BepiColombo: μετά από οκτώ χρόνια, σε τροχιά γύρω από τον Ερμή

Η ευρωπαϊκή-ιαπωνική αποστολή έφτασε στον πλανήτη που βρίσκεται πιο κοντά στον Ήλιο. Μπροστά της έχει μήνες ελιγμών και ένα ραντεβού με τα μυστήρια που άφησε ανοιχτά το MESSENGER.

· · 6 λεπτά ανάγνωση

Ο γκρίζος πλανήτης Ερμής με κρατήρες, φωτογραφημένος από την κάμερα του BepiColombo κατά το τελευταίο πέρασμα, με λευκό τμήμα του σκάφους στο πρώτο πλάνο
Ο Ερμής από την κάμερα παρακολούθησης M-CAM 1 του BepiColombo στο έκτο και τελευταίο πέρασμα, στις 8 Ιανουαρίου 2025, με τμήμα του σκάφους στο πρώτο πλάνο. Πηγή: ESA/BepiColombo/MTM, CC BY-SA 3.0 IGO
Σε αυτό το άρθρο5 ενότητες
  1. Γιατί το BepiColombo χρειάστηκε οκτώ χρόνια
  2. Τα τελευταία βήματα της άφιξης
  3. Τι ακολουθεί για το BepiColombo
  4. Δύο σκάφη για τα μυστήρια του Ερμή
  5. Συχνές ερωτήσεις

Οκτώ χρόνια, έναν μήνα και μία μέρα μετά την εκτόξευσή του, το BepiColombo μπήκε στις 21 Νοεμβρίου 2026 σε τροχιά γύρω από τον Ερμή. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) και η ιαπωνική JAXA έχουν πλέον δύο σκάφη γύρω από τον πλανήτη που βρίσκεται πιο κοντά στον Ήλιο. Είναι μόλις η δεύτερη αποστολή που καταφέρνει να μπει σε τροχιά γύρω από τον Ερμή, μετά το MESSENGER της NASA, που τον μελέτησε από το 2011 ως το 2015.

Η ένταξη σε τροχιά δεν είναι το τέλος του ταξιδιού. Είναι η αρχή μιας περιόδου μηνών, με δεκάδες ελιγμούς, έναν αποχωρισμό και πολλή υπομονή, πριν ξεκινήσει η επιστήμη τον Απρίλιο του 2027.

Γιατί το BepiColombo χρειάστηκε οκτώ χρόνια

Για να φτάσεις στον Ερμή δεν αρκεί να κατευθυνθείς προς τον Ήλιο. Καθώς ένα σκάφος «πέφτει» προς το κέντρο του ηλιακού συστήματος, η βαρύτητα του Ήλιου το επιταχύνει συνεχώς, και στο τέλος κινείται πολύ γρήγορα για να το συγκρατήσει η αδύναμη βαρύτητα ενός μικρού πλανήτη. Το πρόβλημα δεν είναι να φτάσεις. Είναι να φρενάρεις.

Η λύση ήρθε από τον άνθρωπο που έδωσε το όνομά του στην αποστολή. Ο Ιταλός μαθηματικός και μηχανικός Τζουζέπε «Μπέπι» Κολόμπο (1920-1984) έδειξε πώς το Mariner 10 της NASA μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη βαρυτική υποβοήθηση (gravity assist) για να φτάσει στον Ερμή το 1974 και να περάσει από αυτόν περισσότερες από μία φορές. Η ιδέα είναι απλή: ένα σκάφος περνά κοντά από έναν πλανήτη και, ανάλογα με τη διαδρομή, κερδίζει ή χάνει ταχύτητα χωρίς να καίει καύσιμα. Το BepiColombo έκανε εννέα τέτοια περάσματα, ένα από τη Γη, δύο από την Αφροδίτη και έξι από τον ίδιο τον Ερμή, το τελευταίο στις 8 Ιανουαρίου 2025. Στο υπόλοιπο ταξίδι το φρενάρισμα το έκαναν οι ιοντικοί κινητήρες της μονάδας μεταφοράς MTM, που έσπρωχναν το σκάφος με ήπια αλλά σταθερή ώθηση για μήνες.

Ο δρόμος δεν ήταν ομαλός. Τον Απρίλιο του 2024 οι κινητήρες δεν μπορούσαν πια να λειτουργήσουν με πλήρη ισχύ, εξαιτίας προβλήματος στην ηλεκτρική τροφοδοσία από τα ηλιακά πάνελ. Οι μηχανικοί σχεδίασαν νέα διαδρομή, που πρόσθεσε 11 μήνες στο ταξίδι και μετέθεσε την άφιξη από τον Δεκέμβριο του 2025 στον Νοέμβριο του 2026.

