SLS vs Saturn V: δύο γίγαντες, μια Σελήνη

Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
Η σύγκριση SLS vs Saturn V δεν είναι πια θεωρητική άσκηση. Με το Artemis II να ολοκληρώνεται με απόλυτη επιτυχία τον Απρίλιο του 2026, ο SLS έγινε ο πρώτος πύραυλος μετά τον Saturn V που μετέφερε ανθρώπους πέρα από τη γήινη τροχιά, 53 χρόνια μετά το Apollo 17. Οι δύο γίγαντες έχουν πλέον κάτι που δεν είχαν ποτέ: κοινό μέτρο σύγκρισης με πραγματικά δεδομένα πτήσης. Και όταν βάλεις τους αριθμούς δίπλα δίπλα, η ιστορία που προκύπτει είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από ένα απλό «ποιος είναι μεγαλύτερος».
Ύψος και ώθηση: οι πρώτες εντυπώσεις
Ξεκινάμε από το προφανές. Ο θρυλικός Saturn V έφτανε τα 111 μέτρα, ενώ ο SLS στην έκδοση Block 1 στέκεται στα 98. Ο βετεράνος είναι πιο ψηλός, όμως το ύψος είναι το λιγότερο σημαντικό νούμερο σε αυτή τη σύγκριση.
Η ώθηση λέει πιο ενδιαφέρουσα ιστορία. Ο SLS είναι ο ισχυρότερος πύραυλος που έχει πετάξει η NASA: παράγει 8,8 εκατομμύρια λίβρες (περίπου 39 μεγανιούτον) κατά την εκτόξευση, γύρω στο 15% περισσότερο από τα 34,5 μεγανιούτον του Saturn V. Το πώς τη φτάνει όμως είναι ριζικά διαφορετικό: περίπου το 75% της ώθησης του SLS προέρχεται από τους δύο τεράστιους στερεούς προωθητές που στέκονται εκατέρωθεν της κεντρικής βαθμίδας, απευθείας απόγονοι της τεχνολογίας του Space Shuttle. Ο Saturn V δεν είχε προωθητές. Βασιζόταν αποκλειστικά σε υγρά καύσιμα και στους πέντε θρυλικούς κινητήρες F-1 της πρώτης βαθμίδας, που παραμένουν οι ισχυρότεροι μονοθάλαμοι κινητήρες υγρών καυσίμων που πέταξαν ποτέ, όπως αναλύουμε στη μεγάλη σύγκριση πυραυλοκινητήρων.
Δύο φιλοσοφίες σχεδιασμού
Εκεί ακριβώς κρύβεται η βαθύτερη διαφορά των δύο πυραύλων. Ο Saturn V ήταν ένα καθαρό, μονολιθικό σχέδιο, φτιαγμένο από λευκό χαρτί για έναν και μόνο σκοπό: να πάει ανθρώπους στη Σελήνη πριν τους Σοβιετικούς. Η επίσημη ανάπτυξή του ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1962 υπό τον Βέρνερ φον Μπράουν και κάθε εξάρτημά του σχεδιάστηκε ειδικά για τη σεληνιακή αποστολή.
Ο SLS αντίθετα είναι κατασκευασμένος σε μεγάλο βαθμό από τεχνολογία που είχε ήδη πετάξει. Οι τέσσερις κινητήρες RS-25 της κεντρικής βαθμίδας είναι βελτιωμένες εκδοχές των κινητήρων του Space Shuttle, και μάλιστα οι πρώτες αποστολές Artemis χρησιμοποίησαν κυριολεκτικά κινητήρες που είχαν πετάξει σε αποστολές του λεωφορείου. Οι στερεοί προωθητές είναι επιμηκυμένες εκδόσεις εκείνων του Shuttle. Η λογική είναι σαφής: χρησιμοποιείς ό,τι ξέρεις ότι δουλεύει, μειώνεις το τεχνικό ρίσκο, κρατάς ζωντανή την υπάρχουσα βιομηχανική αλυσίδα. Έχει όμως και το τίμημά της, όπως θα δούμε στο κεφάλαιο του κόστους.
