Σεληνιακά rover: από το Lunokhod και το Apollo ως τα οχήματα του Artemis

Ένα ηλεκτρικό τετράτροχο με συρμάτινες ρόδες, ένα σοβιετικό ρομπότ που κράτησε ρεκόρ για 40 χρόνια και τα νέα οχήματα που θα περιμένουν τους αστροναύτες στον νότιο πόλο. Η ιστορία των οχημάτων της Σελήνης και τι αλλάζει με το Artemis.

· · Ενημερώθηκε · 10 λεπτά ανάγνωση

Ο αστροναύτης James Irwin δίπλα στο Lunar Roving Vehicle του Apollo 15 στην επιφάνεια της Σελήνης το 1971, με το όρος Hadley στο βάθος
Ο James Irwin με το πρώτο σεληνιακό όχημα με πλήρωμα, στην αποστολή Apollo 15, τον Αύγουστο του 1971. Πηγή: NASA/David Scott
Σε αυτό το άρθρο9 ενότητες
  1. Lunokhod: το πρώτο rover σε άλλο κόσμο
  2. Το Lunar Roving Vehicle του Apollo
  3. Τα ρομποτικά rover του 21ου αιώνα
  4. Γιατί το Artemis χρειάζεται νέα οχήματα
  5. Το Lunar Terrain Vehicle
  6. VIPER, FLIP και τα ρομπότ που ανοίγουν τον δρόμο
  7. Το πιεσμένο rover της Ιαπωνίας
  8. Από το buggy στην υποδομή
  9. Συχνές ερωτήσεις

Στις 31 Ιουλίου 1971 ο David Scott κάθισε στη θέση του οδηγού, ο James Irwin δίπλα του, και ένα ηλεκτρικό τετράτροχο με συρμάτινες ρόδες άρχισε να κινείται στη σκόνη της πεδιάδας Hadley. Ήταν η πρώτη φορά που άνθρωποι οδήγησαν σε άλλον κόσμο. Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, τα σεληνιακά rover επιστρέφουν στο προσκήνιο: η NASA έχει ήδη αναθέσει την κατασκευή των οχημάτων που θα περιμένουν τους αστροναύτες του Artemis στον νότιο πόλο, και πίσω τους έρχονται ρομποτικά rover, πιεσμένες καμπίνες και μια ολόκληρη σεληνιακή αγορά.

Σε αυτόν τον οδηγό περνάμε από τα σοβιετικά Lunokhod και το όχημα του Apollo ως τα κινεζικά και ινδικά rover, και κοιτάμε τι θα οδηγήσουν οι αστροναύτες τα επόμενα χρόνια και γιατί η Σελήνη του Artemis χρειάζεται εντελώς διαφορετικά οχήματα.

Lunokhod: το πρώτο rover σε άλλο κόσμο

Το πρώτο όχημα στη Σελήνη δεν ήταν αμερικανικό. Στις 17 Νοεμβρίου 1970 η σοβιετική αποστολή Luna 17 προσσεληνώθηκε στη Θάλασσα των Βροχών και κατέβασε από μια ράμπα το Lunokhod 1, ένα ρομπότ με οκτώ ρόδες που έμοιαζε με μπανιέρα με καπάκι. Το καπάκι ήταν ηλιακό πάνελ: άνοιγε τη σεληνιακή μέρα για να φορτίζει τις μπαταρίες και έκλεινε τη νύχτα, ενώ μια ραδιενεργή πηγή κρατούσε ζεστά τα όργανα στις δύο εβδομάδες σκοταδιού.

Το Lunokhod το οδηγούσε από τη Γη μια ομάδα πέντε ανθρώπων, με την καθυστέρηση των λίγων δευτερολέπτων που χρειάζεται το σήμα για να πάει και να γυρίσει. Λειτούργησε περίπου 11 μήνες και διένυσε πάνω από 10 χιλιόμετρα. Το 1973 ακολούθησε το Lunokhod 2, που διένυσε περίπου 39 χιλιόμετρα μέσα σε τέσσερις μήνες, ρεκόρ που κράτησε 41 χρόνια, ώσπου το ξεπέρασε το Opportunity στον Άρη. Μια παράξενη υποσημείωση: το 1993 ο Αμερικανός δημιουργός βιντεοπαιχνιδιών Richard Garriott αγόρασε σε δημοπρασία του οίκου Sotheby’s το Lunokhod 2 μαζί με τον lander του, οπότε είναι ίσως ο μόνος ιδιώτης που έχει στην κατοχή του αντικείμενο σε άλλο ουράνιο σώμα. Το σοβιετικό πρόγραμμα, και το τι απέγινε μετά, το εξετάζουμε στην ιστορία της Roscosmos.

