Astroscale: Η εταιρεία που καθαρίζει τα διαστημικά απορρίμματα

Όταν ο Nobu Okada ήταν δεκαπέντε ετών, ταξίδεψε από την Ιαπωνία στο Space Camp της NASA στο Χάντσβιλ της Αλαμπάμα. Εκεί συνάντησε τον πρώτο Ιάπωνα αστροναύτη, Mamoru Mohri, που του έδωσε ένα χειρόγραφο σημείωμα. «Η πρόκληση του διαστήματος σε περιμένει». Ο Okada πήρε το σημείωμα και το φύλαξε. Πέρασαν είκοσι πέντε χρόνια, στα οποία σπούδασε γενετική στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο, πήρε MBA στο Purdue, εργάστηκε στο ιαπωνικό Υπουργείο Οικονομικών, έγινε σύμβουλος στη McKinsey, οδήγησε μια εταιρεία πληροφορικής σε IPO. Όμως στα σαράντα του, το 2013, βρέθηκε σε μια κρίση μέσης ηλικίας. Σε ένα συνέδριο διαστήματος στη Γερμανία τον Απρίλιο εκείνης της χρονιάς, άκουσε για το πρόβλημα των διαστημικών απορριμμάτων.

Επτά μέρες μετά, ίδρυσε την Astroscale. Σήμερα, δεκατρία χρόνια αργότερα, η Astroscale είναι η εταιρεία που ηγείται παγκοσμίως στην αφαίρεση διαστημικών απορριμμάτων και στη συντήρηση δορυφόρων σε τροχιά, με γραφεία σε πέντε χώρες, μετοχές στο χρηματιστήριο του Τόκιο και συμβόλαια από τη NASA έως την UK Space Agency. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε ποια είναι, τι κάνει, και γιατί ο ίδιος ο κλάδος του διαστήματος έχει αρχίσει να την εμπιστεύεται ως υποδομή του 21ου αιώνα.

Από την McKinsey στους «Space Sweepers»

Όταν ο Okada ίδρυσε την Astroscale, δεν είχε καμία γνώση αεροδιαστημικής. Είχε όμως ένα ασυνήθιστο όπλο. Έναν πειθαρχημένο τρόπο ανάγνωσης του προβλήματος. Διάβασε επτακόσιες πενήντα ερευνητικές εργασίες για τα διαστημικά απορρίμματα και πήγε σε δεκάδες συνέδρια ως απλός θεατής για να γνωρίσει τους ανθρώπους του χώρου. Αυτό που ανακάλυψε ήταν αποκαλυπτικό. «Οι εθνικές διαστημικές υπηρεσίες σέρνουν τα πόδια τους», είπε σε συνέντευξή του στο Fortune, «επειδή κανείς δεν θέλει να πληρώσει για να καθαρίσει». Έτσι αποφάσισε να γίνει ο ίδιος ο επιχειρηματίας που θα δημιουργούσε την αγορά.

Η Astroscale ιδρύθηκε αρχικά στη Σιγκαπούρη το 2013 με προσωπικά κεφάλαια του Okada. Άνοιξε γρήγορα γραφεία σε πέντε χώρες. Ερευνητικό κέντρο στο Τόκιο το 2015, βρετανικό υποκατάστημα στο Harwell το 2017, αμερικανικό στο Ντένβερ το 2019, ισραηλινό το 2020. Σήμερα η εταιρεία έχει την κεντρική της έδρα στο Τόκιο και είναι εισηγμένη στο χρηματιστήριο. Το όνομά της προέρχεται από το ελληνικό «άστρο» και την αγγλική λέξη scale, και θέλει να συμβολίζει την ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα στο διάστημα. Η ίδια η εσωτερική ομάδα αυτοαποκαλείται «Space Sweepers».

Το πρόβλημα: εκατό εκατομμύρια κομμάτια ταχύτητας 28.000 χιλιομέτρων την ώρα

Για να καταλάβει κανείς γιατί υπάρχει η Astroscale, χρειάζεται να δει τους αριθμούς. Στην τροχιά γύρω από τη Γη κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή πάνω από εκατό εκατομμύρια κομμάτια απορριμμάτων μεγαλύτερα του ενός χιλιοστού. Από αυτά, περίπου είκοσι χιλιάδες είναι αρκετά μεγάλα ώστε να παρακολουθούνται από ραντάρ. Πάνω από δέκα χιλιάδες λειτουργικοί δορυφόροι μοιράζονται την ίδια τροχιά μαζί τους. Όλα αυτά κινούνται με ταχύτητα περίπου είκοσι οχτώ χιλιάδων χιλιομέτρων την ώρα. Μια σύγκρουση ενός κομματιού μεγέθους τένις με έναν δορυφόρο μπορεί να τον καταστρέψει εντελώς.

