Άποφις 2029: ο αστεροειδής που θα περάσει πιο κοντά από τους δορυφόρους μας

Πόσο κοντά θα περάσει, πώς θα φαίνεται από την Ελλάδα, γιατί δεν υπάρχει κίνδυνος, τι θα του κάνει η βαρύτητα της Γης και τι θα μετρήσουν τα σκάφη Ramses και OSIRIS-APEX.

· · Ενημερώθηκε · 9 λεπτά ανάγνωση

Η τροχιά του αστεροειδή Άποφις καθώς πλησιάζει τη Γη, με τη Σελήνη και το σημείο της κοντινότερης προσέγγισης στις 13 Απριλίου 2029
Η τροχιά του Άποφι ανάμεσα στη Γη και τη Σελήνη κατά την προσέγγιση του 2029. Πηγή: ESA/NEOCC
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
  1. Πόσο κοντά θα περάσει ο αστεροειδής Άποφις
  2. Πώς θα φαίνεται από την Ελλάδα
  3. Ο συναγερμός του 2004 και γιατί δεν υπάρχει κίνδυνος
  4. Το ηλιακό φως που σπρώχνει τους αστεροειδείς
  5. Τι θα του κάνει η βαρύτητα της Γης
  6. Δύο σκάφη για τον αστεροειδή Άποφι
  7. Γιατί ο Άποφις μετράει για την πλανητική άμυνα
  8. Συχνές ερωτήσεις

Την Παρασκευή 13 Απριλίου 2029, στις 21:46 ώρα UTC, ένας βράχος μήκους σχεδόν μισού χιλιομέτρου θα περάσει περίπου 32.000 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης. Ο αστεροειδής Άποφις θα είναι πιο κοντά μας από τους τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους της γεωστατικής τροχιάς. Και θα φαίνεται με γυμνό μάτι από την Ελλάδα.

Πριν από 22 χρόνια, ο ίδιος αστεροειδής ήταν ο πιο επικίνδυνος που είχε βρει ποτέ η ανθρωπότητα. Σήμερα ξέρουμε ότι δεν θα μας χτυπήσει. Η σημασία του όμως δεν μειώθηκε. Είναι η πρώτη φορά που ένας αστεροειδής τέτοιου μεγέθους θα περάσει τόσο κοντά ενώ έχουμε τα εργαλεία να τον παρακολουθήσουμε.

Πόσο κοντά θα περάσει ο αστεροειδής Άποφις

Η απόσταση από την επιφάνεια της Γης θα είναι περίπου 31.600 χιλιόμετρα, ή περίπου 38.000 από το κέντρο της. Οι δορυφόροι της γεωστατικής τροχιάς, που μεταδίδουν τηλεόραση και καιρό, βρίσκονται στα 35.786 χιλιόμετρα. Ο Άποφις θα περάσει δηλαδή ανάμεσα σε αυτούς και τη Γη. Η Σελήνη απέχει κατά μέσο όρο 384.400 χιλιόμετρα, άρα ο αστεροειδής θα είναι περίπου δέκα φορές πιο κοντά από αυτήν.

Για αντικείμενο αυτού του μεγέθους, κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά σπάνιο. Η NASA εκτιμά (ανοίγει σε νέα καρτέλα) ότι αστεροειδής σαν τον Άποφι περνά τόσο κοντά από τη Γη κατά μέσο όρο μία φορά σε μερικές χιλιάδες χρόνια. Κατά πάσα πιθανότητα, κανένας άνθρωπος στην ιστορία δεν έχει δει κάτι αντίστοιχο.

Ο Άποφις (99942 Apophis) δεν είναι μπάλα. Οι μετρήσεις ραντάρ δείχνουν ένα επιμήκες σώμα με μέση διάμετρο περίπου 340 μέτρων κατά τη NASA (η ESA δίνει 375) και μεγάλο άξονα τουλάχιστον 450 μέτρων, ίσως με δύο λοβούς σαν φιστίκι. Περιστρέφεται ακανόνιστα: ο άξονάς του ταλαντεύεται, σαν σβούρα που πάει να πέσει, και μια πλήρης περιστροφή κρατά περίπου 30 ώρες. Είναι πετρώδης αστεροειδής, από πυριτικά ορυκτά με λίγο μέταλλο, σαν τους πιο κοινούς μετεωρίτες που πέφτουν στη Γη.