Το Lunar Roving Vehicle του Apollo

Οι αστροναύτες των πρώτων αποστολών Apollo περπατούσαν, και δεν μπορούσαν να απομακρυνθούν πολύ από τη σεληνάκατο. Για τις τρεις τελευταίες, τα Apollo 15, 16 και 17 το 1971 και 1972, η NASA παρήγγειλε από την Boeing, με την General Motors ως συνεργάτη, ένα όχημα που έπρεπε να χωρά διπλωμένο σε μια θήκη στο πλάι της σεληνακάτου. Το Lunar Roving Vehicle ζύγιζε μόλις 210 κιλά, αλλά στη χαμηλή βαρύτητα της Σελήνης μπορούσε να κουβαλήσει 490 κιλά: δύο αστροναύτες με τις στολές τους, κάμερες, εργαλεία και δείγματα.

Κάθε ρόδα είχε τον δικό της ηλεκτρικό κινητήρα, με ρεύμα από δύο μπαταρίες των 36 βολτ. Τα λάστιχα δεν ήταν φουσκωτά αλλά πλέγμα από γαλβανισμένο ατσάλινο σύρμα, με λωρίδες τιτανίου για πρόσφυση, αφού στο κενό ένα φουσκωτό λάστιχο θα ήταν πρόβλημα. Ένας αστροναύτης τραβούσε δύο κορδόνια και το όχημα ξεδιπλωνόταν σχεδόν μόνο του. Οι τέσσερις που κατασκευάστηκαν κόστισαν συνολικά 38 εκατομμύρια δολάρια της εποχής. Επειδή στη Σελήνη δεν υπάρχει μαγνητικό πεδίο για πυξίδα ούτε δορυφόροι για πλοήγηση, το όχημα είχε ένα γυροσκόπιο και μετρητές στις ρόδες, και ένας απλός υπολογιστής έδειχνε συνεχώς στους αστροναύτες την κατεύθυνση και την απόσταση ως τη σεληνάκατο.

Η διαφορά φάνηκε αμέσως. Οι αστροναύτες μπορούσαν πλέον να εξερευνούν σε απόσταση χιλιομέτρων, να μαζεύουν δείγματα από πολλά σημεία και να φτάνουν σε κρατήρες και βουνά. Υπήρχε μόνο ένας αυστηρός κανόνας: να μην απομακρύνονται ποτέ περισσότερο από όσο θα μπορούσαν να γυρίσουν με τα πόδια αν χάλαγε το όχημα. Στο Apollo 17 οι Gene Cernan και Harrison Schmitt διένυσαν περίπου 36 χιλιόμετρα σε τρεις εξόδους, και ο Cernan έφτασε σε κατηφόρα τα 18 χιλιόμετρα την ώρα, την υψηλότερη ταχύτητα που έχει καταγραφεί ποτέ στη Σελήνη. Όταν έσπασε ένα φτερό του οχήματος, το επισκεύασαν με χάρτες και ταινία.

Τα τρία οχήματα έμειναν στη Σελήνη. Το τελευταίο μάλιστα, σταθμευμένο λίγο μακριά από τη σεληνάκατο, έδωσε με την κάμερά του, τηλεχειριζόμενη από τη Γη, την εικόνα της απογείωσης του πληρώματος του Apollo 17 για το ταξίδι της επιστροφής.

Τα ρομποτικά rover του 21ου αιώνα

Μετά το 1973 κανένα όχημα δεν κινήθηκε στη Σελήνη για σαράντα χρόνια. Η επιστροφή ήρθε από την Κίνα. Το Yutu, που έφτασε τον Δεκέμβριο του 2013 με την αποστολή Chang’e 3, διένυσε μόλις 114 μέτρα πριν κολλήσουν οι ρόδες του. Το Yutu-2 όμως, που κατέβηκε τον Ιανουάριο του 2019 με το Chang’e 4, ήταν το πρώτο rover στην αθέατη πλευρά της Σελήνης και λειτούργησε για χρόνια, διανύοντας πάνω από ενάμισι χιλιόμετρο. Με το ραντάρ εδάφους που κουβαλούσε χαρτογράφησε στρώματα σκόνης και πετρωμάτων δεκάδες μέτρα κάτω από τις ρόδες του, δείχνοντας πώς χτίστηκε η επιφάνεια από διαδοχικές προσκρούσεις και ροές λάβας. Ήταν η πρώτη απόδειξη ότι η Κίνα είχε χτίσει βήμα βήμα ένα πλήρες σεληνιακό πρόγραμμα.