Ο μεγαλύτερος φόβος του κλάδου ονομάζεται σύνδρομο Kessler. Διατυπώθηκε το 1978 από τον αστροφυσικό της NASA Donald Kessler, και προβλέπει ότι αν φτάσουμε σε ένα κρίσιμο σημείο πυκνότητας, οι συγκρούσεις θα παράγουν τόσα νέα θραύσματα που θα δημιουργηθεί αλυσιδωτή αντίδραση. Στο τέλος, η χαμηλή τροχιά της Γης θα γίνει αδύνατο να χρησιμοποιηθεί από κανέναν, για δεκαετίες. Το πρώτο μεγάλο σήμα ότι η θεωρία δεν ήταν θεωρητική ήρθε στις 10 Φεβρουαρίου 2009, όταν ένας ρωσικός παροπλισμένος δορυφόρος, ο Kosmos 2251, συγκρούστηκε με τον λειτουργικό αμερικανικό δορυφόρο επικοινωνιών Iridium 33. Η σύγκρουση παρήγαγε σχεδόν δύο χιλιάδες θραύσματα. Το 2020 οι «κοντινές συναντήσεις» μεταξύ δορυφόρων και απορριμμάτων ήταν δύο χιλιάδες τον μήνα. Το 2021 είχαν τριπλασιαστεί στις έξι χιλιάδες. Σήμερα οι αριθμοί συνεχίζουν να ανεβαίνουν εκθετικά λόγω των δορυφορων όπως το Starlink.

ELSA-d: η πρώτη πρακτική απόδειξη

Η Astroscale δεν είναι η μόνη εταιρεία που έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα. Είναι όμως η πρώτη που το αντιμετώπισε εμπορικά. Η αρχική της απόδειξη ήρθε με την αποστολή ELSA-d τον Μάρτιο 2021. Πρόκειται για δύο σκάφη που εκτοξεύθηκαν μαζί. Έναν 184 κιλών «Servicer» και έναν 16 κιλών «Client». Στόχος της αποστολής ήταν να αποδείξει ότι ένα διαστημικό σκάφος μπορεί να βρει ένα άλλο σκάφος στην τροχιά, να το πλησιάσει με ακρίβεια και να συνδεθεί μαζί του χρησιμοποιώντας μαγνητικό μηχανισμό. Όλα αυτά είναι τα τεχνολογικά θεμέλια κάθε μελλοντικής υπηρεσίας αφαίρεσης ή συντήρησης δορυφόρων.

Η αποστολή ολοκλήρωσε επιτυχώς την πρώτη της σύνδεση στις 25 Αυγούστου 2021 και ελέγχθηκε από την κεντρική εγκατάσταση χειρισμού της Astroscale στο Harwell του Ηνωμένου Βασιλείου. Από τότε, οι «τεχνολογίες ραντεβού και κοντινών χειρισμών» που η βιομηχανία ονομάζει RPO έχουν γίνει η βασική κουλτούρα της εταιρείας.

ADRAS-J: όσο κοντά πλησίασε ποτέ εμπορική εταιρεία

Στις 18 Φεβρουαρίου 2024, η Astroscale εκτόξευσε από τη Νέα Ζηλανδία με Electron της Rocket Lab το ADRAS-J, το πρώτο σκάφος του κόσμου που σχεδιάστηκε για να επιθεωρήσει συγκεκριμένο διαστημικό απόρριμμα. Στόχος του ήταν ένα ανώτερο στάδιο πυραύλου H2A που είχε μείνει στη χαμηλή τροχιά της Γης από το 2009. Η αποστολή είχε ανατεθεί από τη JAXA, την ιαπωνική διαστημική υπηρεσία, στο πλαίσιο του προγράμματος Commercial Removal of Debris Demonstration.

