Ψάχνουμε Εξωγήινους Λάθος — Ένας Επιστήμονας Προτείνει να Αλλάξουμε Ριζικά τη Στρατηγική μας

Για δεκαετίες, η αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης βασίζεται σε μια απλή υπόθεση: αν κάπου εκεί έξω υπάρχει ένας τεχνολογικά προηγμένος πολιτισμός που θέλει να επικοινωνήσει, θα χρησιμοποιεί ραδιοσήματα σε μια πολύ συγκεκριμένη «ζώνη σιγής» του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Αυτή η ζώνη — γνωστή ως «γαλακτική τρύπα νερού» — βρίσκεται μεταξύ 1.420 MHz και 1.662 MHz, και αντιστοιχεί στις φασματικές γραμμές του υδρογόνου και του υδροξυλίου, δύο στοιχείων που μαζί σχηματίζουν νερό.

Η ιδέα έχει μια ποιητική λογική: αν ψάχνεις κάπου που και οι δύο πλευρές γνωρίζουν, αυτό είναι ένα καλό μέρος για να συναντηθείς. Αλλά ένας καθηγητής φυσικής και αστρονομίας στο UCLA, ο Ben Zuckerman, υποστηρίζει σε νέα μελέτη που έγινε αποδεκτή από το The Astrophysical Journal ότι αυτή η προσέγγιση είναι θεμελιωδώς λανθασμένη — και ότι χρειαζόμαστε μια ριζική αλλαγή στρατηγικής.

Το πρόβλημα με την παραδοσιακή προσέγγιση

Το SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) έχει ψάξει για δεκαετίες σε πολύ στενές ζώνες συχνοτήτων — περίπου 1 Hz, όπως είδαμε και σε προηγούμενο άρθρο μας. Αλλά αυτή δεν είναι η μόνη αδυναμία. Το βασικό πρόβλημα, λέει ο Zuckerman, είναι ότι τα αφιερωμένα προγράμματα SETI έχουν παρατηρήσει μόνο ένα μικρό ποσοστό των 100.000 έως 300.000 κοντινών άστρων που θα έπρεπε να εξετάζονται — ενώ μη-SETI αστρονομικές έρευνες έχουν ήδη καλύψει πολύ μεγαλύτερο μέρος του ουρανού, χωρίς καν να ψάχνουν για εξωγήινους.

«Το σύνολο των δημοσιευμένων αστρονομικών ερευνών σε ραδιο- και οπτικά μήκη κύματος είναι ήδη αρκετά εκτεταμένο ώστε να υποδηλώνει ότι, κοσμολογικά μιλώντας, υπάρχουν πολύ λίγοι — ίσως και μηδέν — επικοινωνιακοί τεχνολογικοί πολιτισμοί κοντά μας», παραδέχεται ο Zuckerman. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να ψάχνουμε. Σημαίνει ότι πρέπει να ψάχνουμε πιο έξυπνα.

Η νέα πρόταση: Broadband SETI

Αντί για τη στενή ζώνη της «τρύπας νερού», ο Zuckerman προτείνει αυτό που ονομάζει Broadband SETI — αναζήτηση σε ολόκληρο το φάσμα από το ραδιο έως το υπέρυθρο και το οπτικό. Η λογική είναι απλή: αν κάποιος εξωγήινος πολιτισμός θέλει πραγματικά να επικοινωνήσει, δεν θα περιοριστεί αυθαίρετα σε μια στενή ζώνη που εμείς επιλέξαμε. Θα κάνει ό,τι μπορεί τεχνολογικά για να σταλεί το σήμα του.

Αυτό σημαίνει ότι ένα εξωγήινο σήμα μπορεί να κρύβεται ήδη σε δεδομένα που έχουμε συλλέξει για εντελώς διαφορετικούς λόγους — αστρονομικές έρευνες που δεν έχουν καμία σχέση με το SETI. Όπως γράφει ο Zuckerman: «Αυτό ανοίγει την πιθανότητα τυχαίας ανίχνευσης ενός εξωγήινου πομπού σε ηλεκτρομαγνητικές έρευνες του ουρανού που πραγματοποιήθηκαν για λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με το SETI».

Πόσα άστρα πρέπει να εξετάσουμε;

Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα όλου του ουρανού σε ακτίνα περίπου 650 ετών φωτός από τη Γη, υπάρχουν περίπου 500.000 μοναχικά, ηλιακού τύπου άστρα. Από αυτά, περίπου 200.000 είναι αρκετά παλιά — πάνω από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια — για να έχουν αναπτύξει έναν τεχνολογικό πολιτισμό. Και σύμφωνα με τα δεδομένα του τηλεσκοπίου Kepler, περίπου 60.000 από αυτά τα συστήματα μπορεί να έχουν έναν κατοικήσιμο βραχώδη πλανήτη.

Για να καλύψουμε σωστά αυτά τα άστρα, χρειαζόμαστε ευρύτερα κανάλια — από 1 GHz έως 100 GHz στο ραδιοφάσμα — και ιδιαίτερη προσοχή στο υπέρυθρο φάσμα, που μέχρι σήμερα έχει παραμεληθεί σχεδόν εντελώς από το SETI.

Γιατί το υπέρυθρο είναι το μεγάλο άγνωστο;

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της πρότασης Zuckerman. Οι εξωγήινοι πιθανότατα δεν εκπέμπουν στα οπτικά μήκη κύματος — γιατί αν το έκαναν, θα το είχαμε ήδη ανιχνεύσει τυχαία σε κάποια από τις εκατοντάδες αστρονομικές έρευνες που έχουν γίνει τα τελευταία 100 χρόνια. Το γεγονός ότι δεν έχουμε ανιχνεύσει τίποτα υποδηλώνει ότι αν υπάρχουν σήματα, πιθανόν να εκπέμπονται στο υπέρυθρο — μια περιοχή του φάσματος που δεν μπορεί να παρατηρηθεί καλά από το έδαφος λόγω της ατμόσφαιρας, και που χρειάζεται διαστημικά τηλεσκόπια για σωστή έρευνα.

«Για το SETI, το υπέρυθρο παραμένει ένα μεγάλο άγνωστο», παραδέχεται ο Zuckerman. Και δεν ξέρει πότε θα βρίσκεται σε τροχιά ένας κατάλληλος δορυφόρος για αυτή την έρευνα.

Τι σημαίνει όλο αυτό;

Η πρόταση Zuckerman δεν είναι απαισιόδοξη — είναι ρεαλιστική. Ψάχνουμε για δεκαετίες, αλλά ίσως ψάχνουμε στο λάθος μέρος, με τα λάθος εργαλεία. Το Broadband SETI δεν απαιτεί νέα αφιερωμένα προγράμματα από το μηδέν — απαιτεί να αξιοποιήσουμε καλύτερα τα δεδομένα που ήδη έχουμε, και να επεκτείνουμε την αναζήτηση σε περιοχές του φάσματος που μέχρι τώρα έχουν παραμεληθεί.

Το σύμπαν είναι τεράστιο, και μόλις έχουμε αρχίσει να το ψάχνουμε σωστά. Ίσως η απάντηση να βρίσκεται ακριβώς εκεί — σε δεδομένα που ήδη έχουμε, αλλά δεν έχουμε κοιτάξει με τα σωστά μάτια.