Τα τελευταία βήματα της άφιξης

Η τελική φάση ξεκίνησε στις 15 Ιουνίου 2026, όταν οι ιοντικοί κινητήρες έσβησαν για τελευταία φορά. Στις 3 Σεπτεμβρίου, σε απόσταση πάνω από 200 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη, η μονάδα MTM αποχωρίστηκε από τα δύο επιστημονικά σκάφη. Ο αποχωρισμός έγινε αυτόματα, χωρίς δυνατότητα παρέμβασης σε πραγματικό χρόνο, όπως κατέγραψε η σελίδα της ESA για την άφιξη (ανοίγει σε νέα καρτέλα), και το σήμα επιβεβαίωσης έφτασε στη Γη σχεδόν δύο ώρες μετά την προγραμματισμένη ώρα.

Από εκεί και πέρα, τον έλεγχο της πορείας ανέλαβαν οι χημικοί προωθητήρες του ευρωπαϊκού σκάφους MPO. Στις 24 Σεπτεμβρίου λειτούργησαν για 8 λεπτά και 42 δευτερόλεπτα, αλλάζοντας την ταχύτητα κατά 11,4 μέτρα το δευτερόλεπτο, στην πρώτη διόρθωση πορείας χωρίς την MTM. Τα όργανα του MPO είχαν ήδη ελεγχθεί όλα μαζί στις 15 Σεπτεμβρίου, και κατά την ESA βρέθηκαν σε καλή κατάσταση.

«Η άφιξη στον Ερμή δεν είναι τόσο απλή όσο σε άλλες αποστολές, που κάνουν έναν μεγάλο ελιγμό και βρίσκονται εκεί», είχε πει η Έλσα Μοντανιόν (Elsa Montagnon), υπεύθυνη επιχειρήσεων της αποστολής, την ημέρα του αποχωρισμού. «Στη δική μας περίπτωση θα είναι έξι μήνες συνεχούς δραστηριότητας.»

Τι ακολουθεί για το BepiColombo

Η αρχική τροχιά είναι μεγάλη και επιμήκης. Ακολουθεί μια σειρά από 16 ελιγμούς που θα τη χαμηλώσουν και θα της δώσουν το σωστό σχήμα, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της αποστολής. Στις 9 με 10 Δεκεμβρίου το MPO θα απελευθερώσει το ιαπωνικό Mio, που θα μείνει σε πολύ επιμήκη πολική τροχιά, από 590 έως 11.640 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια, με μία περιφορά κάθε 9,3 ώρες.

Το MPO θα συνεχίσει να κατεβαίνει ώσπου να φτάσει, τον Μάρτιο του 2027, σε πολική τροχιά ανάμεσα σε 480 και 1.500 χιλιόμετρα, με μία περιφορά κάθε 2,36 ώρες. Οι επιστημονικές παρατηρήσεις προγραμματίζονται να ξεκινήσουν τον Απρίλιο του 2027 και θα διαρκέσουν τουλάχιστον έναν χρόνο, με δυνατότητα παράτασης για έναν ακόμη. Ο Μπρούνο Σόουζα (Bruno Sousa), επικεφαλής ορισμού και μηχανικής επιχειρήσεων στην ESA, έχει χαρακτηρίσει το BepiColombo «μία από τις πιο περίπλοκες αποστολές που έχουμε πετάξει ποτέ».

Infographic με το χρονολόγιο της αποστολής BepiColombo από την εκτόξευση του 2018 και τις εννέα βαρυτικές βοήθειες ως την ένταξη σε τροχιά γύρω από τον Ερμή στις 21 Νοεμβρίου 2026, τον αποχωρισμό του Mio και την έναρξη της επιστήμης το 2027

Δύο σκάφη για τα μυστήρια του Ερμή

Το BepiColombo είναι στην πραγματικότητα δύο αποστολές σε μία. Το MPO, που κατασκεύασε η ESA, φέρει 11 όργανα και θα χαρτογραφήσει την επιφάνεια, τη σύσταση και το εσωτερικό του πλανήτη. Το Mio της JAXA φέρει πέντε ομάδες οργάνων και θα μελετήσει το μαγνητικό πεδίο και το περιβάλλον πλάσματος γύρω από τον Ερμή. Με δύο σκάφη σε διαφορετικές τροχιές, οι επιστήμονες θα μπορούν να μετρούν ταυτόχρονα από δύο σημεία, κάτι που το MESSENGER δεν μπορούσε να κάνει.

