Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής: πώς δουλεύει ο LHC του CERN και τι έχει βρει

Σε αυτό το άρθρο10 ενότητες
- Τι είναι ο Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής
- Πώς ένα μπουκάλι υδρογόνο γίνεται δέσμη 6,8 TeV
- Τέσσερα γιγάντια «μάτια» στα σημεία της σύγκρουσης
- Από το 2008 ως το 2026: τρεις περίοδοι λειτουργίας
- Το μποζόνιο Higgs και όσα ήρθαν μετά
- Ό,τι δεν βρήκε ο LHC μετρά εξίσου
- High-Luminosity LHC: η αναβάθμιση ως το 2030
- Από τα τσιπ του CERN ως το Orion
- Η μηχανή που μετρά τα όρια της γνώσης μας
- Συχνές ερωτήσεις
Κάθε δευτερόλεπτο, ένα πρωτόνιο μέσα στον Μεγάλο Αδρονικό Επιταχυντή κάνει 11.245 γύρους σε έναν δακτύλιο σχεδόν 27 χιλιομέτρων. Ένας άνθρωπος που θα ήθελε να περπατήσει τον ίδιο δακτύλιο θα χρειαζόταν πέντε με έξι ώρες. Ο LHC (Large Hadron Collider) του CERN, θαμμένος κάτω από τα σύνορα Γαλλίας και Ελβετίας, είναι η μεγαλύτερη μηχανή που έχει φτιάξει ποτέ η επιστήμη. Δεν παράγει ενέργεια ούτε προϊόντα. Συγκρούει σωματίδια με τέτοια ορμή ώστε για μια στιγμή ξαναζωντανεύουν συνθήκες που είχε το σύμπαν λίγο μετά τη γέννησή του, και καταγράφει τι βγαίνει από τα συντρίμμια.
Τι είναι ο Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής
Ο Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής είναι ένας δακτύλιος μήκους 26,7 χιλιομέτρων, σε βάθος από 50 έως 175 μέτρα κοντά στη Γενεύη. Η σήραγγα σκάφτηκε τη δεκαετία του 1980 για τον προηγούμενο επιταχυντή του CERN, τον LEP, και ο LHC χτίστηκε μέσα της από το 1998 ως το 2008, με τη συμμετοχή χιλιάδων επιστημόνων και μηχανικών από περισσότερες από 100 χώρες. Σύμφωνα με το CERN (ανοίγει σε νέα καρτέλα), η μηχανή κόστισε περίπου 4,3 δισεκατομμύρια ελβετικά φράγκα και οι ανιχνευτές της άλλο 1,5 δισεκατομμύριο.
«Αδρονικός» σημαίνει ότι επιταχύνει αδρόνια, δηλαδή σωματίδια φτιαγμένα από κουάρκ. Συνήθως είναι πρωτόνια, για μερικές εβδομάδες τον χρόνο πυρήνες μολύβδου. Δύο δέσμες ταξιδεύουν σε αντίθετες κατευθύνσεις, μέσα σε δύο παράλληλους σωλήνες, και διασταυρώνονται σε τέσσερα σημεία του δακτυλίου. Εκεί περιμένουν οι ανιχνευτές.
Πώς ένα μπουκάλι υδρογόνο γίνεται δέσμη 6,8 TeV
Όλα ξεκινούν από μια απλή φιάλη υδρογόνου. Ένα ηλεκτρικό πεδίο αποσπά τα ηλεκτρόνια από τα άτομα και αφήνει γυμνά πρωτόνια, που περνούν από μια αλυσίδα μικρότερων επιταχυντών: τον γραμμικό Linac4, τον PS Booster, τον Πρωτονιακό Σύγχροτρο (PS) και τον Υπερ-Πρωτονιακό Σύγχροτρο (SPS). Κάθε κρίκος της αλυσίδας τα επιταχύνει λίγο ακόμη και τα παραδίδει στον επόμενο. Όταν φτάνουν στον LHC, κινούνται ήδη σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός.