Πώς θα φαίνεται από την Ελλάδα

Η ESA υπολογίζει ότι περίπου δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούν να δουν τον Άποφι χωρίς τηλεσκόπιο, στην Ευρώπη, στην Αφρική και στη δυτική Ασία. Η Ελλάδα είναι μέσα σε αυτή τη ζώνη. Η κοντινότερη προσέγγιση πέφτει στις 00:46 ώρα Ελλάδας, τα ξημερώματα της 14ης Απριλίου, και ο αστεροειδής θα είναι ορατός και τις ώρες πριν.

Θα μοιάζει με ένα άστρο φαινόμενου μεγέθους περίπου 3, όσο λαμπερό είναι ένα μέτριο άστρο ενός γνωστού αστερισμού. Αυτό που θα τον ξεχωρίζει είναι η κίνηση. Σε λίγα λεπτά θα έχει μετακινηθεί αισθητά ανάμεσα στα άστρα, και μέσα σε περίπου μία μέρα θα διασχίσει πάνω από τον μισό ουρανό. Από ένα χωριό ή ένα βουνό θα φαίνεται καθαρά. Από το κέντρο της Αθήνας, η φωτορύπανση θα τον κρύψει, και θα χρειαστούν κιάλια.

Αν θέλεις να τον δεις, η προετοιμασία είναι απλή. Διάλεξε από πριν ένα μέρος μακριά από φώτα, με ανοιχτό ορίζοντα. Εφαρμογές όπως το Stellarium, όταν πλησιάσει η ημερομηνία, θα δείχνουν ακριβώς πού βρίσκεται ο αστεροειδής για τη δική σου θέση, γιατί λόγω της μικρής απόστασης η θέση του στον ουρανό αλλάζει από πόλη σε πόλη. Ένα απλό ζευγάρι κιάλια βοηθά να τον ξεχωρίσεις από τα άστρα. Και κράτα εφεδρικό σχέδιο για τον καιρό: ο Άποφις θα είναι ορατός με γυμνό μάτι για λίγες μόνο ώρες, και ένα σύννεφο αρκεί για να τον κρύψει.

Προσομοίωση της διέλευσης του Άποφι στις 13 Απριλίου 2029. Πηγή: ESA/NEOCC

Ο συναγερμός του 2004 και γιατί δεν υπάρχει κίνδυνος

Ο Άποφις ανακαλύφθηκε στις 19 Ιουνίου 2004 από τους Roy Tucker, David Tholen και Fabrizio Bernardi στο Αστεροσκοπείο Kitt Peak της Αριζόνας. Χάθηκε σχεδόν αμέσως και ξαναβρέθηκε τον Δεκέμβριο. Τότε οι υπολογισμοί άρχισαν να ανησυχούν τους αστρονόμους. Τις τελευταίες μέρες του 2004 ο αστεροειδής ανέβηκε στο επίπεδο 4 της κλίμακας Τορίνο, το υψηλότερο που έχει καταγραφεί ποτέ, και στις 27 Δεκεμβρίου η πιθανότητα σύγκρουσης με τη Γη το 2029 έφτασε το 2,7%. Η κλίμακα πάει από το 0 έως το 10 και σχεδόν όλοι οι αστεροειδείς βρίσκονται στο 0. Πώς δουλεύει και τι σημαίνει κάθε επίπεδο εξηγείται στον οδηγό μας για την πλανητική άμυνα.

Το όνομα ταίριαζε στην περίσταση. Άποφις είναι η ελληνική απόδοση του Άπεπ, του αιγυπτιακού θεού-φιδιού του χάους, που κάθε νύχτα προσπαθούσε να καταπιεί τον Ήλιο.

Ο πανικός κράτησε λίγες μέρες. Ήδη στις 27 Δεκεμβρίου βρέθηκαν παλαιότερες φωτογραφίες του αστεροειδή, από τον Μάρτιο του 2004, που διόρθωσαν την τροχιά και απέκλεισαν τη σύγκρουση του 2029. Έμειναν δύο μικρές πιθανότητες, για το 2036 και το 2068. Το 2036 αποκλείστηκε στα επόμενα χρόνια. Το 2068 έπεσε τον Μάρτιο του 2021, όταν ο Άποφις πέρασε σε απόσταση 17 εκατομμυρίων χιλιομέτρων και το ραντάρ της NASA μέτρησε την απόστασή του με ακρίβεια λίγων εκατοντάδων μέτρων. Ο αστεροειδής αφαιρέθηκε από τον κατάλογο των σωμάτων με πιθανότητα πρόσκρουσης για τα επόμενα 100 χρόνια.

