Europa Clipper: το διαστημόπλοιο που ψάχνει ζωή στον Δία είναι ήδη στο δρόμο

Στις 14 Οκτωβρίου 2024, ένας πύραυλος Falcon Heavy της SpaceX εκτοξεύτηκε από το Kennedy Space Center και έστειλε στο διάστημα το μεγαλύτερο διαστημόπλοιο που έχει κατασκευάσει ποτέ η NASA για διαπλανητική αποστολή. Προορισμός: το φεγγάρι Ευρώπη του Δία, σε απόσταση 2,9 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από εδώ. Στόχος: να μάθουμε αν είμαστε μόνοι στο ηλιακό σύστημα.

Το Europa Clipper είναι ήδη στο δρόμο. Και αυτό είναι μόνο η αρχή της ιστορία.

Γιατί η Ευρώπη;

Η Ευρώπη δεν μοιάζει φιλόξενη με την πρώτη ματιά. Είναι ένα παγωμένο φεγγάρι με επιφάνεια σκαμμένη από ρωγμές, σκοτεινό και παγωμένο, σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη με τη μεγαλύτερη ζώνη ακτινοβολίας στο ηλιακό σύστημα. Αλλά κάτω από εκείνη την επιφάνεια του πάγου, πάχους ίσως 15 έως 25 χιλιομέτρων, κρύβεται ένας ωκεανός υγρού νερού. Όχι υποθετικός. Επιβεβαιωμένος από το διαστημόπλοιο Galileo της NASA ήδη από τη δεκαετία του 1990.

Αυτός ο ωκεανός εκτιμάται ότι έχει δύο φορές περισσότερο νερό από όλους τους ωκεανούς της Γης μαζί. Είναι αλμυρός. Έχει πιθανώς ενεργό γεωθερμική δραστηριότητα στον πυθμένα του. Και έχει ύπαρξη εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια. Αν πάρουμε ως παράδειγμα τη Γη, όπου ζωή βρίσκεται ακόμα και στις πιο ακραίες συνθήκες, η Ευρώπη είναι ο καλύτερος υποψήφιος για εξωγήινη ζωή που γνωρίζουμε στο ηλιακό μας σύστημα.

Πόσο Κοστίζει και Πόσο Πήρε να Φτιαχτεί

Το Europa Clipper είναι μια από τις πιο ακριβές αποστολές στην ιστορία της NASA. Το συνολικό κόστος φτάνει τα 5 δισεκατομμύρια δολάρια, συμπεριλαμβανομένου του κόστους εκτόξευσης. Η ανάπτυξή του ξεκίνησε επίσημα γύρω στο 2013 και χρειάστηκε περισσότερο από μια δεκαετία για να φτάσει στο εκτοξευτήριο.

Ενδιαφέρον έχει και η ιστορία της εκτόξευσης. Αρχικά, το Κογκρέσο των ΗΠΑ είχε επιβάλει να εκτοξευτεί με τον πύραυλο SLS της NASA, κάτι που θα κόστιζε πολύ περισσότερο. Τελικά η NASA πήρε την απόφαση να χρησιμοποιήσει Falcon Heavy, εξοικονομώντας εκτιμώμενα 2 δισεκατομμύρια δολάρια μόνο από την εκτόξευση. Οι δύο πλευρικοί ενισχυτές και το κεντρικό στάδιο χρησιμοποιήθηκαν χωρίς επαναχρησιμοποίηση, λόγω του βάρους του σκάφους και της τροχιάς που έπρεπε να ακολουθήσει.

Το ταξίδι: Μαρς, Γη, και μετά Δίας

Το Europa Clipper δεν πάει κατευθείαν στον Δία. Δεν μπορεί. Ένα διαστημόπλοιο 6.000 κιλών χρειάζεται βαρυτικές ενισχύσεις για να ταξιδέψει μέχρι εκεί χωρίς να καταναλώσει τεράστιες ποσότητες καυσίμου.