Τον Αύγουστο του 2023 το ινδικό Pragyan, που μετέφερε το σκάφος προσσελήνωσης της αποστολής Chandrayaan-3, έγινε το πρώτο rover κοντά στον νότιο πόλο. Λειτούργησε μία σεληνιακή μέρα και διένυσε περίπου 100 μέτρα, μετρώντας τη σύσταση του εδάφους, και επιβεβαίωσε για πρώτη φορά με επιτόπια μέτρηση την ύπαρξη θείου κοντά στον πόλο. Τον Ιανουάριο του 2024 η Ιαπωνία κατέβασε με την αποστολή SLIM δύο μικροσκοπικά ρομπότ, ανάμεσά τους το SORA-Q, μια σφαίρα στο μέγεθος μπάλας του τένις που άνοιγε στα δύο και φωτογράφισε το σκάφος της αποστολής ανάποδα στο έδαφος.

Δεν τα κατάφεραν όλα. Το rover Rashid των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων χάθηκε το 2023 μαζί με τον ιαπωνικό lander που το μετέφερε, και το μικρό MAPP της Lunar Outpost έφτασε το 2025 στη Σελήνη πάνω σε έναν lander που έπεσε στο πλάι, οπότε δεν βγήκε ποτέ στο έδαφος.

Γράφημα με την απόσταση που διένυσε κάθε σεληνιακό rover, από τα 39 χιλιόμετρα του Lunokhod 2 ως τα 100 μέτρα του Pragyan, και τα επόμενα οχήματα ως τη δεκαετία του 2030

Γιατί το Artemis χρειάζεται νέα οχήματα

Το Apollo πήγε σε φωτεινές πεδιάδες κοντά στον ισημερινό της Σελήνης, για τρεις μέρες κάθε φορά. Το Artemis θέλει να πάει στον νότιο πόλο και να μείνει. Εκεί ο Ήλιος βρίσκεται πάντα χαμηλά στον ορίζοντα, οι σκιές είναι μακριές και απατηλές, και ο πάγος που αναζητούν οι αστροναύτες κρύβεται στους μόνιμα σκιασμένους κρατήρες, όπου η θερμοκρασία πέφτει κάτω από τους 200 βαθμούς υπό το μηδέν.

Ένα όχημα για τον νότιο πόλο πρέπει να αντέχει τη σεληνιακή νύχτα, που κρατά περίπου δύο εβδομάδες, να δουλεύει για χρόνια και όχι για τρεις μέρες, και να κινείται μόνο του ή τηλεχειριζόμενο όταν δεν υπάρχουν αστροναύτες, μεταφέροντας εξοπλισμό ή κάνοντας επιστήμη ανάμεσα στις αποστολές. Υπάρχει και ο εχθρός που γνώρισαν καλά τα πληρώματα του Apollo: η σεληνιακή σκόνη. Οι κόκκοι της είναι αιχμηροί σαν θρυμματισμένο γυαλί, γιατί δεν τους έχει λειάνει ποτέ νερό ή αέρας, και κολλούν παντού λόγω στατικού ηλεκτρισμού. Σε τρεις μέρες είχαν φθείρει στολές και σφραγίσματα, και ένα όχημα που θα δουλεύει για χρόνια πρέπει να αντέχει αυτή την τριβή χωρίς συντήρηση. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα όχημα εκδρομής και σε ένα όχημα που αποτελεί κομμάτι της βάσης στη Σελήνη.

Το Lunar Terrain Vehicle

Στις 26 Μαΐου 2026 η NASA ανέθεσε την πρώτη φάση του Lunar Terrain Vehicle σε δύο εταιρείες αντί για μία, όπως προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός. Η Astrolab πήρε 219 εκατομμύρια δολάρια για το CLV-1 και η Lunar Outpost 220 εκατομμύρια για το Pegasus, που φτιάχνει μαζί με την General Motors, τη Goodyear και τη Leidos. Η Blue Origin θα μεταφέρει τα οχήματα στον νότιο πόλο ως το 2028, ώστε να είναι ήδη εκεί όταν φτάσει το πλήρωμα της Artemis IV.