Εικόνες ραντάρ του αστεροειδή Άποφις από τις 8, 9 και 10 Μαρτίου 2021, όπου φαίνεται το επιμήκες σχήμα του Ο Άποφις στο ραντάρ, στις 8, 9 και 10 Μαρτίου 2021, όταν πέρασε 17 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη. Αυτές οι μετρήσεις απέκλεισαν το σενάριο του 2068. Πηγή: NASA/JPL-Caltech and NSF/AUI/GBO

Το ηλιακό φως που σπρώχνει τους αστεροειδείς

Γιατί χρειάστηκαν 17 χρόνια για να αποκλειστεί το 2068; Ένας λόγος είναι ένα φαινόμενο που δεν φαίνεται με τα μάτια: το φαινόμενο Yarkovsky. Όταν ο Ήλιος ζεσταίνει την επιφάνεια ενός αστεροειδή, η θερμότητα δεν φεύγει αμέσως. Ο αστεροειδής γυρίζει, και η «απογευματινή» πλευρά του ακτινοβολεί τη ζέστη της προς μια κατεύθυνση λίγο διαφορετική από αυτήν που ήρθε το φως. Αυτή η ακτινοβολία λειτουργεί σαν ένας ελάχιστος πύραυλος που σπρώχνει τον αστεροειδή συνεχώς προς την ίδια μεριά.

Η ώθηση είναι απειροελάχιστη, αλλά μέσα σε δεκαετίες αλλάζει τη θέση ενός αστεροειδή κατά πολλά χιλιόμετρα. Για μια πρόβλεψη 60 χρόνων μπροστά, αυτό αρκεί για να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα ασφαλές πέρασμα και μια σύγκρουση. Το 2020 αστρονόμοι στη Χαβάη ανακοίνωσαν ότι μέτρησαν για πρώτη φορά αυτή τη μικρή επιτάχυνση στον Άποφι, και οι παρατηρήσεις του 2021 έκλεισαν οριστικά το ζήτημα. Το ίδιο φαινόμενο υπολογίζεται σήμερα σε κάθε μακροπρόθεσμη πρόβλεψη για επικίνδυνους αστεροειδείς, όπως για τον Bennu.

Τι θα του κάνει η βαρύτητα της Γης

Το ερώτημα δεν είναι πια τι θα κάνει ο Άποφις στη Γη αλλά τι θα κάνει η Γη στον Άποφι. Περνώντας τόσο κοντά, ο αστεροειδής θα νιώσει τις παλιρροιακές δυνάμεις της Γης: η πλευρά του που θα είναι πιο κοντά θα έλκεται πιο δυνατά από την απέναντι. Οι ίδιες δυνάμεις φτιάχνουν την παλίρροια στις θάλασσες. Σε ένα σώμα που πιθανότατα αποτελείται από χαλαρά κομμάτια, μπορεί να προκαλέσουν μικρούς σεισμούς και κατολισθήσεις.

Οι επιστήμονες περιμένουν τρεις αλλαγές:

  • Νέα τροχιά. Σήμερα ο Άποφις κάνει τον γύρο του Ηλίου σε περίπου 324 μέρες και περνά τον περισσότερο χρόνο μέσα στην τροχιά της Γης. Μετά το 2029 ο γύρος του θα κρατά περίπου 423 μέρες και η τροχιά του θα απλώνεται κυρίως έξω από τη δική μας.
  • Νέα περιστροφή. Η ταλάντωση και η ταχύτητα περιστροφής του πιθανότατα θα αλλάξουν.
  • Φρέσκια επιφάνεια. Αν η σκόνη και οι πέτρες γλιστρήσουν, θα αποκαλυφθεί υλικό που δεν έχει εκτεθεί στον ηλιακό άνεμο. Από αυτό φαίνεται πώς «γερνά» η επιφάνεια ενός αστεροειδή.

Είναι ένα φυσικό πείραμα που κανένα σκάφος δεν θα μπορούσε να στήσει. Από το πώς θα αντιδράσει ο Άποφις, οι ερευνητές θα καταλάβουν τι υπάρχει μέσα του και πόσο σταθερά κρατιούνται τα κομμάτια του.

Infographic με τις αποστάσεις της προσέγγισης του Άποφι στις 13 Απριλίου 2029, σε σύγκριση με τους γεωστατικούς δορυφόρους και τη Σελήνη

Δύο σκάφη για τον αστεροειδή Άποφι

Για να δουν τις αλλαγές, οι επιστήμονες χρειάζονται μετρήσεις από κοντά πριν και μετά το πέρασμα. Γι’ αυτό πηγαίνουν δύο αποστολές.