Η πρώτη στάση ήταν ο Άρης, την 1η Μαρτίου 2025. Το σκάφος πέρασε μόλις 884 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνειά του με ταχύτητα 24,5 χιλιομέτρων ανά δευτερόλεπτο. Η βαρύτητα του Άρη «έσπρωξε» το σκάφος και άλλαξε την τροχιά του. Το Europa Clipper χρησιμοποίησε επίσης την ευκαιρία για να δοκιμάσει για πρώτη φορά στο διάστημα το ραντάρ REASON, που είναι ένα από τα βασικά του επιστημονικά όργανα, γιατί οι κεραίες του ήταν τόσο τεράστιες που δεν μπόρεσαν να δοκιμαστούν σωστά στη Γη πριν την εκτόξευση.

Η επόμενη στάση είναι η Γη, τον Δεκέμβριο του 2026. Το σκάφος θα περάσει μόλις 163.855 χιλιόμετρα από εμάς, λιγότερο από το μισό της απόστασης Γης-Σελήνης, και η βαρύτητά μας θα το εκτοξεύσει με αρκετή ταχύτητα για να φτάσει στον Δία. Άφιξη: 11 Απριλίου 2030.

Τι Θα Κάνει Εκεί

Το Europa Clipper δεν θα μπει σε τροχιά γύρω από την Ευρώπη, κάτι που φαντάζει περίεργο για μια αποστολή με αυτό το όνομα. Ο λόγος είναι η ακτινοβολία. Ο Δίας έχει τόσο ισχυρές ζώνες ακτινοβολίας που ένα διαστημόπλοιο σε τροχιά γύρω από την Ευρώπη θα καταστρεφόταν σε λίγους μήνες. Αντ' αυτού, το Europa Clipper θα μπει σε τροχιά γύρω από τον ίδιο τον Δία και θα κάνει 49 διελεύσεις κοντά στην Ευρώπη, κάθε δύο εβδομάδες περίπου. Κάθε πέρασμα θα διαρκεί λίγες ώρες, αλλά όλα τα επιστημονικά όργανα θα λειτουργούν ταυτόχρονα.

Εννέα επιστημονικά όργανα βρίσκονται πάνω στο σκάφος. Το ραντάρ REASON θα διαπεράσει τον πάγο για να χαρτογραφήσει τον ωκεανό από κάτω. Το μαγνητόμετρο θα επιβεβαιώσει την ύπαρξη και τα χαρακτηριστικά του ωκεανού, μετρώντας πώς επηρεάζει το μαγνητικό πεδίο του Δία. Το φασματόμετρο μάζας θα αναλύσει τυχόν υλικά που εκτοξεύονται από γκέιζερ στην επιφάνεια, κάτι που έχει ήδη παρατηρηθεί από το Hubble. Ένα θερμικό όργανο θα αναζητά θερμά σημεία που θα υποδηλώνουν ενεργή γεωθερμική δραστηριότητα κάτω από τον πάγο.

Ένα Μικρό Λεπτομέρεια που Αξίζει

Πάνω στο διαστημόπλοιο υπάρχει μια πλάκα από τανταλίου. Πάνω της είναι χαραγμένο το ποίημα «In Praise of Mystery» της Αμερικανίδας ποιήτριας Ada Limón, η εξίσωση Drake για την πιθανότητα ύπαρξης εξωγήινης ζωής, και πάνω από 2,6 εκατομμύρια ονόματα ανθρώπων που υπέβαλαν αίτηση να ταξιδέψουν συμβολικά μαζί του. Μια μικρή ανθρώπινη λεπτομέρεια σε μια αποστολή που αναζητά απάντηση στο μεγαλύτερο ερώτημα που έχουμε θέσει ποτέ.

Το Europa Clipper βρίσκεται τώρα ανάμεσα στον Άρη και τη Γη, σε πορεία επιστροφής για τη βαρυτική ενίσχυση του Δεκεμβρίου. Τέσσερα χρόνια ακόμα μέχρι τον Δία. Και μετά, τα 49 περάσματα που ίσως αλλάξουν για πάντα αυτό που πιστεύουμε για τη ζωή στο σύμπαν.

🪐