Μέσα στον δακτύλιο, η δουλειά μοιράζεται σε δύο ειδών εξαρτήματα. Οι κοιλότητες ραδιοσυχνοτήτων δίνουν στα πρωτόνια μια ηλεκτρική «κλωτσιά» σε κάθε γύρο, ώσπου κάθε πρωτόνιο φτάσει τα 6,8 TeV. Οι 1.232 μαγνήτες-δίπολα, μήκους 15 μέτρων ο καθένας, λυγίζουν την πορεία τους ώστε να μένουν στον κύκλο. Για να το καταφέρουν, οι μαγνήτες είναι υπεραγώγιμοι: ψύχονται με υγρό ήλιο στους 1,9 βαθμούς πάνω από το απόλυτο μηδέν, δηλαδή στους −271,3 °C. Είναι πιο κρύο από το ίδιο το διάστημα, που έχει περίπου 2,7 βαθμούς Κέλβιν. Μέσα στους σωλήνες της δέσμης το κενό είναι τόσο καλό όσο η πίεση στην επιφάνεια της Σελήνης.
Πόσο μεγάλη ενέργεια είναι το TeV; Το CERN δίνει μια εικόνα που μένει: ένα TeV είναι περίπου η κινητική ενέργεια ενός κουνουπιού που πετά. Μόνο που στον LHC η ενέργεια αυτή δεν είναι μοιρασμένη σε ένα ολόκληρο έντομο, αλλά συγκεντρωμένη σε ένα πρωτόνιο, ένα τρισεκατομμύριο φορές μικρότερο. Όταν δύο τέτοια πρωτόνια συγκρούονται μετωπικά, η ενέργεια της σύγκρουσης φτάνει τα 13,6 TeV, και ένα μέρος της μετατρέπεται σε νέα σωματίδια, όπως προβλέπει η διάσημη σχέση του Αϊνστάιν για την ισοδυναμία μάζας και ενέργειας.

Τέσσερα γιγάντια «μάτια» στα σημεία της σύγκρουσης
Στα τέσσερα σημεία όπου διασταυρώνονται οι δέσμες βρίσκονται οι μεγάλοι ανιχνευτές, κτίρια ολόκληρα από αισθητήρες, μαγνήτες και ηλεκτρονικά. Ο ATLAS είναι ο μεγαλύτερος σε όγκο: 46 μέτρα μήκος, 25 μέτρα ύψος και περίπου 7.000 τόνοι. Ο CMS είναι μικρότερος αλλά βαρύτερος, με 14.000 τόνους, σχεδόν το διπλάσιο της μεταλλικής κατασκευής του Πύργου του Άιφελ. Οι δύο αυτοί ανιχνευτές είναι «γενικής χρήσης» και ψάχνουν σε μεγάλο εύρος φαινομένων. Χτίστηκαν σκόπιμα με διαφορετική τεχνολογία, ώστε ο ένας να ελέγχει τον άλλον.
Οι άλλοι δύο έχουν πιο εξειδικευμένο ρόλο. Ο ALICE μελετά τις συγκρούσεις πυρήνων μολύβδου, που δημιουργούν για ελάχιστο χρόνο ένα πλάσμα κουάρκ και γλουονίων, την κατάσταση της ύλης λίγα εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Το 2012 ο ALICE μέτρησε σε αυτό το πλάσμα περίπου 5,5 τρισεκατομμύρια βαθμούς, εκατοντάδες χιλιάδες φορές περισσότερο από το κέντρο του Ήλιου. Ο LHCb ειδικεύεται σε σωματίδια που περιέχουν το κουάρκ «bottom» και ψάχνει μικρές διαφορές ανάμεσα στην ύλη και την αντιύλη.
Στους ATLAS και CMS γίνονται περίπου ενάμισι δισεκατομμύριο συγκρούσεις το δευτερόλεπτο. Κανένα σύστημα στον κόσμο δεν μπορεί να τις αποθηκεύσει όλες. Ηλεκτρονικά φίλτρα, η «σκανδάλη» (trigger) του κάθε πειράματος, αποφασίζουν μέσα σε εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου ποιες αξίζει να κρατηθούν, και πετούν τη συντριπτική πλειονότητα. Ό,τι μείνει μοιράζεται σε υπολογιστικά κέντρα σε όλο τον κόσμο για ανάλυση.