Το Ramses (Rapid Apophis Mission for Space Safety) της ESA είναι η αποστολή που θα τον δει την ώρα που περνά. Οι χώρες-μέλη ενέκριναν τη χρηματοδότηση στη σύνοδο υπουργών της ESA τον Νοέμβριο του 2025 και τον Φεβρουάριο του 2026 η ESA υπέγραψε σύμβαση 81,2 εκατομμυρίων ευρώ με την OHB Italia για την κατασκευή. Το σκάφος βασίζεται στον σχεδιασμό της αποστολής Hera, που έφτασε τον Νοέμβριο του 2026 στους αστεροειδείς του DART, και αυτό επιτρέπει να φτιαχτεί σε χρόνο ρεκόρ. Σύμφωνα με τη σελίδα της ESA για το Ramses (ανοίγει σε νέα καρτέλα), θα εκτοξευτεί την άνοιξη του 2028 με τον ιαπωνικό πύραυλο H3, στον οποίο σχεδιάζεται να ταξιδέψει και η ιαπωνική αποστολή DESTINY+. Η JAXA δίνει επίσης μια θερμική κάμερα και ηλιακά πάνελ. Το Ramses θα φτάσει περίπου δύο μήνες πριν από την προσέγγιση και θα αφήσει δύο CubeSats, από τα οποία το ένα θα επιχειρήσει να προσεδαφιστεί και να μετρήσει τις δονήσεις του εδάφους την ώρα που ο Άποφις περνά δίπλα από τη Γη.

Το OSIRIS-APEX της NASA είναι γνωστό σκάφος με νέο όνομα. Ως OSIRIS-REx έφερε στη Γη, στις 24 Σεπτεμβρίου 2023, δείγματα από τον αστεροειδή Bennu. Αντί να «συνταξιοδοτηθεί», στάλθηκε προς τον Άποφι. Λόγω της τροχιάς του θα φτάσει μετά την προσέγγιση και θα τον μελετήσει για περίπου 18 μήνες. Προς το τέλος θα κατέβει σε απόσταση περίπου 5 μέτρων από την επιφάνεια και θα ανάψει τους προωθητήρες του, για να σηκώσει τη σκόνη και να δει τι κρύβεται από κάτω. Το 2025 η αποστολή βρέθηκε ανάμεσα σε όσες ο προϋπολογισμός του Λευκού Οίκου πρότεινε να κοπούν, τελικά όμως η NASA ενέκρινε τη συνέχισή της.

Μαζί, τα δύο σκάφη θα δώσουν κάτι που δεν έχουμε για κανέναν άλλον αστεροειδή: φωτογραφίες και μετρήσεις του ίδιου σώματος πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια κοντινή συνάντηση με πλανήτη.

Γιατί ο Άποφις μετράει για την πλανητική άμυνα

Ένας αστεροειδής 340 μέτρων είναι ακριβώς το μέγεθος που φοβούνται περισσότερο οι υπεύθυνοι της πλανητικής άμυνας. Είναι αρκετά μεγάλος για να καταστρέψει μια ολόκληρη περιοχή αν έπεφτε στη Γη, και αρκετά μικρός ώστε πολλοί όμοιοί του να μην έχουν ακόμη ανακαλυφθεί.

Αν ποτέ χρειαστεί να εκτρέψουμε έναν τέτοιο αστεροειδή, θα πρέπει να ξέρουμε πώς είναι φτιαγμένος. Ένας συμπαγής βράχος και ένας σωρός από πέτρες αντιδρούν πολύ διαφορετικά σε ένα χτύπημα, όπως έδειξε η αποστολή DART στον πολύ μικρότερο Διμόρφο. Ο Άποφις θα μας δείξει πώς συμπεριφέρεται ένα σώμα δύο φορές πιο φαρδύ και, με παρόμοια πυκνότητα, πάνω από δέκα φορές πιο βαρύ, όταν μια τεράστια δύναμη το τραβά απ’ έξω. Η πληροφορία έρχεται δωρεάν, χωρίς να χρειαστεί να τον χτυπήσουμε.