Η καταγωγή φαίνεται και στο πού χτίζονται. Οι τρεις βαθμίδες του Saturn V τις έφτιαχναν τρεις διαφορετικές εταιρείες: την πρώτη η Boeing, στο εργοστάσιο Michoud της Νέας Ορλεάνης, τη δεύτερη η North American Aviation και την τρίτη η Douglas. Η κεντρική βαθμίδα του SLS, ύψους 65 μέτρων, τη χτίζει σήμερα η Boeing στο ίδιο κτίριο του Michoud, όπου στο μεσοδιάστημα κατασκευάζονταν οι πορτοκαλί δεξαμενές του Space Shuttle. Η ανώτερη βαθμίδα των πρώτων πτήσεων του SLS είναι προσαρμοσμένη από τον πύραυλο Delta IV, με έναν μόνο κινητήρα RL10, ενώ οι πλευρικοί πύραυλοι, με πέντε τμήματα στερεού καυσίμου ο καθένας, έρχονται από τη Northrop Grumman στη Γιούτα. Ο Saturn V ήταν ένα σχέδιο με έναν κύριο αρχιτέκτονα, το SLS είναι συναρμολόγηση από κομμάτια που υπήρχαν ήδη.
Φορτίο: ποιος σηκώνει περισσότερο
Εδώ η σύγκριση θέλει προσοχή στους ορισμούς, γιατί κυκλοφορούν διαφορετικά νούμερα που όλα είναι «σωστά». Ο Saturn V μπορούσε να τοποθετήσει έως 140 τόνους σε χαμηλή γήινη τροχιά, αν μετρήσουμε μαζί την τρίτη βαθμίδα με τα καύσιμά της, ή περίπου 118 τόνους καθαρό ωφέλιμο φορτίο. Ο SLS Block 1 φτάνει τους 95 τόνους σε χαμηλή τροχιά και στέλνει πάνω από 27 τόνους προς τη Σελήνη.
Ο βετεράνος κερδίζει στα χαρτιά, αλλά η σύγκριση δεν είναι τόσο απλή όσο δείχνει. Οι δύο πύραυλοι εξυπηρετούν διαφορετικές αρχιτεκτονικές αποστολής: ο Saturn V κουβαλούσε ολόκληρο το «πακέτο» της προσσελήνωσης σε μία εκτόξευση, ενώ το Artemis μοιράζει τον ρόλο ανάμεσα στον SLS, που μεταφέρει το πλήρωμα με το Orion, και σε ξεχωριστό σκάφος προσεδάφισης που εκτοξεύεται χωριστά. Οι ισχυρότερες εκδόσεις Block 1B και Block 2 του SLS, που θα ανέβαζαν σημαντικά τα νούμερα με στόχο τους 105 και 130 τόνους αντίστοιχα, δεν θα πετάξουν, καθώς η NASA τις ακύρωσε τον Φεβρουάριο του 2026 για να τυποποιήσει τον πύραυλο σε μία σταθερή διαμόρφωση.
Για να έχουμε πλήρη εικόνα, ορίστε τα βασικά μεγέθη δίπλα δίπλα:
| Χαρακτηριστικό | Saturn V | SLS Block 1 |
|---|---|---|
| Ύψος | 111 μ. | 98 μ. |
| Ώθηση εκτόξευσης | 34,5 MN | 39,1 MN |
| Φορτίο σε LEO | έως 140 τ. (118 τ. καθαρό) | 95 τ. |
| Φορτίο προς Σελήνη | 43,5 τ. | 27+ τ. |
| Πρώτη πτήση | 9 Νοεμβρίου 1967 | 16 Νοεμβρίου 2022 |
| Πρώτη επανδρωμένη | Δεκέμβριος 1968 (Apollo 8) | Απρίλιος 2026 (Artemis II) |
| Κόστος ανά εκτόξευση (σημερινά δολάρια) | περίπου 1 δισ. | πάνω από 4 δισ. |
Το κόστος: η δυσάρεστη σύγκριση
Εδώ η σύγκριση γίνεται άβολη για τον νεότερο. Κάθε εκτόξευση του SLS κοστίζει πάνω από 4 δισεκατομμύρια δολάρια σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Γενικού Επιθεωρητή της NASA. Ο Saturn V κόστιζε 185 εκατομμύρια δολάρια της εποχής του ανά εκτόξευση, ποσό που αναπροσαρμοσμένο στον πληθωρισμό αντιστοιχεί σε περίπου 1 δισεκατομμύριο σημερινά δολάρια. Με άλλα λόγια, ο πύραυλος της δεκαετίας του 1960 έβγαινε περίπου τέσσερις φορές φθηνότερος ανά πτήση από τον διάδοχό του, παρότι χτίστηκε χωρίς υπολογιστική σχεδίαση, χωρίς σύγχρονα υλικά και χωρίς έξι δεκαετίες συσσωρευμένης τεχνογνωσίας.
