Διαστημικά σκουπίδια: από το Starlink που χάθηκε χθες ως τα χειρότερα ατυχήματα στην ιστορία

Στις 29 Μαρτίου 2026, το Starlink ανακοίνωσε ότι ο δορυφόρος 34343 παρουσίασε βλάβη σε τροχιά στα 560 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, με αποτέλεσμα να χαθεί η επικοινωνία μαζί του. Η SpaceX έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι το περιστατικό δεν δημιουργεί νέο κίνδυνο για τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, για το πλήρωμά του ή για την αποστολή Artemis II που έρχεται, και ότι συντονίζεται με τη NASA και το US Space Force για την παρακολούθηση του δορυφόρου και οποιωνδήποτε ανιχνεύσιμων συντριμμιών.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό δεν είναι η πρώτη φορά. Τον Δεκέμβριο του 2025, ένας άλλος δορυφόρος Starlink, ο 35956, παρουσίασε παρόμοιο πρόβλημα στα 418 χιλιόμετρα: βλάβη στο σύστημα πρόωσης οδήγησε σε αποσυμπίεση της δεξαμενής καυσίμου, ραγδαία πτώση τροχιάς κατά 4 χιλιόμετρα και αποδέσμευση μικρού αριθμού ανιχνεύσιμων συντριμμιών. Η εταιρεία LeoLabs που παρακολουθεί τροχιακά συντρίμμια εκτίμησε ότι η αιτία ήταν μάλλον εσωτερική έκρηξη παρά σύγκρουση με εξωτερικό αντικείμενο.

Ο συγκεκριμένος δορυφόρος κατέληξε να πέσει ελεγχόμενα στην ατμόσφαιρα μέσα σε λίγες εβδομάδες. Το νέο περιστατικό βρίσκεται σε μεγαλύτερο ύψος, οπότε θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος. Η SpaceX έχει ήδη ανακοινώσει ότι μέσα στο 2026 χαμηλώνει την τροχιά χιλιάδων δορυφόρων Starlink από τα 550 στα 480 χιλιόμετρα, ώστε σε περίπτωση βλάβης η ατμοσφαιρική τριβή να τους φέρει πίσω γρηγορότερα.

Για να καταλάβουμε γιατί αυτά τα περιστατικά αξίζουν προσοχή, αξίζει να δούμε τι έχει συμβεί στο παρελθόν όταν τα πράγματα πήγαν πολύ χειρότερα.

Τι είναι τα διαστημικά σκουπίδια

Σε προηγούμενο άρθρο μας για τις τροχιές LEO, MEO και GEO έχουμε εξηγήσει ότι η χαμηλή τροχιά της Γης είναι ένας φυσικός πόρος που μπορεί να εξαντληθεί. Τα διαστημικά σκουπίδια είναι ο κύριος λόγος που αυτό μπορεί να συμβεί.

Τα διαστημικά συντρίμμια περιλαμβάνουν ανενεργούς δορυφόρους, χρησιμοποιημένα στάδια πυραύλων, θραύσματα από συγκρούσεις και εκρήξεις, και χαμένο εξοπλισμό. Ταξιδεύοντας με ταχύτητα 28.000 χιλιομέτρων την ώρα, ακόμα και μικροσκοπικά κομμάτια αποτελούν καταστροφικό κίνδυνο για λειτουργικούς δορυφόρους και αστροναύτες. Ένα θραύσμα ενός εκατοστού μπορεί να καταστρέψει έναν δορυφόρο. Ένα θραύσμα δέκα εκατοστών μπορεί να θρυμματίσει έναν ολόκληρο.

Το χειρότερο περιστατικό στην ιστορία

Στις 11 Ιανουαρίου 2007, η Κίνα πραγματοποίησε δοκιμή αντιδορυφορικού όπλου καταστρέφοντας τον δικό της μετεωρολογικό δορυφόρο Fengyun-1C σε ύψος 865 χιλιομέτρων. Η σκόπιμη καταστροφή δημιούργησε το μεγαλύτερο νέφος διαστημικών συντριμμιών στην ιστορία, με πάνω από 3.000 ανιχνεύσιμα θραύσματα μεγέθους γκολφ και άνω, και εκτιμώμενα 150.000 μικρότερα σωματίδια.

Δεκαεννέα χρόνια αργότερα, το 2026, πάνω από 3.000 θραύσματα του Fengyun-1C βρίσκονται ακόμα σε τροχιά. Το νέφος συντριμμιών απλώθηκε σε ύψη από 200 έως 4.000 χιλιόμετρα, διασχίζοντας τις τροχιές σχεδόν κάθε ενεργού δορυφόρου LEO. Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός έχει εκτελέσει πολλαπλά αποφευκτικά ελιγμό για να αποφύγει θραύσματα του Fengyun-1C. Αυτή είναι η χειρότερη μεμονωμένη πράξη ρύπανσης της τροχιάς στην ιστορία της διαστημικής εξερεύνησης.