Το 2004 ο Άποφις έγινε σύμβολο του φόβου για το τι μπορεί να μας έρθει από το διάστημα. Το 2029 θα γίνει το καλύτερο μάθημα για το πώς να προστατευτούμε, και θα το παρακολουθεί από το μπαλκόνι του όποιος βρίσκεται κάτω από σκοτεινό ουρανό. 🌑

Συχνές ερωτήσεις για τον αστεροειδή Άποφις

Θα χτυπήσει ο αστεροειδής Άποφις τη Γη;

Όχι, ο αστεροειδής Άποφις δεν θα χτυπήσει τη Γη το 2029 ούτε για τουλάχιστον τα επόμενα 100 χρόνια. Το 2004, λίγο μετά την ανακάλυψή του, οι πρώτοι υπολογισμοί έδιναν πιθανότητα 2,7% για σύγκρουση το 2029, την υψηλότερη που έχει καταγραφεί για αστεροειδή αυτού του μεγέθους. Νεότερες παρατηρήσεις απέκλεισαν σταδιακά τις ημερομηνίες 2029 και 2036. Το τελευταίο σενάριο, για το 2068, αποκλείστηκε το 2021 με μετρήσεις ραντάρ, και η NASA αφαίρεσε τον Άποφι από τον κατάλογο των αστεροειδών με πιθανότητα πρόσκρουσης.

Θα φαίνεται ο Άποφις από την Ελλάδα το 2029;

Ναι, ο Άποφις θα είναι ορατός με γυμνό μάτι από την Ελλάδα, όπως και από το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, της Αφρικής και της δυτικής Ασίας, αν ο ουρανός είναι καθαρός και σκοτεινός. Η κοντινότερη προσέγγιση γίνεται στις 13 Απριλίου 2029 στις 21:46 ώρα UTC, δηλαδή στις 00:46 της 14ης Απριλίου ώρα Ελλάδας. Η λαμπρότητά του θα φτάσει περίπου το μέγεθος 3, όσο ένα μέτριο άστρο, και θα κινείται αισθητά ανάμεσα στα άστρα μέσα σε λίγα λεπτά. Από πόλεις με έντονο φωτισμό θα χρειαστούν κιάλια.

Πόσο μεγάλος είναι ο αστεροειδής Άποφις;

Ο Άποφις έχει μέση διάμετρο περίπου 340 μέτρων σύμφωνα με τη NASA, ενώ η ESA δίνει περίπου 375 μέτρα. Δεν είναι σφαιρικός: οι μετρήσεις ραντάρ δείχνουν επιμήκες σχήμα, με τον μεγάλο άξονα να φτάνει τουλάχιστον τα 450 μέτρα, ίσως με δύο λοβούς σαν φιστίκι. Είναι πετρώδης αστεροειδής και περιστρέφεται ακανόνιστα, με τον άξονά του να ταλαντεύεται. Αστεροειδής αυτού του μεγέθους, αν έπεφτε στη Γη, θα προκαλούσε καταστροφή σε επίπεδο περιφέρειας.

Ποιες διαστημικές αποστολές θα μελετήσουν τον Άποφι;

Δύο διαστημόπλοια θα μελετήσουν τον Άποφι από κοντά: το Ramses της ESA και το OSIRIS-APEX της NASA. Το Ramses εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2025 και προγραμματίζεται να εκτοξευτεί την άνοιξη του 2028 με ιαπωνικό πύραυλο H3, ώστε να φτάσει περίπου δύο μήνες πριν από την προσέγγιση και να την καταγράψει από κοντά. Το OSIRIS-APEX, το πρώην OSIRIS-REx που έφερε δείγματα από τον Bennu το 2023, θα φτάσει μετά την προσέγγιση και θα μελετήσει τον αστεροειδή για περίπου 18 μήνες. Μαζί θα δείξουν πώς άλλαξε ο Άποφις περνώντας τόσο κοντά από τη Γη. (Προς ενημέρωση μετά την εκτόξευση του Ramses, 2028.)

Γιατί ο αστεροειδής ονομάστηκε Άποφις;

Ο αστεροειδής Άποφις πήρε το όνομά του από την ελληνική απόδοση του Άπεπ, του αρχαίου αιγυπτιακού θεού του χάους και του σκότους. Στη μυθολογία ο Άπεπ ήταν φίδι και αιώνιος εχθρός του θεού Ρα, που προσπαθούσε να καταπιεί τον Ήλιο στη νυχτερινή του πορεία. Το όνομα το πρότειναν οι αστρονόμοι που ανακάλυψαν τον αστεροειδή στις 19 Ιουνίου 2004 στο Αστεροσκοπείο Kitt Peak της Αριζόνας. Ταίριαζε, γιατί λίγους μήνες αργότερα οι υπολογισμοί έδωσαν ασυνήθιστα υψηλή πιθανότητα σύγκρουσης με τη Γη.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.