Αφαίρεση διαστημικών σκουπιδιών: ποιες εταιρείες καθαρίζουν την τροχιά και πότε

· · Ενημερώθηκε · 9 λεπτά ανάγνωση

Απεικόνιση διαστημόπλοιου σε αποστολή αφαίρεσης διαστημικών σκουπιδιών, με ρομποτικά συστήματα σύλληψης παλιού δορυφόρου σε τροχιά γύρω από τη Γη
Σε αυτό το άρθρο7 ενότητες
  1. Γιατί η αφαίρεση διαστημικών σκουπιδιών έγινε αγορά
  2. Τρεις υπηρεσίες με παρόμοια εργαλεία
  3. Οι εταιρείες που σηκώνουν το βάρος
  4. Πόσο κοστίζει και ποιος πληρώνει
  5. Τα εμπόδια δεν είναι μόνο τεχνικά
  6. Η διετία που θα κρίνει τον κλάδο
  7. Συχνές ερωτήσεις

Στις 20 Οκτωβρίου 2026 ένας Falcon 9 ανέβασε σε τροχιά το Starburst-1, το πρώτο σκάφος της Portal Space Systems, που σχεδιάστηκε για να κυνηγά στόχους στη χαμηλή τροχιά. Τρεις εβδομάδες νωρίτερα, την 1η Οκτωβρίου, είχε φύγει το πρώτο επιχειρησιακό Otter της Starfish Space, με αποστολή να επιθεωρήσει νεκρούς δορυφόρους για τη NASA. Κανένα από τα δύο δεν θα πιάσει ακόμη σκουπίδι. Είναι όμως τα πρώτα κομμάτια μιας αγοράς που μέχρι πρόσφατα υπήρχε μόνο σε μελέτες: η αφαίρεση διαστημικών σκουπιδιών έχει πλέον πελάτες, συμβόλαια εκατομμυρίων και ημερομηνίες.

Γιατί η αφαίρεση διαστημικών σκουπιδιών έγινε αγορά

Γύρω από τη Γη κινούνται δεκάδες χιλιάδες αντικείμενα που δεν δουλεύουν πια, και πολλά βρίσκονται τόσο ψηλά που η ατμόσφαιρα θα χρειαστεί αιώνες για να τα κατεβάσει. Πόσα είναι και πόσο μένει το καθένα, το εξηγούμε στον οδηγό για τα διαστημικά σκουπίδια σε τροχιά. Τι μπορεί να συμβεί αν η πυκνότητα ξεφύγει, στο σύνδρομο Kessler.

Οι κανόνες για τους νέους δορυφόρους έγιναν αυστηρότεροι, δεν αγγίζουν όμως ό,τι βρίσκεται ήδη εκεί. Μελέτη του J.-C. Liou της NASA από το 2011 έδειξε ότι, αν τηρούνται οι κανόνες, η αφαίρεση περίπου πέντε μεγάλων αντικειμένων τον χρόνο θα κρατούσε σταθερό τον πληθυσμό της χαμηλής τροχιάς. Αυτό το κενό προσπαθούν να καλύψουν οι εταιρείες αυτού του οδηγού.

Τρεις υπηρεσίες με παρόμοια εργαλεία

Στον κλάδο μπερδεύονται συχνά τρεις διαφορετικές δουλειές. Η ενεργή αφαίρεση (active debris removal, ADR) αφορά παλιά, νεκρά αντικείμενα που δεν σχεδιάστηκαν ποτέ για να τα πιάσει κάποιος και συχνά περιστρέφονται ανεξέλεγκτα. Η απομάκρυνση στο τέλος της ζωής (end-of-life) αφορά δορυφόρους που ο ιδιοκτήτης τους πληρώνει για να κατέβουν όταν χαλάσουν, και που μπορεί να έχουν από κατασκευής ειδικό εξάρτημα για να πιαστούν. Η επέκταση ζωής (life extension) είναι το αντίθετο: ένα σκάφος δένει πάνω σε δορυφόρο που ακόμη λειτουργεί και τον κρατά στη θέση του για περισσότερα χρόνια.