Από το 2008 ως το 2026: τρεις περίοδοι λειτουργίας
Η πρώτη δέσμη έκανε τον γύρο του δακτυλίου στις 10 Σεπτεμβρίου 2008. Εννέα μέρες αργότερα, μια ελαττωματική ηλεκτρική σύνδεση ανάμεσα σε δύο μαγνήτες προκάλεσε βλάβη και διαρροή ηλίου μέσα στη σήραγγα. Το CERN χρειάστηκε να βγάλει στην επιφάνεια 53 μονάδες μαγνητών για καθαρισμό ή επισκευή, και ο LHC ξαναξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2009. Από τότε η ιστορία του χωρίζεται σε περιόδους λειτουργίας (Runs), με μεγάλες διακοπές για αναβαθμίσεις ανάμεσά τους.
| Περίοδος | Χρόνια | Ενέργεια σύγκρουσης | Τι ξεχώρισε |
|---|---|---|---|
| Run 1 | 2010-2013 | 7 και 8 TeV | Ανακάλυψη του μποζονίου Higgs (2012) |
| Run 2 | 2015-2018 | 13 TeV | Πρώτα πεντακουάρκ (2015), ακριβείς μετρήσεις του Higgs |
| Run 3 | 2022-2026 | 13,6 TeV | Ρεκόρ δεδομένων, πρώτη παραβίαση CP σε βαρυόνια (2025) |
| HL-LHC | από το 2030 | 13,6 TeV ή περισσότερο | Πολύ περισσότερες συγκρούσεις, αυτοσύζευξη του Higgs |
Το Run 3 τελείωσε φέτος. Οι τελευταίες συγκρούσεις πρωτονίων έγιναν στις 16 Μαΐου 2026 και οι τελευταίες συγκρούσεις μολύβδου στις 14 Ιουνίου. Οι δέσμες κυκλοφόρησαν για τελευταία φορά στις 27 Ιουνίου, για δοκιμές της μηχανής. Συνολικά, από το 2010, ο LHC έδωσε στα πειράματα σχεδόν 550 αντίστροφα femtobarn, μια μονάδα που μετρά πόσες συγκρούσεις έχουν καταγραφεί. Σύμφωνα με το CERN Courier (ανοίγει σε νέα καρτέλα), είναι σχεδόν διπλάσια από τον αρχικό στόχο των 300 και πενήντα φορές όσα μάζεψαν μαζί όλοι οι επιταχυντές αδρονίων πριν από τον LHC.
Το μποζόνιο Higgs και όσα ήρθαν μετά
Στις 4 Ιουλίου 2012 τα πειράματα ATLAS και CMS ανακοίνωσαν στο αμφιθέατρο του CERN ότι βρήκαν ένα νέο σωματίδιο με μάζα περίπου 125 GeV, περίπου 133 φορές τη μάζα του πρωτονίου. Ήταν το μποζόνιο Higgs, το τελευταίο κομμάτι που έλειπε από το Καθιερωμένο Πρότυπο, τη θεωρία που περιγράφει όλα τα γνωστά σωματίδια και τρεις από τις τέσσερις δυνάμεις της φύσης. Το σωματίδιο είχε προβλεφθεί το 1964, και τον επόμενο χρόνο της ανακάλυψης οι Peter Higgs και François Englert πήραν το Νόμπελ Φυσικής. Από τότε ο LHC έχει παράγει αρκετά μποζόνια Higgs ώστε οι φυσικοί να μετρούν με ακρίβεια πώς αλληλεπιδρά με τα άλλα σωματίδια.
Το Higgs ήταν η πιο διάσημη ανακάλυψη, όχι η μόνη. Ως τον Σεπτέμβριο του 2026 ο LHC είχε βρει 86 νέα αδρόνια, τα 76 από αυτά στον LHCb, σύμφωνα με τον κατάλογο που κρατά ο φυσικός του LHCb Patrick Koppenburg. Ανάμεσά τους είναι τα πρώτα πεντακουάρκ, σωματίδια από πέντε κουάρκ που ο LHCb ανακοίνωσε το 2015, και εξωτικά «τετρακουάρκ». Ένα από τα πιο πρόσφατα είναι το Ξcc⁺, που ο LHCb ανακοίνωσε τον Μάρτιο του 2026: ένας βαρύς «ξάδερφος» του πρωτονίου, με δύο κουάρκ charm και ένα down, περίπου τέσσερις φορές βαρύτερος.