Στις 11 Δεκεμβρίου 2024, το ADRAS-J πραγματοποίησε την κοντινότερη προσέγγιση σε διαστημικό απόρριμμα που έχει επιτύχει ποτέ εμπορική αποστολή. Το σκάφος έφτασε μόλις 15 μέτρα από τη βάση σύνδεσης ωφέλιμου φορτίου του ανώτερου σταδίου του πυραύλου. Λίγο πριν ολοκληρώσει την τελική προσέγγιση, ένα απρόσμενο φαινόμενο στη σχετική στάση του αντικειμένου ενεργοποίησε αυτόματα τους μηχανισμούς ασφαλείας, αναγκάζοντας το ADRAS-J να διακόψει τον ελιγμό και να απομακρυνθεί.

Ωστόσο, η αποστολή είχε ήδη πετύχει τον βασικό της στόχο. Απέδειξε ότι μια ιδιωτική εταιρεία μπορεί να εντοπίσει, να προσεγγίσει με ασφάλεια, να επιθεωρήσει και να ταυτοποιήσει ένα μεγάλο, ανεξέλεγκτο διαστημικό απόρριμμα σε τροχιά.

Το επόμενο βήμα είναι ακόμη πιο φιλόδοξο. Η αποστολή ADRAS-J2, που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της δεύτερης φάσης του προγράμματος CRD2 με συμβόλαιο αξίας περίπου 13,2 δισεκατομμυρίων γιεν, δεν θα περιοριστεί στην παρατήρηση. Το νέο σκάφος θα επιχειρήσει να συλλάβει το ανώτερο στάδιο του πυραύλου με έναν ρομποτικό βραχίονα που έχει αναπτυχθεί από την ίδια την εταιρεία και στη συνέχεια να το οδηγήσει σε ελεγχόμενη επανείσοδο στην ατμόσφαιρα.

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι ότι πρόκειται για ένα «μη συνεργάσιμο αντικείμενο» (non-cooperative object). Δηλαδή, έναν πύραυλο που δεν σχεδιάστηκε ποτέ για να συλληφθεί ή να εξυπηρετηθεί στο διάστημα. Ακριβώς τέτοια αντικείμενα αποτελούν τον κύριο στόχο των μελλοντικών αποστολών ενεργού απομάκρυνσης διαστημικών απορριμμάτων και τη μεγαλύτερη δοκιμασία για τις τεχνολογίες καθαρισμού της τροχιάς της Γης.

ELSA-M: η πρώτη εμπορική υπηρεσία αφαίρεσης δορυφόρων

Η επόμενη μεγάλη αποστολή της Astroscale είναι το ELSA-M (End-of-Life Services by Astroscale – Multiple). Πρόκειται για ένα διαστημόπλοιο-ρυμουλκό βάρους 520 κιλών, σχεδιασμένο να συλλάβει και να οδηγήσει σε ελεγχόμενη επανείσοδο έναν παροπλισμένο δορυφόρο του αστερισμού OneWeb της Eutelsat. Θα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που μια εμπορική εταιρεία θα παρέχει υπηρεσία απομάκρυνσης δορυφόρου στο τέλος της επιχειρησιακής ζωής του, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα αγορά υπηρεσιών συντήρησης και καθαρισμού του διαστήματος.

Στις 13 Μαρτίου 2026, η Astroscale ανακοίνωσε ότι την εκτόξευση του ELSA-M θα αναλάβει η γερμανική Isar Aerospace. Η αποστολή θα πραγματοποιηθεί με τον πύραυλο Spectrum, μέσω του οποίου η Isar φιλοδοξεί να γίνει η πρώτη ιδιωτική ευρωπαϊκή εταιρεία που θα προσφέρει υπηρεσίες εκτόξευσης δορυφόρων. Το ELSA-M προγραμματίζεται να τοποθετηθεί σε χαμηλή γήινη τροχιά κατά το οικονομικό έτος 2028 ή αργότερα.

Η ανάπτυξη της αποστολής χρηματοδοτείται εν μέρει από τη βρετανική UK Space Agency και την ESA μέσω του προγράμματος ARTES, σε συνεργασία με την Eutelsat, ενώ το υπόλοιπο κόστος καλύπτεται από την ίδια την Astroscale. Το ELSA-M αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βήματα προς τη δημιουργία μιας βιώσιμης εμπορικής αγοράς για την ασφαλή απομάκρυνση παροπλισμένων δορυφόρων από την τροχιά της Γης.