Και οι τρεις χρειάζονται την ίδια βασική ικανότητα: να πλησιάσεις με ακρίβεια ένα αντικείμενο που κινείται με περίπου 28.000 χιλιόμετρα την ώρα και να συνδεθείς μαζί του χωρίς να το διαλύσεις. Οι μέθοδοι που δοκιμάζονται διαφέρουν:

  • Ρομποτικοί βραχίονες που αγκαλιάζουν τον στόχο, η προσέγγιση της ClearSpace
  • Μαγνητική σύνδεση σε πλάκα που έχει μπει στον δορυφόρο από κατασκευής, η προσέγγιση της Astroscale για το ELSA-M
  • Δίχτυ και καμάκι, που δοκίμασε πειραματικά η βρετανική αποστολή RemoveDEBRIS
  • Συστήματα που μαζεύουν πολλά μικρά κομμάτια σε μία αποστολή, όπως το Triton της Paladin

Οι εταιρείες που σηκώνουν το βάρος

Οι βασικοί παίκτες βρίσκονται σε τέσσερις ηπείρους, και κανένας δεν έχει ακόμη κατεβάσει παλιό σκουπίδι. Οι ημερομηνίες του πίνακα είναι στόχοι των εταιρειών.

Εταιρεία Αποστολή Τι θα κάνει Στόχος
ClearSpace (Ελβετία) PRELUDE, με την ESA Δοκιμή προσέγγισης για αφαίρεση και επέκταση ζωής 2027
Astroscale (Ιαπωνία) ADRAS-J2 Σύλληψη ιαπωνικής βαθμίδας πυραύλου 3 τόνων 2027 έως 2028
Astroscale (Ιαπωνία) ELSA-M Απομάκρυνση νεκρού δορυφόρου OneWeb Οικονομικό έτος 2028 ή αργότερα
Portal (ΗΠΑ) και Paladin (Αυστραλία) DRAAS Συλλογή 20 έως 50 μικρών κομματιών ανά αποστολή 2027
Starfish Space (ΗΠΑ) Otter για την SDA Απομάκρυνση έως επτά στρατιωτικών δορυφόρων 2027

Γράφημα με τις εταιρείες αφαίρεσης διαστημικών σκουπιδιών ClearSpace, Astroscale, Portal και Paladin, Starfish Space, τις αποστολές τους και τις χρονιές-στόχους

ClearSpace: από το ClearSpace-1 στο PRELUDE

Η ελβετική ClearSpace έχει τη μακρύτερη συνεργασία με το πρόγραμμα Clean Space της ESA (ανοίγει σε νέα καρτέλα). Τον Νοέμβριο του 2020 υπέγραψε συμβόλαιο 86 εκατομμυρίων ευρώ για το ClearSpace-1, που θα έπιανε τον προσαρμογέα VESPA, ένα κομμάτι περίπου 112 κιλών που έμεινε σε τροχιά από μια εκτόξευση του Vega το 2013. Τον Αύγουστο του 2023 η ESA ανακοίνωσε ότι ο στόχος είχε πιθανότατα χτυπηθεί από μικρό θραύσμα, και τον Απρίλιο του 2024 η αποστολή στράφηκε στον παλιό δορυφόρο PROBA-1. Η εκτόξευση έχει πλέον μετατεθεί για το 2028.

Στις 12 Ιανουαρίου 2026 ESA και ClearSpace ανακοίνωσαν μια μικρότερη και ταχύτερη αποστολή, το PRELUDE, με στόχο το 2027. Δύο μικρά σκάφη θα δοκιμάσουν μαζί σε τροχιά κοντινούς ελιγμούς και σχετική πλοήγηση, τις τεχνικές που χρειάζονται τόσο για να απομακρυνθεί ένας νεκρός δορυφόρος όσο και για να επισκευαστεί ένας ζωντανός.