Η εξήγηση δεν βρίσκεται στην τεχνολογία αλλά στην κλίμακα και στη δομή του προγράμματος. Ο Saturn V χτιζόταν σε γραμμή παραγωγής που παρήγαγε πολλαπλούς πυραύλους ταυτόχρονα, με τον ρυθμό εκτοξεύσεων να φτάνει τις τέσσερις τον χρόνο στο αποκορύφωμα του Apollo. Ο SLS εκτοξεύεται περίπου μία φορά κάθε δύο με τρία χρόνια, οπότε ολόκληρο το πάγιο κόστος της βιομηχανικής αλυσίδας φορτώνεται σε ελάχιστες αποστολές. Η NASA ποντάρει ότι η αύξηση του ρυθμού εκτοξεύσεων στη συνέχεια του προγράμματος θα ρίξει το κόστος ανά πτήση, αν και σε μια εποχή που η SpaceX χτίζει το Starship σε εργοστάσιο με γραμμή παραγωγής, η πίεση για φθηνότερη πρόσβαση στο διάστημα μόνο θα μεγαλώνει.
Χρόνος ανάπτυξης: έξι χρόνια εναντίον έντεκα
Υπάρχει και μια παράμετρος που δεν φαίνεται σε κανένα τεχνικό φύλλο: πόσο γρήγορα φτιάχτηκε ο καθένας. Ο Saturn V πήγε από την επίσημη έναρξη ανάπτυξης στην πρώτη πτήση μέσα σε έξι χρόνια, από τον Ιανουάριο του 1962 μέχρι τον Νοέμβριο του 1967, εν μέσω ενός προγράμματος που δοκίμαζε ταυτόχρονα διαστημόπλοια, σεληνακάτους και στολές. Ο SLS άρχισε να σχεδιάζεται το 2011 και πέταξε για πρώτη φορά, χωρίς πλήρωμα, τον Νοέμβριο του 2022. Έντεκα χρόνια, με τεχνολογία που σε μεγάλο βαθμό υπήρχε ήδη. Και πριν από αυτό είχε προηγηθεί το πρόγραμμα Constellation, με τους πυραύλους Ares I και Ares V, που ακυρώθηκε το 2010 αφού είχε ήδη απορροφήσει δισεκατομμύρια: ο νόμος του Κογκρέσου που το τερμάτισε είναι ο ίδιος που ζήτησε από τη NASA να φτιάξει τον SLS, με όσο το δυνατόν περισσότερα από τα ίδια κομμάτια.

Η αντίθεση αυτή δεν έχει εύκολη ερμηνεία. Το Apollo λειτουργούσε με σχεδόν απεριόριστους πόρους, τεράστια πολιτική στήριξη και ανοχή σε ρίσκο που σήμερα θα ήταν αδιανόητη: ο Saturn V πέταξε με πλήρωμα στην τρίτη μόλις πτήση του. Ο SLS αναπτύχθηκε με ετήσιους προϋπολογισμούς που ψηφίζονταν κομμάτι κομμάτι, με αυστηρότερα πρότυπα ασφάλειας και με πολιτικές απαιτήσεις για διατήρηση συγκεκριμένων βιομηχανικών θέσεων εργασίας. Είναι δύο πύραυλοι που αντανακλούν δύο εντελώς διαφορετικές Αμερικές.
Τι έδειξε το Artemis II
Μέχρι τον Απρίλιο του 2026, η σύγκριση είχε πάντα έναν αστερίσκο: ο SLS δεν είχε μεταφέρει ανθρώπους. Το Artemis II τον έσβησε. Ο πύραυλος σηκώθηκε από την εξέδρα 39B του Κέντρου Kennedy την 1η Απριλίου 2026, την ίδια εξέδρα από την οποία είχαν φύγει το Apollo 10 και αργότερα δεκάδες αποστολές του Shuttle, και το Orion προσθαλασσώθηκε στον Ειρηνικό, ανοιχτά του Σαν Ντιέγκο, στις 10 Απριλίου. Οι Wiseman, Glover, Koch και Hansen ταξίδεψαν γύρω από τη Σελήνη σε μια αποστολή δέκα ημερών, φτάνοντας σε απόσταση ρεκόρ περίπου 406.000 χιλιομέτρων από τη Γη, μακρύτερα από οποιονδήποτε άνθρωπο στην ιστορία, και είδαν από εκεί μια έκλειψη Ηλίου, με τη Σελήνη να κρύβει τον Ήλιο μπροστά τους. Σύμφωνα με τη NASA, ο πύραυλος εκτέλεσε την τροχιά του με ακρίβεια, ενώ η θερμική ασπίδα του Orion επέστρεψε σε σαφώς καλύτερη κατάσταση από ό,τι στο Artemis I, ανοίγοντας τον δρόμο για το Artemis III, την επανδρωμένη δοκιμή σε τροχιά γύρω από τη Γη που στοχεύει στα τέλη του 2027.
