερμανική DLR. Διαβάζει τη θερμική ακτινοβολία της επιφάνειας μέσα από στενά «παράθυρα» του υπέρυθρου, όπου τα σύννεφα αφήνουν το φως να περάσει, για να ξεχωρίσει τους τύπους πετρωμάτων και να ψάξει υδρατμούς από ηφαίστεια. Με τις ραδιοεπικοινωνίες του, το σκάφος θα χαρτογραφήσει και το πεδίο βαρύτητας, που δείχνει πώς είναι φτιαγμένο το εσωτερικό του πλανήτη.

Τα όργανα, οι τεχνικές λεπτομέρειες και η περιπέτεια του VERITAS στον προϋπολογισμό της NASA, με τρεις προτάσεις για περικοπή ή ακύρωση από το 2023, βρίσκονται στο άρθρο για την αποστολή VERITAS.

EnVision: η ευρωπαϊκή ματιά κάτω από την επιφάνεια

Το EnVision επιλέχθηκε από τον ESA στις 10 Ιουνίου 2021 ως η πέμπτη αποστολή μεσαίας κατηγορίας του προγράμματος Cosmic Vision και εγκρίθηκε για κατασκευή τον Ιανουάριο του 2024. Ένα χρόνο αργότερα, ο ESA υπέγραψε σύμβαση 367 εκατομμυρίων ευρώ με τη Thales Alenia Space για το σκάφος, που θα εκτοξευτεί με Ariane 6.

Μετά την άφιξη, το EnVision θα χαμηλώσει την τροχιά του με αεροπέδηση (aerobraking): αντί να καίει καύσιμα, θα περνά ξανά και ξανά από τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, που θα το φρενάρουν λίγο σε κάθε πέρασμα. Η τελική τροχιά θα είναι σχεδόν πολική, σε ύψος από 220 έως 470 χιλιόμετρα.

Ο ESA περιγράφει το EnVision ως αποστολή που θα δει την Αφροδίτη ως ενιαίο σύστημα, από το εσωτερικό ως την ανώτερη ατμόσφαιρα. Τρία φασματόμετρα, η ομάδα οργάνων VenSpec, θα μελετήσουν τα πετρώματα της επιφάνειας, τους υδρατμούς και τα θειούχα αέρια της κατώτερης ατμόσφαιρας και τα σύννεφα στο υπεριώδες. Το ραντάρ υπεδάφους SRS (Subsurface Radar Sounder), που το προμηθεύει η ιταλική ASI, στέλνει παλμούς που διαπερνούν το έδαφος και αποκαλύπτουν θαμμένα στρώματα, κάτι που δεν μπορεί να κάνει κανένα από τα δύο αμερικανικά σκάφη.

Το ραντάρ χαρτογράφησης θα ήταν αρχικά η συνεισφορά της NASA, το VenSAR του JPL. Τον Σεπτέμβριο του 2026 όμως η επιστήμονας του έργου στον ESA, Anne Grete Straume-Lindner, είπε ότι η NASA δεν φαίνεται να μπορεί πλέον να το παραδώσει. Βιομηχανικές ομάδες στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιταλία σχεδιάζουν ήδη, με συμβάσεις του ESA, ένα ευρωπαϊκό ραντάρ με τις ίδιες προδιαγραφές. «Γι’ αυτό προχωράμε ολοταχώς με την ευρωπαϊκή λύση», δήλωσε. Το τίμημα ήταν ένας χρόνος: η εκτόξευση πήγε από το 2031 στο 2032. Περισσότερα για τα όργανα και τους στόχους δίνει η σελίδα του EnVision στον ESA (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Πώς δένουν μεταξύ τους οι τρεις αποστολές

Οι τρεις αποστολές στην Αφροδίτη δεν είναι τρεις εκδοχές του ίδιου σκάφους. Τα δύο τροχιακά δίνουν τη συνολική εικόνα, με χάρτες όλου του πλανήτη. Το DAVINCI δίνει μετρήσεις επί τόπου σε ένα σημείο, που βοηθούν να ερμηνευτούν σωστά οι παρατηρήσεις από μακριά, όπως η θερμοκρασία και η σύσταση του αέρα κοντά στο έδαφος.