Astroscale: από την επιθεώρηση στη σύλληψη

Η ιαπωνική Astroscale είναι η εταιρεία που έχει πάει πιο κοντά σε πραγματικό σκουπίδι. Στις 30 Νοεμβρίου 2024 το σκάφος της ADRAS-J έφτασε περίπου 15 μέτρα από την ανώτερη βαθμίδα ενός ιαπωνικού πυραύλου H-IIA, που γυρίζει σε τροχιά από το 2009. Η επόμενη αποστολή, το ADRAS-J2 για την ιαπωνική διαστημική υπηρεσία JAXA, θα επιχειρήσει να την πιάσει με ρομποτικό βραχίονα και να την οδηγήσει στην ατμόσφαιρα. Η βαθμίδα έχει μήκος περίπου 11 μέτρα και βάρος περίπου 3 τόνους. Την 1η Σεπτεμβρίου 2026 η Isar Aerospace ανακοίνωσε ότι θα την εκτοξεύσει με τον πύραυλο Spectrum από τη Νορβηγία, μεταξύ 2027 και 2028.

Η δεύτερη αποστολή, το ELSA-M (ανοίγει σε νέα καρτέλα), είναι ένα σκάφος 520 κιλών που θα πιάσει έναν νεκρό δορυφόρο του αστερισμού OneWeb της Eutelsat με μαγνητική σύνδεση. Δουλεύει μόνο με δορυφόρους που έχουν από κατασκευής την ειδική πλάκα, οπότε είναι υπηρεσία τέλους ζωής και όχι καθαρισμός παλιών σκουπιδιών. Η Astroscale υπέγραψε τη σύμβαση εκτόξευσης με την Isar στις 13 Μαρτίου 2026 και τοποθετεί την αποστολή στο οικονομικό έτος 2028 ή αργότερα.

Portal και Paladin: σκουπίδια σε παρτίδες

Στις 19 Μαρτίου 2026 η αμερικανική Portal Space Systems και η αυστραλιανή Paladin Space ανακοίνωσαν το DRAAS (Debris Removal as a Service), την πρώτη υπηρεσία που σχεδιάστηκε εξαρχής για να επαναλαμβάνεται και όχι ως μία θεαματική αποστολή. Το σκάφος Starburst της Portal κάνει τους ελιγμούς για να φτάσει στους στόχους, και το Triton της Paladin εντοπίζει και πιάνει κομμάτια μικρότερα από ένα μέτρο. Κάθε αποστολή θα μαζεύει 20 με 50 κομμάτια ώσπου να γεμίσει ο «κάδος», που αποσπάται, ενώ το σκάφος συνεχίζει.

Πρώτος πελάτης, με επιστολή πρόθεσης, είναι η Starlab, η κοινοπραξία που ετοιμάζει έναν από τους εμπορικούς διαστημικούς σταθμούς μετά τον ISS. Το Starburst-1 που εκτοξεύτηκε τον Οκτώβριο του 2026 δοκιμάζει ακόμη την ευελιξία του σκάφους και όχι τη σύλληψη. Η επιχειρησιακή υπηρεσία τοποθετείται στο 2027.

Starfish Space: η «οδική βοήθεια» της τροχιάς

Η Starfish Space, από την πολιτεία της Ουάσιγκτον, φτιάχνει το Otter, ένα σκάφος στο μέγεθος φούρνου που δένει πάνω σε άλλους δορυφόρους για να τους μετακινήσει. Στις 21 Ιανουαρίου 2026 κέρδισε από την Space Development Agency των ΗΠΑ συμβόλαιο έως 52,5 εκατομμυρίων δολαρίων για να κατεβάσει έως επτά δορυφόρους του στρατιωτικού αστερισμού της, με στόχο το 2027. Ήταν το πρώτο συμβόλαιο απομάκρυνσης στο τέλος ζωής για ολόκληρο αστερισμό δορυφόρων χαμηλής τροχιάς.

Το πρώτο επιχειρησιακό Otter εκτοξεύτηκε την 1η Οκτωβρίου 2026 για την αποστολή SSPICY της NASA, ένα συμβόλαιο 15 εκατομμυρίων δολαρίων για την επιθεώρηση νεκρών δορυφόρων. Η εταιρεία έχει επίσης συμφωνία με τη SES για τη γεωστατική τροχιά: ένα Otter θα μεταφέρει έναν παλιό δορυφόρο σε τροχιά απόσυρσης και στη συνέχεια θα δέσει πάνω σε άλλον για να επεκτείνει τη ζωή του.