Από τη λογική της απόρριψης στην οικονομία της συντήρησης

Η μεγαλύτερη μεταμόρφωση της Astroscale δεν είναι τεχνική. Είναι επιχειρηματική. Στις 19 Μαΐου 2026 ανακοίνωσε στρατηγική συνεργασία με την SKY Perfect JSAT, τον μεγαλύτερο δορυφορικό operator της Ασίας, ο οποίος διαχειρίζεται δεκαεπτά γεωστατικούς δορυφόρους. Η συνεργασία περιλαμβάνει επένδυση 800 εκατομμυρίων γιεν στην Astroscale, ως μέρος ενός μεγαλύτερου γύρου ανάπτυξης 30,6 δισεκατομμυρίων γιεν. Σημαντικότερη όμως είναι η σημασία της συμφωνίας. Δύο μεγάλες ασιατικές εταιρείες σχεδιάζουν μαζί τη μετάβαση από το παλιό μοντέλο «εκτόξευσε και ξέχασέ τον» σε ένα νέο μοντέλο όπου οι δορυφόροι θα συντηρούνται και θα ανανεώνονται σε τροχιά.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ο γεωστατικός δορυφόρος που σήμερα παροπλίζεται όταν τελειώσει το καύσιμό του, αύριο θα μπορεί να ανανεώνεται από ένα σκάφος της Astroscale. Δεκαπέντε χρόνια ζωής αντί για επτά. Διπλασια εκμετάλλευση για κάθε επένδυσης εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Στην ίδια λογική κινείται και η νέα αποστολή ISSA-J1, που αναπτύσσει η Astroscale για εκτόξευση το 2027. Ένα σκάφος 650 κιλών που θα επιθεωρήσει δύο παροπλισμένους ιαπωνικούς δορυφόρους, τον ALOS και τον ADEOS-II, σε δύο διαφορετικές τροχιές μέσα από μία μόνο πτήση. Είναι ένα από τα πιο φιλόδοξα δείγματα του πώς η συντήρηση σε τροχιά μπορεί να βγει από τον ρόλο της «καθαριότητας» και να ενταχθεί στην κανονική οικονομία του διαστήματος. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ευρύτερη εικόνα των ιδιωτικών εταιρειών διαστήματος που δραστηριοποιούνται μετά την εκτόξευση, όπου η Astroscale είναι ο σαφής ηγέτης της κατηγορίας.

Γιατί έχει σημασία

Η Astroscale δεν είναι ακόμα μια κερδοφόρα εταιρεία. Όπως και αρκετοί άλλοι της επόμενης γενιάς, εξακολουθεί να κερδίζει συμβόλαια και να ξοδεύει κεφάλαιο για να φτιάξει την αγορά της. Όμως κάτι έχει αλλάξει αμετάκλητα τα τελευταία δύο χρόνια. Το διάστημα αναγνωρίζεται πλέον ως πραγματικό περιβάλλον με όρια, που χρειάζεται διαχείριση όπως ένας ωκεανός ή μια ατμόσφαιρα. Όπως δηλώνει ο Okada, «ο στόχος μου είναι μέχρι το 2030 η συντήρηση σε τροχιά να είναι ρουτίνα. Καθημερινή δουλειά στο διάστημα, για να γίνει το διάστημα βιώσιμο». Αν το πετύχει, η Astroscale θα είναι η εταιρεία που πρωτοστάτησε σε μια ολόκληρη βιομηχανία αξίας πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ. Αν δεν τα καταφέρει, θα έχει τουλάχιστον αποδείξει ότι ένας Ιάπωνας σύμβουλος που σε μια κρίση μέσης ηλικίας θυμήθηκε ένα χειρόγραφο σημείωμα από το Space Camp, μπορεί να βάλει την ανθρωπότητα να σκεφτεί διαφορετικά τη σχέση της με την τροχιά. Και αυτό, από μόνο του, αξίζει.