Ο SLS απέκτησε έτσι κάτι που κανένα τεχνικό φύλλο δεν μπορεί να δώσει: αποδεδειγμένη αξιοπιστία με ανθρώπινες ζωές πάνω του. Ο Saturn V βέβαια παραμένει αξεπέραστος σε αυτό το κεφάλαιο: πήγε εννέα πληρώματα προς τη Σελήνη και σε 13 πτήσεις δεν έχασε ποτέ φορτίο ή πλήρωμα. Ο διάδοχός του έχει μόλις ξεκινήσει να γράφει το δικό του σκορ.
Το μέλλον του SLS
Το πόσο θα πετάξει ακόμη ο SLS αποφασίστηκε τελικά στην Ουάσινγκτον και όχι στο Κέντρο Kennedy. Τον Μάιο του 2025 ο προϋπολογισμός που πρότεινε ο Λευκός Οίκος για το 2026 προέβλεπε να σταματήσουν ο SLS και το Orion μετά το Artemis III, με το επιχείρημα ότι είναι υπερβολικά ακριβά και καθυστερημένα, και να αναλάβουν εμπορικοί πύραυλοι. Το Κογκρέσο απέρριψε την πρόταση. Ο νόμος του Ιουλίου 2025 για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό χρηματοδότησε δύο ακόμη πυραύλους, για τα Artemis IV και V, και η τελική συμφωνία για τον προϋπολογισμό του 2026 ζητά από τη NASA να συμπεριλαμβάνει τον SLS σε κάθε μελλοντικό σχεδιασμό αποστολών.
Με το σημερινό χρονοδιάγραμμα ο SLS θα πετάξει τρεις φορές ακόμη μέσα σε περίπου δύο χρόνια: το Artemis III ως επανδρωμένη δοκιμή σε τροχιά γύρω από τη Γη το 2027, και τα Artemis IV και V με προσσελήνωση στον νότιο πόλο της Σελήνης το 2028. Είναι ρυθμός που ο πύραυλος δεν έχει ξαναδεί. Ο διοικητής της NASA Jared Isaacman εγκατέλειψε γι’ αυτό τις ισχυρότερες εκδόσεις και επιμένει σε μία σταθερή διαμόρφωση, ώστε ο SLS να εκτοξεύεται κάθε 10 με 12 μήνες αντί για μία φορά κάθε τρία χρόνια.
Μετά το Artemis V το μέλλον είναι ανοιχτό. Αν το Starship της SpaceX ή ο New Glenn της Blue Origin αποδείξουν ότι μπορούν να στέλνουν ανθρώπους και φορτία πέρα από τη γήινη τροχιά φθηνότερα, η πίεση να αποσυρθεί ο SLS θα επιστρέψει. Η NASA παρουσιάζει τα στοιχεία και τις αποστολές του πυραύλου στη σελίδα του SLS (ανοίγει σε νέα καρτέλα).
Στο τέλος της ημέρας, και οι δύο πύραυλοι είναι παιδιά της εποχής τους. Ο Saturn V γεννήθηκε από την πολιτική επιταγή του Ψυχρού Πολέμου, με χρόνο και χρήμα σχεδόν απεριόριστα και έναν μοναδικό, ξεκάθαρο στόχο. Ο SLS γεννήθηκε από έναν κόσμο που θέλει το επόμενο βήμα με μόνιμη παρουσία στη Σελήνη, αλλά με σφιχτούς προϋπολογισμούς, διαφορετικές πολιτικές πιέσεις και μια αγορά εκτοξεύσεων που αλλάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Ο ένας έγραψε ιστορία σε έξι χρόνια. Ο άλλος καλείται να αποδείξει ότι αξίζει το μέλλον του. 🚀
Συχνές ερωτήσεις για τον SLS και τον Saturn V
Ποιος πύραυλος είναι μεγαλύτερος, ο SLS ή ο Saturn V;
Ο Saturn V είναι ψηλότερος, με ύψος 111 μέτρα έναντι 98 μέτρων του SLS Block 1. Ο SLS όμως παράγει μεγαλύτερη ώθηση κατά την εκτόξευση, περίπου 39,1 μεγανιούτον (8,8 εκατομμύρια λίβρες) έναντι 34,5 μεγανιούτον του Saturn V, δηλαδή γύρω στο 15% περισσότερη. Το μεγαλύτερο μέρος της ώθησης του SLS προέρχεται από τους δύο στερεούς προωθητές του, τεχνολογία που ο Saturn V δεν διέθετε, καθώς βασιζόταν αποκλειστικά στους πέντε κινητήρες υγρών καυσίμων F-1.