Η επιλογή δύο εταιρειών ήταν σκόπιμη. Ο διαχειριστής της NASA Jared Isaacman εξήγησε ότι ένα μόνο τέλειο όχημα δεν φτιάχνει σεληνιακή αγορά, και ότι η υπηρεσία θέλει πολλά αντίτυπα από κάθε βασική υποδομή. Οι δύο εταιρείες θα κρατήσουν την κυριότητα των οχημάτων και θα μπορούν να τα νοικιάζουν και σε άλλους πελάτες.

Όπως το LRV, τα νέα οχήματα είναι ανοιχτά, οπότε οι αστροναύτες θα τα οδηγούν φορώντας τις στολές τους. Σε αντίθεση όμως με το LRV, μπορούν να οδηγούνται και από τη Γη, και το Pegasus σχεδιάζεται να λειτουργεί περίπου έναν χρόνο.

Lunar Roving Vehicle Lunar Terrain Vehicle Lunar Cruiser
Εποχή 1971-1972 από το 2028 δεκαετία του 2030
Κατασκευαστής Boeing Astrolab, Lunar Outpost Toyota, JAXA
Πλήρωμα 2, με στολές 2, με στολές 2, χωρίς στολές μέσα στην καμπίνα
Οδήγηση χωρίς πλήρωμα όχι ναι, από τη Γη ναι
Περιοχή κοντά στον ισημερινό νότιος πόλος νότιος πόλος

VIPER, FLIP και τα ρομπότ που ανοίγουν τον δρόμο

Πριν από τους αστροναύτες θα φτάσουν τα ρομπότ. Το VIPER της NASA, ένα rover μεγέθους μικρού αυτοκινήτου με γεωτρύπανο ενός μέτρου, σχεδιάστηκε για να ψάξει πάγο νερού στον νότιο πόλο. Η NASA το ακύρωσε τον Ιούλιο του 2024, όταν ήταν σχεδόν έτοιμο, επειδή το κόστος είχε ξεφύγει, αφού είχε ήδη ξοδέψει περίπου 450 εκατομμύρια δολάρια. Τον Σεπτέμβριο του 2025 όμως το ξαναζωντάνεψε: η Blue Origin θα το μεταφέρει με τον lander Blue Moon Mark 1, με στόχο τα τέλη του 2027, για μια αποστολή περίπου 100 ημερών. Αν όλα πάνε καλά, θα είναι το πρώτο rover που θα μπει για λίγο μέσα σε σκιασμένο κρατήρα, με τα φώτα του αναμμένα, για να μετρήσει πόσος πάγος υπάρχει εκεί.

Νωρίτερα σχεδιάζεται να φτάσει το FLIP της Astrolab, ένα ρομποτικό rover που θα πετάξει με τον lander Griffin της Astrobotic για να δοκιμάσει την τεχνολογία πριν από το μεγάλο όχημα της εταιρείας. Και τα δύο θα φέρουν πίσω δεδομένα για το έδαφος, τη σκόνη και το κρύο του πόλου, που θα χρησιμοποιηθούν στα οχήματα των αστροναυτών.

Το πιεσμένο rover της Ιαπωνίας

Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι ένα όχημα με κλειστή καμπίνα. Η Ιαπωνία, με την Toyota και τον διαστημικό οργανισμό JAXA, αναπτύσσει το Lunar Cruiser, ένα πιεσμένο rover μεγέθους μικρού τροχόσπιτου, όπου δύο αστροναύτες θα μπορούν να ζουν και να δουλεύουν χωρίς στολές για εβδομάδες, κάνοντας διαδρομές εκατοντάδων χιλιομέτρων. Με τη συμφωνία που υπέγραψαν η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ τον Απρίλιο του 2024, η Ιαπωνία θα δώσει το όχημα στο Artemis, και σε αντάλλαγμα δύο Ιάπωνες αστροναύτες θα πατήσουν στη Σελήνη σε μελλοντικές αποστολές. Το Lunar Cruiser δεν αναμένεται πριν από τη δεκαετία του 2030.

Από το buggy στην υποδομή

Η εξέλιξη των σεληνιακών οχημάτων λέει πολλά για το πώς άλλαξε η ίδια η εξερεύνηση. Το LRV ήταν ένα εργαλείο για τρεις μέρες, φτιαγμένο για να κάνει μια αποστολή πιο παραγωγική. Τα οχήματα του Artemis είναι υποδομή: θα μένουν στη Σελήνη για χρόνια, θα δουλεύουν όταν δεν υπάρχει κανείς εκεί, και θα ανήκουν σε εταιρείες που θέλουν να τα νοικιάζουν και σε άλλους πελάτες εκτός από τη NASA. Η NASA παρουσιάζει όλο αυτό το σχέδιο στη σελίδα του προγράμματος Moon Base (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Τα τρία οχήματα του Apollo βρίσκονται ακόμη εκεί που τα άφησαν οι αστροναύτες, σκεπασμένα με μισό αιώνα σεληνιακής σκόνης. Τα νέα θα πάνε σε άλλη περιοχή της Σελήνης, αλλά με την ίδια αποστολή: να πάνε τους ανθρώπους λίγο πιο μακριά από εκεί που μπορούν να φτάσουν με τα πόδια. 🌕