Τον Οκτώβριο του 2026 η αγορά μεγάλωσε. Η Space Development Agency και η μονάδα καινοτομίας DIU του Πενταγώνου μοίρασαν 8,4 εκατομμύρια δολάρια στις Firefly Aerospace, D-Orbit και Katalyst για να σχεδιάσουν οχήματα απομάκρυνσης, με στόχο ένα πρωτότυπο σε τροχιά ως τα μέσα του 2028. Για τις υπόλοιπες εταιρείες που δουλεύουν μετά την εκτόξευση, δες τον χάρτη των ιδιωτικών εταιρειών σε τροχιά.

Πόσο κοστίζει και ποιος πληρώνει

Τα πρώτα συμβόλαια δείχνουν την τάξη μεγέθους: 86 εκατομμύρια ευρώ για το ClearSpace-1, έως 52,5 εκατομμύρια δολάρια για την πρώτη υπηρεσία της Starfish, 15 εκατομμύρια για την επιθεώρηση της NASA. Σχεδόν όλα τα χρήματα έρχονται από κυβερνήσεις και διαστημικές υπηρεσίες.

Εδώ βρίσκεται το βασικό πρόβλημα του κλάδου. Τα πιο επικίνδυνα αντικείμενα είναι παλιές βαθμίδες και νεκροί δορυφόροι που δεν ανήκουν σε κανέναν ενεργό πελάτη. Ένας ιδιοκτήτης αστερισμού έχει λόγο να πληρώσει για να απομακρύνει τους δικούς του δορυφόρους. Για μια σοβιετική βαθμίδα του 1980 δεν έχει κανείς. Αν δεν βρεθεί τρόπος να πληρώνεται και αυτός ο καθαρισμός, η αγορά θα μείνει στους δορυφόρους που έχουν ακόμη ιδιοκτήτη.

Τα εμπόδια δεν είναι μόνο τεχνικά

Σύμφωνα με τη Συνθήκη για το Διάστημα του 1967, κάθε χώρα διατηρεί τη δικαιοδοσία στα αντικείμενα που έχει στείλει σε τροχιά, ακόμη κι αν είναι νεκρά και επικίνδυνα για τους άλλους. Μια εταιρεία δεν μπορεί να πιάσει μια ρωσική ή κινεζική βαθμίδα χωρίς τη συναίνεση της Μόσχας ή του Πεκίνου. Ο κανόνας γράφτηκε όταν το πρόβλημα ήταν θεωρητικό.

Υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα. Η ίδια τεχνολογία που πιάνει έναν νεκρό δορυφόρο για να τον κατεβάσει μπορεί, θεωρητικά, να πιάσει και έναν ζωντανό δορυφόρο άλλης χώρας. Πολλές κυβερνήσεις, ιδιαίτερα της Ρωσίας και της Κίνας, βλέπουν αυτές τις αποστολές με καχυποψία, και η ένταση καθυστερεί τη διεθνή συμφωνία που θα έκανε τον καθαρισμό νομικά απλό.

Η διετία που θα κρίνει τον κλάδο

Αν τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα, μέσα στο 2027 και στο 2028 θα δούμε για πρώτη φορά σύλληψη πραγματικών στόχων: δορυφόρων της Space Development Agency από τη Starfish, μικρών θραυσμάτων από την Portal και την Paladin, και της βαθμίδας του H-IIA από την Astroscale. Η τελευταία έχει τη μεγαλύτερη σημασία, γιατί είναι ακριβώς ο τύπος αντικειμένου που θα πρέπει να μαζεύουμε πέντε φορές τον χρόνο: μεγάλο, παλιό, χωρίς ιδιοκτήτη που να περιμένει την υπηρεσία.