Ο χρόνος είναι το δεύτερο κοινό τους χαρτί. Οι εικόνες του Magellan από το 1990-1992 είναι ήδη μια βάση σύγκρισης, όπως έδειξε το στόμιο του Maat Mons. Αν το VERITAS και το EnVision χαρτογραφήσουν τον πλανήτη με διαφορά λίγων χρόνων, οι επιστήμονες θα μπορούν να ψάξουν συστηματικά νέες ροές λάβας και μετακινήσεις του εδάφους σε τρεις «φωτογραφίες» που καλύπτουν τέσσερις δεκαετίες.

Το μεγαλύτερο ερώτημα, το νερό, θα το εξετάσουν από διαφορετικές πλευρές:

• Το DAVINCI θα μετρήσει την αναλογία δευτερίου και υδρογόνου στην ατμόσφαιρα και θα φωτογραφίσει τα πετρώματα της Alpha Regio.
• Το VERITAS θα χαρτογραφήσει τους τύπους πετρωμάτων σε όλο τον πλανήτη και θα ψάξει υδρατμούς από ηφαίστεια.
• Το EnVision θα μετρήσει τους υδρατμούς της κατώτερης ατμόσφαιρας και θα ψάξει με το SRS θαμμένα στρώματα κάτω από την επιφάνεια.

Πότε φεύγουν και τι κρίνεται στον προϋπολογισμό

Αποστολή	Οργανισμός	Τι κάνει	Στόχος εκτόξευσης
DAVINCI	NASA (Goddard)	Δύο διελεύσεις και κάψουλα καθόδου	Δεκέμβριος 2030
VERITAS	NASA (JPL)	Χαρτογράφηση με ραντάρ από τροχιά	Όχι νωρίτερα από το 2031
EnVision	ESA	Ραντάρ, ραντάρ υπεδάφους και φασματόμετρα από τροχιά	2032

Τα στοιχεία του πίνακα ισχύουν τον Οκτώβριο του 2026. Η ομάδα του DAVINCI ανακοίνωσε τον Μάρτιο του 2026 ότι η κάψουλα θα πέσει στην ατμόσφαιρα τον Ιανουάριο του 2033, ενώ το EnVision θα μπει σε τροχιά το 2034. Πιο αβέβαιο είναι το VERITAS, που η ομάδα του στοχεύει να εκτοξεύσει τον Ιούνιο του 2031.

Οι δύο αμερικανικές αποστολές κρέμονται από τον προϋπολογισμό. Η πρόταση του Λευκού Οίκου για το 2026 ζητούσε την ακύρωσή τους, αλλά το Κογκρέσο τις χρηματοδότησε με τον νόμο που υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 2026: 99 εκατομμύρια δολάρια για το DAVINCI και 36,1 εκατομμύρια για το VERITAS. Η πρόταση για το 2027, που δημοσιεύθηκε στις 3 Απριλίου 2026, ζητά να καταργηθούν και οι δύο, μαζί με την αμερικανική συνεισφορά στο EnVision. Όπως σημείωσε η Planetary Society, κανένας άλλος προορισμός στο ηλιακό σύστημα δεν αντιμετωπίζει τόσο ολική εξάλειψη. Τα ποσά και το παρασκήνιο τα έχουμε στο άρθρο για τον προϋπολογισμό Trump για τη NASA.

Προς το παρόν, η προσωρινή χρηματοδότηση που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 κρατά τη NASA στα επίπεδα του 2026 έως τις 11 Δεκεμβρίου. Η τελική απόφαση για το 2027 έρχεται μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Τι θα μάθουμε αν φτάσουν

Το ερώτημα αν η Αφροδίτη είχε ωκεανούς μοιάζει φιλοσοφικό, αλλά οι τρεις αποστολές το μετατρέπουν σε μετρήσεις: μια αναλογία ισοτόπων στον αέρα, έναν τύπο πετρώματος στην Alpha Regio, μια διαφορά ανάμεσα σε δύο εικόνες ραντάρ. Αν οι απαντήσεις δείξουν ότι ένας πλανήτης με νερό, στο ίδιο μέγεθος με τη Γη, έγινε καμίνι, τότε η θέση ενός εξωπλανήτη στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου του θα λέει πολύ λιγότερα απ’ όσο νομίζαμε. Και αυτό θα το έχουμε μάθει από τον πλησιέστερο γείτονά μας, όχι από ένα μοντέλο. ♀️