Ποιος μεταφέρει περισσότερο φορτίο, ο SLS ή ο Saturn V;
Ο Saturn V παραμένει μπροστά στο φορτίο. Μπορούσε να τοποθετήσει έως 140 τόνους σε χαμηλή γήινη τροχιά μαζί με την τρίτη της βαθμίδα, ή περίπου 118 τόνους καθαρό ωφέλιμο φορτίο, και να στείλει 43,5 τόνους προς τη Σελήνη. Ο SLS Block 1 φτάνει τους 95 τόνους σε χαμηλή τροχιά και στέλνει πάνω από 27 τόνους σε σεληνιακή πορεία. Οι ισχυρότερες εκδόσεις Block 1B και Block 2 του SLS, που σχεδιάζονταν για 105 και 130 τόνους αντίστοιχα, δεν θα πετάξουν, καθώς η NASA τις ακύρωσε τον Φεβρουάριο του 2026 για να τυποποιήσει τον πύραυλο σε μία σταθερή διαμόρφωση.
Πόσο κοστίζει ο SLS σε σύγκριση με τον Saturn V;
Κάθε εκτόξευση του SLS κοστίζει πάνω από 4 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Γενικού Επιθεωρητή της NASA. Ο Saturn V κόστιζε 185 εκατομμύρια δολάρια ανά εκτόξευση στη δεκαετία του 1960, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 1 δισεκατομμύριο σημερινά δολάρια. Η διαφορά οφείλεται κυρίως στον ρυθμό εκτοξεύσεων: ο Saturn V πετούσε έως τέσσερις φορές τον χρόνο μοιράζοντας το βιομηχανικό κόστος σε πολλές αποστολές, ενώ ο SLS εκτοξεύεται περίπου μία φορά κάθε δύο με τρία χρόνια.
Γιατί ο SLS χρησιμοποιεί τεχνολογία του Space Shuttle;
Ο SLS σχεδιάστηκε το 2011 με εντολή του Κογκρέσου να αξιοποιήσει υπάρχουσα τεχνολογία και βιομηχανική υποδομή του προγράμματος Space Shuttle, ώστε να μειωθεί το τεχνικό ρίσκο και το κόστος ανάπτυξης. Οι τέσσερις κινητήρες RS-25 της κεντρικής βαθμίδας είναι βελτιωμένες εκδοχές των κινητήρων του Shuttle, και στις πρώτες αποστολές Artemis χρησιμοποιήθηκαν κινητήρες που είχαν ήδη πετάξει σε διαστημικά λεωφορεία. Οι δύο στερεοί προωθητές είναι επιμηκυμένες εκδόσεις εκείνων του Shuttle, με πέντε τμήματα αντί για τέσσερα.
Πότε θα πετάξει ξανά ο SLS μετά το Artemis II;
Η επόμενη πτήση του SLS είναι η αποστολή Artemis III, την οποία η NASA τοποθετεί στα τέλη του 2027 μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του Artemis II τον Απρίλιο του 2026. Το Artemis III θα είναι επανδρωμένη δοκιμή σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη, όπου το Orion θα δοκιμάσει συνάντηση και σύνδεση με τα σκάφη προσσελήνωσης της SpaceX και της Blue Origin. Το Artemis II επιβεβαίωσε την ακρίβεια της τροχιάς του πυραύλου και τη βελτιωμένη συμπεριφορά της θερμικής ασπίδας του Orion σε σχέση με το Artemis I. Στη συνέχεια του προγράμματος σχεδιάζονται αποστολές στη σεληνιακή επιφάνεια από το 2028, στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης παρουσίας της NASA στη Σελήνη. (Προς ενημέρωση μετά το Artemis III.)
Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.
Newsletter
Ο μήνας στο διάστημα
Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.