Το Ξcc⁺ ήταν η πρώτη ανακάλυψη του αναβαθμισμένου LHCb, με δεδομένα του 2024 και βεβαιότητα πάνω από 7 τυπικές αποκλίσεις, και έκλεισε μια ιστορία είκοσι χρόνων. Το 2002 το πείραμα SELEX στο Fermilab είχε αναφέρει ενδείξεις για το ίδιο σωματίδιο, με μάζα μικρότερη από όση προέβλεπε η θεωρία, που άλλα πειράματα δεν επιβεβαίωσαν ποτέ. Η μάζα που μέτρησε ο LHCb είναι περίπου 3% μεγαλύτερη, οπότε το σήμα του 2002 μάλλον δεν ήταν το Ξcc⁺. Σύμφωνα με τη θεωρία, το σωματίδιο διασπάται περίπου έξι φορές γρηγορότερα από τον «αδελφό» του, το Ξcc⁺⁺ που ο LHCb είχε βρει το 2017, και γι’ αυτό ήταν πολύ δυσκολότερο να εντοπιστεί.
Τον Μάρτιο του 2025 ο LHCb πέτυχε κάτι που κυνηγούσε χρόνια. Παρατήρησε για πρώτη φορά παραβίαση της συμμετρίας CP σε βαρυόνια, δηλαδή σωματίδια από τρία κουάρκ, όπως αυτά που φτιάχνουν τα άτομά μας. Στη διάσπαση του βαρυονίου Λb, η ύλη και η αντιύλη συμπεριφέρθηκαν λίγο διαφορετικά, κατά περίπου 2,5%. Η διαφορά είναι μικρή, αλλά τέτοιες ασυμμετρίες χρειάζονται για να εξηγηθεί γιατί το σύμπαν είναι φτιαγμένο σχεδόν μόνο από ύλη, αφού η Μεγάλη Έκρηξη θα έπρεπε να είχε δημιουργήσει ίσες ποσότητες από τα δύο.
Ό,τι δεν βρήκε ο LHC μετρά εξίσου
Πριν από το 2010, πολλοί θεωρητικοί περίμεναν ότι ο LHC θα έβρισκε γρήγορα υπερσυμμετρικά σωματίδια, βαρύτερους «διδύμους» των γνωστών σωματιδίων, που θα μπορούσαν να εξηγήσουν και τη σκοτεινή ύλη. Δεκαέξι χρόνια μετά, κανένα δεν έχει εμφανιστεί. Κάθε αρνητικό αποτέλεσμα όμως αποκλείει θεωρίες ή τις σπρώχνει σε υψηλότερες ενέργειες, και έτσι στενεύει τον χώρο όπου μπορεί να κρύβεται η επόμενη ανακάλυψη.
Το ίδιο ισχύει για τα πιο «τρομακτικά» σενάρια. Πριν από την εκκίνηση, η Ομάδα Αξιολόγησης Ασφάλειας του LHC εξέτασε τον φόβο ότι οι συγκρούσεις θα δημιουργούσαν μαύρες τρύπες. Το συμπέρασμα ήταν ότι η κοσμική ακτινοβολία κάνει στη Γη συγκρούσεις πολύ υψηλότερης ενέργειας εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια, χωρίς καμία συνέπεια.
High-Luminosity LHC: η αναβάθμιση ως το 2030
Στις 29 Ιουνίου 2026 ξεκίνησε η τρίτη μεγάλη διακοπή λειτουργίας (Long Shutdown 3), που θα κρατήσει περίπου τέσσερα χρόνια. Ο δακτύλιος ζεστάθηκε από το απόλυτο σχεδόν μηδέν σε θερμοκρασία δωματίου και περισσότερα από 1,2 χιλιόμετρα του αποσυναρμολογούνται για να αντικατασταθούν. Το αποτέλεσμα θα λέγεται High-Luminosity LHC (HL-LHC), δηλαδή LHC υψηλής φωτεινότητας. Στη φυσική των επιταχυντών, φωτεινότητα σημαίνει πόσο πυκνές είναι οι δέσμες στο σημείο της σύγκρουσης, άρα πόσες συγκρούσεις συμβαίνουν σε κάθε διασταύρωση.
Η αναβάθμιση στηρίζεται σε δύο νέες τεχνολογίες. Γύρω από τους ATLAS και CMS μπαίνουν νέοι υπεραγώγιμοι μαγνήτες από κράμα νιοβίου-κασσίτερου, ισχυρότεροι από τους σημερινούς, που θα «σφίγγουν» τις δέσμες λίγο πριν συγκρουστούν. Δίπλα τους μπαίνουν οι «καβουροειδείς κοιλότητες» (crab cavities), που γέρνουν τα πακέτα των πρωτονίων ώστε να συναντιούνται σχεδόν μετωπικά. Οι ανιχνευτές αλλάζουν κι αυτοί. Ο ATLAS, για παράδειγμα, παίρνει νέο εσωτερικό ανιχνευτή τροχιών, το ITk.