Συχνές ερωτήσεις για τα σεληνιακά rover

Ποιο ήταν το πρώτο rover στη Σελήνη;

Το πρώτο rover στη Σελήνη ήταν το σοβιετικό Lunokhod 1, που προσσεληνώθηκε με την αποστολή Luna 17 στις 17 Νοεμβρίου 1970. Ήταν ένα ρομποτικό όχημα με οκτώ ρόδες, που το οδηγούσε από τη Γη μια ομάδα πέντε ανθρώπων, και λειτούργησε περίπου 11 μήνες, διανύοντας πάνω από 10 χιλιόμετρα. Το πρώτο όχημα με ανθρώπους ήταν το Lunar Roving Vehicle του Apollo 15, που οδήγησαν οι David Scott και James Irwin στις 31 Ιουλίου 1971.

Πόσο γρήγορα έτρεχε το σεληνιακό όχημα του Apollo;

Το Lunar Roving Vehicle του Apollo είχε σχεδιαστεί για περίπου 13 χιλιόμετρα την ώρα, αλλά ο Gene Cernan έφτασε στο Apollo 17 τον Δεκέμβριο του 1972 περίπου τα 18 χιλιόμετρα την ώρα σε κατηφόρα, την υψηλότερη ταχύτητα που έχει καταγραφεί με όχημα στη Σελήνη. Στην ίδια αποστολή το πλήρωμα διένυσε συνολικά περίπου 36 χιλιόμετρα σε τρεις εξόδους. Τα τρία οχήματα του Apollo έμειναν στη Σελήνη, εκεί που τα άφησαν οι αστροναύτες.

Ποιο σεληνιακό όχημα έχει διανύσει τη μεγαλύτερη απόσταση;

Τη μεγαλύτερη απόσταση στη Σελήνη έχει διανύσει το σοβιετικό Lunokhod 2, περίπου 39 χιλιόμετρα μέσα σε τέσσερις μήνες του 1973. Ήταν για 41 χρόνια το ρεκόρ απόστασης για όχημα σε άλλο ουράνιο σώμα, ώσπου το ξεπέρασε το rover Opportunity της NASA στον Άρη το 2014. Δεύτερο στη Σελήνη έρχεται το όχημα του Apollo 17, με περίπου 36 χιλιόμετρα.

Ποιες εταιρείες φτιάχνουν το νέο σεληνιακό rover της NASA;

Στις 26 Μαΐου 2026 η NASA ανέθεσε την πρώτη φάση του Lunar Terrain Vehicle σε δύο εταιρείες: την Astrolab, με 219 εκατομμύρια δολάρια για το όχημα CLV-1, και τη Lunar Outpost, με 220 εκατομμύρια για το Pegasus, που φτιάχνει μαζί με την General Motors, τη Goodyear και τη Leidos. Η Blue Origin θα μεταφέρει τα οχήματα στον νότιο πόλο της Σελήνης ως το 2028, πριν από την προσσελήνωση της Artemis IV. Και τα δύο είναι ανοιχτά, χωρίς πίεση, και μπορούν να οδηγούνται και από τη Γη. (Προς ενημέρωση μετά την παράδοση.)

Τι είναι το VIPER;

Το VIPER είναι ένα ρομποτικό rover της NASA, μεγέθους μικρού αυτοκινήτου, που θα ψάξει για πάγο νερού στον νότιο πόλο της Σελήνης με γεωτρύπανο και φασματόμετρα. Η NASA το ακύρωσε τον Ιούλιο του 2024 λόγω κόστους, ενώ ήταν σχεδόν έτοιμο, αλλά τον Σεπτέμβριο του 2025 το ξαναζωντάνεψε, αναθέτοντας στη Blue Origin να το μεταφέρει στη Σελήνη με τον lander Blue Moon Mark 1, με στόχο τα τέλη του 2027. Η αποστολή του σχεδιάζεται να κρατήσει περίπου 100 μέρες. (Προς ενημέρωση μετά την εκτόξευση.)

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.