Αν πετύχει, η αφαίρεση σκουπιδιών θα αποκτήσει απόδειξη ότι δουλεύει τεχνικά. Θα μείνει το δυσκολότερο ερώτημα, ποιος θα πληρώνει τον καθαρισμό της τροχιάς όταν δεν πρόκειται για τα δικά του σκουπίδια. 🛰️

Συχνές ερωτήσεις για την αφαίρεση διαστημικών σκουπιδιών

Πότε θα αφαιρεθεί το πρώτο πραγματικό διαστημικό σκουπίδι;

Ως τον Οκτώβριο του 2026 καμία αποστολή δεν είχε πιάσει και κατεβάσει παλιό σκουπίδι που δεν σχεδιάστηκε για κάτι τέτοιο. Οι πρώτες απόπειρες τοποθετούνται από το 2027 και μετά: η Starfish Space στοχεύει το 2027 για την απομάκρυνση δορυφόρων της αμερικανικής Space Development Agency, η Portal Space Systems και η Paladin Space το 2027 για την υπηρεσία DRAAS, και η Astroscale το 2027 με 2028 για το ADRAS-J2, που θα επιχειρήσει να πιάσει μια ιαπωνική βαθμίδα πυραύλου 3 τόνων. Οι ημερομηνίες είναι στόχοι των εταιρειών (προς ενημέρωση μετά την πρώτη σύλληψη).

Πόσο κοστίζει να αφαιρέσεις ένα διαστημικό σκουπίδι;

Τα πρώτα συμβόλαια δίνουν μια τάξη μεγέθους. Η ESA υπέγραψε τον Νοέμβριο του 2020 συμβόλαιο 86 εκατομμυρίων ευρώ με την ClearSpace για μία αποστολή, και η Space Development Agency των ΗΠΑ έδωσε τον Ιανουάριο του 2026 στη Starfish Space έως 52,5 εκατομμύρια δολάρια για την απομάκρυνση έως επτά δορυφόρων της. Το κόστος ανά κομμάτι αναμένεται να πέσει αν οι αποστολές πιάνουν πολλούς στόχους η καθεμία, όπως σχεδιάζουν η Portal και η Paladin.

Τι έκανε η αποστολή ADRAS-J της Astroscale;

Το ADRAS-J εκτοξεύτηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2024 και ήταν το πρώτο εμπορικό σκάφος που πλησίασε και φωτογράφισε από κοντά ένα μεγάλο διαστημικό σκουπίδι, την ανώτερη βαθμίδα ενός ιαπωνικού πυραύλου H-IIA. Στις 30 Νοεμβρίου 2024 έφτασε περίπου 15 μέτρα από τον στόχο, πριν το σύστημα αποφυγής σύγκρουσης διακόψει αυτόματα την προσέγγιση. Η αποστολή δεν είχε σκοπό να πιάσει τη βαθμίδα: αυτό θα το επιχειρήσει το επόμενο σκάφος, το ADRAS-J2.

Είναι η ίδια τεχνολογία με τα αντιδορυφορικά όπλα;

Σε τεχνικό επίπεδο, η ικανότητα να πλησιάσεις, να πιάσεις και να μετακινήσεις έναν δορυφόρο είναι η ίδια είτε ο στόχος είναι σκουπίδι είτε ενεργός δορυφόρος άλλης χώρας. Γι' αυτό πολλές κυβερνήσεις, ιδιαίτερα της Ρωσίας και της Κίνας, βλέπουν τις αποστολές καθαρισμού με καχυποψία. Η διπλή χρήση είναι ένας από τους βασικούς λόγους που καθυστερεί η διεθνής συμφωνία για το ποιος μπορεί να μαζέψει ποιο σκουπίδι.

Τι σημαίνει Deorbit-as-a-Service;

Είναι το μοντέλο όπου ένας ιδιοκτήτης δορυφόρων πληρώνει μια εταιρεία για να κατεβάσει στην ατμόσφαιρα τους δορυφόρους του όταν χαλάσουν ή τελειώσει η ζωή τους, αντί να μείνουν σε τροχιά ως σκουπίδια. Τον Ιανουάριο του 2026 η Starfish Space πήρε το πρώτο τέτοιο συμβόλαιο για ολόκληρο αστερισμό χαμηλής τροχιάς, από την αμερικανική Space Development Agency. Τον Οκτώβριο του 2026 η ίδια υπηρεσία και η μονάδα καινοτομίας DIU μοίρασαν άλλα 8,4 εκατομμύρια δολάρια στις Firefly, D-Orbit και Katalyst για να σχεδιάσουν ανάλογα οχήματα.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.