Ο στόχος του HL-LHC είναι να συγκεντρώσει πάνω από 3.000 αντίστροφα femtobarn, πάνω από πέντε φορές όσα μάζεψε ο LHC σε δεκαέξι χρόνια. Με τόσα δεδομένα οι φυσικοί ελπίζουν να δουν πόσο έντονα αλληλεπιδρά το μποζόνιο Higgs με τον εαυτό του, κάτι που δείχνει το «σχήμα» του πεδίου Higgs και, μαζί του, πόσο σταθερό είναι το κενό του ίδιου του σύμπαντος. Το CERN αναμένει να ξαναρχίσουν οι προεπιταχυντές σταδιακά από τα μέσα του 2028 και ο LHC από τα μέσα του 2030, και η μηχανή να λειτουργεί ως τις αρχές της δεκαετίας του 2040.
Από τα τσιπ του CERN ως το Orion
Η τεχνολογία που φτιάχνεται για τον επιταχυντή συχνά καταλήγει αλλού. Ο Παγκόσμιος Ιστός γεννήθηκε στο CERN το 1989, όταν ο Tim Berners-Lee πρότεινε έναν τρόπο να μοιράζονται οι φυσικοί δεδομένα. Πιο πρόσφατα, τα τσιπ Timepix, που αναπτύχθηκαν από τη συνεργασία Medipix του CERN για την ανίχνευση σωματιδίων, ταξίδεψαν γύρω από τη Σελήνη. Έξι τέτοια τσιπ ήταν μέρος του συστήματος HERA της NASA, που μετρούσε την ακτινοβολία μέσα στο Orion της αποστολής Artemis II τον Απρίλιο του 2026. Η ίδια τεχνολογία που καταγράφει τα συντρίμμια των συγκρούσεων στη Γενεύη έδειχνε στους αστροναύτες πόση κοσμική ακτινοβολία δέχονταν.
Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερη θέση σε αυτή την ιστορία. Ήταν ένα από τα δώδεκα ιδρυτικά κράτη του CERN το 1954, Έλληνες φυσικοί δουλεύουν σε όλα τα μεγάλα πειράματα του LHC, και από το 2025 πρόεδρος του Συμβουλίου του CERN είναι ο φυσικός Κωνσταντίνος Φουντάς του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, μέλος της συνεργασίας CMS.
Η μηχανή που μετρά τα όρια της γνώσης μας
Ο LHC ολοκλήρωσε το Καθιερωμένο Πρότυπο και ταυτόχρονα έδειξε πόσο ανθεκτικό είναι: σχεδόν κάθε μέτρηση συμφωνεί με αυτό, ενώ ξέρουμε ότι δεν μπορεί να είναι η τελική θεωρία, αφού δεν εξηγεί ούτε τη σκοτεινή ύλη ούτε γιατί υπάρχει ύλη αντί για αντιύλη. Η επόμενη ρωγμή, αν υπάρχει, θα κρύβεται σε σπάνια γεγονότα, ένα στα δισεκατομμύρια. Γι’ αυτό το CERN δεν χτίζει τώρα μεγαλύτερη μηχανή αλλά πιο «φωτεινή»: όταν ο LHC ξαναρχίσει το 2030, τα 27 χιλιόμετρα κάτω από τη Γενεύη θα ψάχνουν τη νέα φυσική με την υπομονή του αριθμού και όχι με τη δύναμη της ενέργειας. ⚛️
Συχνές ερωτήσεις για τον Μεγάλο Αδρονικό Επιταχυντή
Πού βρίσκεται ο Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής;
Ο Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής (LHC) βρίσκεται στο CERN, το Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Σωματιδιακής Φυσικής, κοντά στη Γενεύη, κάτω από τα σύνορα Γαλλίας και Ελβετίας. Είναι εγκατεστημένος σε κυκλική σήραγγα μήκους 26,7 χιλιομέτρων, σε βάθος από 50 έως 175 μέτρα. Η σήραγγα είχε σκαφτεί τη δεκαετία του 1980 για τον προηγούμενο επιταχυντή του CERN, τον LEP. Ο LHC κατασκευάστηκε στη συνέχεια μέσα της και έστειλε την πρώτη δέσμη στις 10 Σεπτεμβρίου 2008.