Η πρώτη τυχαία σύγκρουση

Δύο χρόνια αργότερα, στις 10 Φεβρουαρίου 2009, έγινε κάτι που κανείς δεν είχε δει ποτέ: ο ενεργός εμπορικός δορυφόρος Iridium 33 συγκρούστηκε με τον ανενεργό ρωσικό στρατιωτικό δορυφόρο Cosmos 2251 στα 789 χιλιόμετρα πάνω από τη Σιβηρία. Ήταν η πρώτη σύγκρουση δύο ακέραιων δορυφόρων στην ιστορία, και ήταν εντελώς τυχαία.

Η σύγκρουση παρήγαγε πάνω από 2.300 ανιχνεύσιμα θραύσματα που κινούνταν προς όλες τις κατευθύνσεις, κατέστρεψε έναν δορυφόρο αξίας 55 εκατομμυρίων δολαρίων και απέδειξε ότι οι ενεργοί δορυφόροι αντιμετωπίζουν πραγματική απειλή σύγκρουσης. Ο Cosmos 2251 ήταν ανενεργός από το 1995 και δεν μπορούσε να εκτελέσει ελιγμούς αποφυγής. Κανείς δεν το αντιλήφθηκε εγκαίρως.

Και η Ρωσία το 2021

Το 2021, η Ρωσία πραγματοποίησε δοκιμή αντιδορυφορικού όπλου καταστρέφοντας τον δικό της δορυφόρο Cosmos 1408, παράγοντας πάνω από 1.500 ανιχνεύσιμα θραύσματα σε ύψος 450-500 χιλιομέτρων, απειλώντας άμεσα τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Το πλήρωμα του ISS αναγκάστηκε να καταφύγει σε καψούλες διαφυγής ως προφύλαξη. Ήταν η τρίτη μεγάλη σκόπιμη δημιουργία διαστημικών συντριμμιών μετά την Κίνα.

Το σενάριο που φοβάται η επιστήμη

Όλα αυτά τα περιστατικά οδηγούν σε ένα θεωρητικό σενάριο που πρώτος περιέγραψε ο επιστήμονας της NASA Donald Kessler το 1978: αν η πυκνότητα των συντριμμιών υπερβεί ένα κρίσιμο όριο, ο ρυθμός συγκρούσεων θα ξεπεράσει τον ρυθμό φυσικής αποσύνθεσης. Σε εκείνο το σημείο, η κατάρρευση γίνεται αυτοσυντηρούμενη ακόμα και αν δεν εκτοξευτεί τίποτα νέο.

Επιστήμονες συζητούν αν έχουμε ήδη περάσει αυτό το κρίσιμο σημείο σε ορισμένες τροχιακές ζώνες. Τα μοντέλα υπολογιστών υποδηλώνουν ότι ορισμένες περιοχές μεταξύ 800 και 1.000 χιλιομέτρων μπορεί να έχουν φτάσει σε κρίσιμη πυκνότητα. Αν συμβεί, θα χάναμε GPS, μετεωρολογικούς δορυφόρους, επικοινωνίες, και τελικά η πρόσβαση στο διάστημα θα γινόταν αδύνατη για γενιές.

Τι γίνεται τώρα

Αποστολές απομάκρυνσης συντριμμιών βρίσκονται σε εξέλιξη. Η ClearSpace-1 της ESA θα επιχειρήσει την πρώτη απομάκρυνση συντριμμιών το 2026. Παράλληλα, οι δορυφόροι Starlink εκτελούν χιλιάδες ελιγμούς αποφυγής κάθε μήνα, ενώ ο ISS αποφεύγει συντρίμμια αρκετές φορές τον χρόνο.

Το περιστατικό του χθες με τον δορυφόρο Starlink 34343 είναι, από μόνο του, διαχειρίσιμο. Αλλά είναι υπενθύμιση ότι η τροχιά γύρω από τη Γη δεν είναι άπειρη. Είναι ένα περιβάλλον που μπορεί να καταστραφεί, και η κατανόηση αυτού είναι προϋπόθεση για να το προστατέψουμε.

🛸

Αν θέλεις να παρακολουθείς τις εξελίξεις στο διάστημα και τις διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, όλα είναι εδώ:

https://www.infiniteodyssey.gr/nea-diastimatos

Το άρθρο αυτό γράφτηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, βασισμένο σε αξιόπιστες πηγές και ελέγχθηκε πριν δημοσιευτεί.