Τα ερωτήματα είναι πολλά. Ο πλανήτης Ερμής έχει έναν τεράστιο μεταλλικό πυρήνα σε σχέση με το μέγεθός του, ένα μαγνητικό πεδίο που οι επιστήμονες δεν περίμεναν σε τόσο μικρό πλανήτη, μετατοπισμένο μάλιστα προς τον βορρά, και πάγο νερού σε κρατήρες των πόλων που δεν βλέπουν ποτέ τον Ήλιο. Το BepiColombo θα μελετήσει επίσης την εξώσφαιρα, το εξαιρετικά αραιό στρώμα ατόμων που διαφεύγουν διαρκώς από την επιφάνεια.

Ένας ακόμη στόχος έχει ιστορική απήχηση. Η τροχιά του Ερμή ήταν από τις πρώτες αποδείξεις της γενικής σχετικότητας του Αϊνστάιν, που το 1915 εξήγησε μια μικρή απόκλιση στην κίνησή του που η φυσική του Νεύτωνα δεν μπορούσε να εξηγήσει. Το BepiColombo θα ελέγξει τη θεωρία με ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια, μετρώντας με ραδιοσήματα την κίνησή του γύρω από τον πλανήτη.

Για την ESA, το BepiColombo είναι η πρώτη ευρωπαϊκή αποστολή στον Ερμή, και μία από τις πιο απαιτητικές που έχει πετάξει. Οκτώ χρόνια ταξιδιού, εννέα περάσματα από πλανήτες και ένα σοβαρό πρόβλημα στους κινητήρες δεν την σταμάτησαν. Το δύσκολο κομμάτι της πλοήγησης τελείωσε, και από τον Απρίλιο ο πιο κοντινός στον Ήλιο πλανήτης θα αρχίσει να δίνει απαντήσεις ☀️

Συχνές ερωτήσεις για την αποστολή BepiColombo

Πότε ξεκινούν οι επιστημονικές παρατηρήσεις του BepiColombo;

Οι επιστημονικές παρατηρήσεις του BepiColombo στον Ερμή προγραμματίζονται να ξεκινήσουν τον Απρίλιο του 2027, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA). Πριν από αυτό, τα δύο σκάφη της αποστολής θα χωριστούν στις 9 με 10 Δεκεμβρίου 2026, και το ευρωπαϊκό MPO θα κατεβαίνει σταδιακά ώσπου να φτάσει στην τελική του τροχιά, ανάμεσα σε 480 και 1.500 χιλιόμετρα από την επιφάνεια, τον Μάρτιο του 2027. Η βασική αποστολή διαρκεί έναν χρόνο, με δυνατότητα παράτασης για έναν ακόμη.

Γιατί χρειάστηκαν οκτώ χρόνια για να φτάσει το BepiColombo στον Ερμή;

Το BepiColombo χρειάστηκε οκτώ χρόνια γιατί ένα σκάφος που ταξιδεύει προς τον Ερμή επιταχύνεται συνεχώς καθώς πλησιάζει τον Ήλιο, και πρέπει να χάσει τεράστια ποσότητα ταχύτητας για να μπει σε τροχιά. Για να φρενάρει, η αποστολή που εκτοξεύτηκε στις 20 Οκτωβρίου 2018 χρησιμοποίησε εννέα βαρυτικές υποβοηθήσεις, μία από τη Γη, δύο από την Αφροδίτη και έξι από τον ίδιο τον Ερμή, μαζί με ιοντικούς κινητήρες. Ένα πρόβλημα στην τροφοδοσία των κινητήρων τον Απρίλιο του 2024 πρόσθεσε 11 μήνες στο ταξίδι και μετέθεσε την άφιξη από τον Δεκέμβριο του 2025 στον Νοέμβριο του 2026.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο MPO και το Mio;

Το MPO (Mercury Planetary Orbiter) και το Mio είναι τα δύο σκάφη της αποστολής BepiColombo: το πρώτο κατασκεύασε η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος και το δεύτερο η ιαπωνική JAXA. Το MPO φέρει 11 επιστημονικά όργανα και θα μελετήσει την επιφάνεια, τη σύσταση και το εσωτερικό του Ερμή από χαμηλή πολική τροχιά, ανάμεσα σε 480 και 1.500 χιλιόμετρα. Το Mio φέρει πέντε ομάδες οργάνων και θα κινείται σε πολύ πιο επιμήκη τροχιά, από 590 έως 11.640 χιλιόμετρα, για να μελετήσει το μαγνητικό πεδίο και το περιβάλλον πλάσματος γύρω από τον πλανήτη. Τα δύο σκάφη ταξίδεψαν ενωμένα και χωρίζονται λίγες εβδομάδες μετά την άφιξη.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.