Μπορεί ο LHC να δημιουργήσει μαύρη τρύπα που θα καταπιεί τη Γη;
Όχι, ο LHC δεν μπορεί να απειλήσει τη Γη με μαύρη τρύπα, σύμφωνα με τις αναλύσεις ασφαλείας του CERN και ανεξάρτητων επιστημόνων. Η κοσμική ακτινοβολία βομβαρδίζει τη Γη εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια με σωματίδια πολύ υψηλότερης ενέργειας από αυτά του επιταχυντή, και το CERN υπολογίζει ότι η φύση έχει ήδη κάνει στη Γη συγκρούσεις όσες περίπου ένα εκατομμύριο πειράματα LHC. Ακόμη κι αν σχηματιζόταν μια μικροσκοπική μαύρη τρύπα, η κβαντική θεωρία προβλέπει ότι θα εξατμιζόταν αμέσως μέσω της ακτινοβολίας Hawking. Η Γη, ο Ήλιος, τα αστέρια νετρονίων και οι λευκοί νάνοι υπάρχουν ακόμη, κάτι που δεν θα συνέβαινε αν τέτοιες συγκρούσεις ήταν επικίνδυνες.
Γιατί σταμάτησε να λειτουργεί ο LHC το 2026;
Ο LHC σταμάτησε το 2026 για να αναβαθμιστεί στον High-Luminosity LHC, και όχι λόγω βλάβης. Οι τελευταίες συγκρούσεις πρωτονίων της τρίτης περιόδου λειτουργίας (Run 3) έγιναν στις 16 Μαΐου 2026 και οι τελευταίες συγκρούσεις ιόντων μολύβδου στις 14 Ιουνίου. Οι δέσμες κυκλοφόρησαν για τελευταία φορά στις 27 Ιουνίου 2026 και στις 29 Ιουνίου ξεκίνησε η τρίτη μεγάλη διακοπή λειτουργίας (Long Shutdown 3), που διαρκεί περίπου τέσσερα χρόνια. Οι προεπιταχυντές του CERN αναμένεται να ξαναρχίσουν σταδιακά από τα μέσα του 2028 και ο αναβαθμισμένος LHC από τα μέσα του 2030. (Προς ενημέρωση όταν το CERN επιβεβαιώσει την ημερομηνία επανεκκίνησης.)
Τι είναι ο High-Luminosity LHC;
Ο High-Luminosity LHC (HL-LHC) είναι η μεγάλη αναβάθμιση του Μεγάλου Αδρονικού Επιταχυντή του CERN, που θα αυξήσει δραματικά τον αριθμό των συγκρούσεων. Στόχος του είναι να συγκεντρώσει πάνω από 3.000 αντίστροφα femtobarn δεδομένων, πάνω από πέντε φορές όσα κατέγραψε ο LHC από το 2010 ως το 2026. Για να γίνει αυτό, αντικαθίστανται περίπου 1,2 χιλιόμετρα του δακτυλίου με νέους υπεραγώγιμους μαγνήτες από νιόβιο-κασσίτερο και «καβουροειδείς κοιλότητες» (crab cavities) που γέρνουν τις δέσμες λίγο πριν συγκρουστούν. Ο HL-LHC αναμένεται να λειτουργήσει από το 2030 ως τις αρχές της δεκαετίας του 2040.
Πόσο κόστισε ο Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής;
Η κατασκευή του ίδιου του Μεγάλου Αδρονικού Επιταχυντή κόστισε περίπου 4,3 δισεκατομμύρια ελβετικά φράγκα, σύμφωνα με το CERN. Σε αυτό προστίθεται περίπου 1,5 δισεκατομμύριο για όλους τους ανιχνευτές. Το κόστος μοιράστηκε σε περισσότερα από δέκα χρόνια κατασκευής, από το 1998 ως το 2008. Ο προϋπολογισμός του CERN καλύπτεται από τα κράτη-μέλη του, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, ιδρυτικό μέλος από το 1954.
Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.
Newsletter
Ο μήνας στο διάστημα
Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.