🛰️

Συχνές ερωτήσεις για την Astroscale

Τι είναι η Astroscale

Η Astroscale είναι ιαπωνική εταιρεία υπηρεσιών σε τροχιά, με έδρα το Τόκιο και γραφεία σε Ιαπωνία, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ και Ισραήλ. Ιδρύθηκε το 2013 στη Σιγκαπούρη από τον Nobu Okada με στόχο την εμπορική αφαίρεση διαστημικών απορριμμάτων και την παροχή υπηρεσιών συντήρησης σε δορυφόρους. Είναι η πρώτη εταιρεία που αναπτύσσει εμπορική υπηρεσία αφαίρεσης παροπλισμένων δορυφόρων από την τροχιά μέσω της αποστολής ELSA-M, και η πρώτη που πραγματοποίησε επιθεώρηση μεγάλου διαστημικού απορρίμματος μέσω της αποστολής ADRAS-J τον Δεκέμβριο 2024.

Ποιος είναι ο Nobu Okada

Ο Nobu Okada είναι ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Astroscale, ένας Ιάπωνας επιχειρηματίας που πριν στραφεί στο διάστημα είχε καριέρα στο ιαπωνικό Υπουργείο Οικονομικών, στη συμβουλευτική εταιρεία McKinsey και σε εταιρείες πληροφορικής στην Ασία. Είναι απόφοιτος γεωπονικών του Πανεπιστημίου του Τόκιο και κάτοχος MBA από τη Krannert School of Business του Purdue University. Ίδρυσε την Astroscale το 2013, στα σαράντα του χρόνια, αξιοποιώντας προσωπικά του κεφάλαια ως αρχικό κεφάλαιο, μετά από συμμετοχή σε συνέδριο διαστήματος στη Γερμανία τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς.

Τι είναι τα διαστημικά απορρίμματα

Τα διαστημικά απορρίμματα είναι τα ανθρωπογενή αντικείμενα που κυκλοφορούν στην τροχιά της Γης χωρίς να έχουν λειτουργικό σκοπό. Περιλαμβάνουν παροπλισμένους δορυφόρους, ανώτερα στάδια πυραύλων, θραύσματα από συγκρούσεις ή εκρήξεις και μικρότερα κομμάτια από διαβρωτικές διεργασίες. Σήμερα κυκλοφορούν στην τροχιά της Γης πάνω από εκατό εκατομμύρια κομμάτια μεγαλύτερα του ενός χιλιοστού, εκ των οποίων περίπου είκοσι χιλιάδες παρακολουθούνται από ραντάρ. Κινούνται με ταχύτητες περίπου είκοσι οχτώ χιλιάδων χιλιομέτρων την ώρα και μπορούν να καταστρέψουν λειτουργικούς δορυφόρους.

Τι είναι η αποστολή ELSA-M

Η αποστολή ELSA-M είναι το επόμενο διαστημικό όχημα της Astroscale, ένα σκάφος Servicer μάζας 520 κιλών που σχεδιάζεται να συλλάβει και να οδηγήσει σε ελεγχόμενη επανείσοδο έναν παροπλισμένο δορυφόρο της Eutelsat OneWeb. Θα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που μια εμπορική εταιρεία θα παρέχει υπηρεσία αφαίρεσης δορυφόρου στο τέλος της ζωής του. Στις 13 Μαρτίου 2026 η Astroscale ανακοίνωσε ότι ο πύραυλος Spectrum της γερμανικής Isar Aerospace θα είναι ο πάροχος εκτόξευσης, με στόχο εκτόξευσης το οικονομικό έτος 2028 ή αργότερα.

Τι είναι το σύνδρομο Kessler

Το σύνδρομο Kessler είναι μια θεωρία που διατυπώθηκε το 1978 από τον αστροφυσικό της NASA Donald Kessler, σύμφωνα με την οποία η συσσώρευση διαστημικών απορριμμάτων μπορεί να φτάσει σε ένα κρίσιμο σημείο πυκνότητας πέρα από το οποίο οι αλυσιδωτές συγκρούσεις γίνονται αναπόφευκτες. Κάθε σύγκρουση παράγει νέα θραύσματα που με τη σειρά τους θα προκαλέσουν επόμενες συγκρούσεις, μέχρι η χαμηλή τροχιά της Γης να γίνει αδύνατο να χρησιμοποιηθεί από κανέναν για δεκαετίες. Το πρώτο πρακτικό σημάδι ότι η θεωρία δεν ήταν θεωρητική ήρθε με τη σύγκρουση Iridium 33 και Kosmos 2251 στις 10 Φεβρουαρίου 2009, που παρήγαγε σχεδόν δύο χιλιάδες νέα θραύσματα.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.