SLS vs Saturn V: Δύο γίγαντες, μια Σελήνη

Η σύγκριση SLS vs Saturn V δεν είναι πια θεωρητική άσκηση. Με το Artemis II να ολοκληρώνεται με απόλυτη επιτυχία τον Απρίλιο του 2026, ο SLS έγινε ο πρώτος πύραυλος μετά τον Saturn V που μετέφερε ανθρώπους πέρα από τη γήινη τροχιά, βάζοντας τέλος σε μια αναμονή 54 ετών. Οι δύο γίγαντες έχουν πλέον κάτι που δεν είχαν ποτέ: κοινό μέτρο σύγκρισης με πραγματικά δεδομένα πτήσης. Και όταν βάλεις τους αριθμούς δίπλα δίπλα, η ιστορία που προκύπτει είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από ένα απλό «ποιος είναι μεγαλύτερος».

Ύψος και ώθηση: οι πρώτες εντυπώσεις

Ξεκινάμε από το προφανές. Ο θρυλικός Saturn V έφτανε τα 111 μέτρα, ενώ ο SLS στην έκδοση Block 1 στέκεται στα 98. Ο βετεράνος είναι πιο ψηλός, όμως το ύψος είναι το λιγότερο σημαντικό νούμερο σε αυτή τη σύγκριση.

Η ώθηση λέει πιο ενδιαφέρουσα ιστορία. Ο SLS παράγει 8,8 εκατομμύρια λίβρες (περίπου 39 μεγανιούτον) κατά την εκτόξευση, γύρω στο 15% περισσότερο από τα 34,5 μεγανιούτον του Saturn V. Το πώς τη φτάνει όμως είναι ριζικά διαφορετικό: περίπου το 75% της ώθησης του SLS προέρχεται από τους δύο τεράστιους στερεούς boosters που στέκονται εκατέρωθεν του κεντρικού σταδίου, απευθείας απόγονοι της τεχνολογίας του Space Shuttle. Ο Saturn V δεν είχε boosters. Βασιζόταν αποκλειστικά σε υγρά καύσιμα και στους πέντε θρυλικούς κινητήρες F-1 του πρώτου σταδίου, που παραμένουν οι ισχυρότεροι μονοθάλαμοι κινητήρες υγρών καυσίμων που πέταξαν ποτέ, όπως αναλύουμε στη μεγάλη σύγκριση πυραυλοκινητήρων.

Δύο φιλοσοφίες σχεδιασμού

Εκεί ακριβώς κρύβεται η βαθύτερη διαφορά των δύο πυραύλων. Ο Saturn V ήταν ένα καθαρό, μονολιθικό σχέδιο, φτιαγμένο από λευκό χαρτί για έναν και μόνο σκοπό: να πάει ανθρώπους στη Σελήνη πριν τους Σοβιετικούς. Η επίσημη ανάπτυξή του ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1962 υπό τον Βέρνερ φον Μπράουν και κάθε εξάρτημά του σχεδιάστηκε ειδικά για τη σεληνιακή αποστολή.

Ο SLS αντίθετα είναι κατασκευασμένος σε μεγάλο βαθμό από τεχνολογία που είχε ήδη πετάξει. Οι τέσσερις κινητήρες RS-25 του κεντρικού σταδίου είναι βελτιωμένες εκδοχές των κινητήρων του Space Shuttle, και μάλιστα οι πρώτες αποστολές Artemis χρησιμοποίησαν κυριολεκτικά κινητήρες που είχαν πετάξει σε αποστολές του λεωφορείου. Οι στερεοί boosters είναι επιμηκυμένες εκδόσεις εκείνων του Shuttle. Η λογική είναι σαφής: χρησιμοποιείς ό,τι ξέρεις ότι δουλεύει, μειώνεις το τεχνικό ρίσκο, κρατάς ζωντανή την υπάρχουσα βιομηχανική αλυσίδα. Έχει όμως και το τίμημά της, όπως θα δούμε στο κεφάλαιο του κόστους.

Φορτίο: ποιος σηκώνει περισσότερο

Εδώ η σύγκριση θέλει προσοχή στους ορισμούς, γιατί κυκλοφορούν διαφορετικά νούμερα που όλα είναι «σωστά». Ο Saturn V μπορούσε να τοποθετήσει έως 140 τόνους σε χαμηλή γήινη τροχιά, αν μετρήσουμε μαζί το τρίτο στάδιο με τα καύσιμά του, ή περίπου 118 τόνους καθαρό ωφέλιμο φορτίο. Ο SLS Block 1 φτάνει τους 95 τόνους σε χαμηλή τροχιά και στέλνει πάνω από 27 τόνους προς τη Σελήνη.

Ο βετεράνος κερδίζει στα χαρτιά, αλλά η σύγκριση δεν είναι τόσο απλή όσο δείχνει. Οι δύο πύραυλοι εξυπηρετούν διαφορετικές αρχιτεκτονικές αποστολής: ο Saturn V κουβαλούσε ολόκληρο το «πακέτο» της προσσελήνωσης σε μία εκτόξευση, ενώ το Artemis μοιράζει τον ρόλο ανάμεσα στον SLS, που μεταφέρει το πλήρωμα με το Orion, και σε ξεχωριστό σκάφος προσεδάφισης που εκτοξεύεται χωριστά. Επιπλέον, οι μελλοντικές εκδόσεις Block 1B και Block 2 του SLS σχεδιάζονται να ανεβάσουν σημαντικά τα νούμερα, με στόχο τους 105 και 130 τόνους αντίστοιχα.

Για να έχουμε πλήρη εικόνα, ορίστε τα βασικά μεγέθη δίπλα δίπλα:

Χαρακτηριστικό	Saturn V	SLS Block 1
Ύψος	111 μ.	98 μ.
Ώθηση εκτόξευσης	34,5 MN	39,1 MN
Φορτίο σε LEO	έως 140 τ. (118 τ. καθαρό)	95 τ.
Φορτίο προς Σελήνη	43,5 τ.	27+ τ.
Πρώτη πτήση	9 Νοεμβρίου 1967	16 Νοεμβρίου 2022
Πρώτη επανδρωμένη	Δεκέμβριος 1968 (Apollo 8)	Απρίλιος 2026 (Artemis II)
Κόστος ανά εκτόξευση (σημερινά δολάρια)	περίπου 1 δισ.	πάνω από 4 δισ.

Το κόστος: η δυσάρεστη σύγκριση

Εδώ η σύγκριση γίνεται άβολη για τον νεότερο. Κάθε εκτόξευση του SLS κοστίζει πάνω από 4 δισεκατομμύρια δολάρια σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Γενικού Επιθεωρητή της NASA. Ο Saturn V κόστιζε 185 εκατομμύρια δολάρια της εποχής του ανά εκτόξευση, ποσό που αναπροσαρμοσμένο στον πληθωρισμό αντιστοιχεί σε περίπου 1 δισεκατομμύριο σημερινά δολάρια. Με άλλα λόγια, ο πύραυλος της δεκαετίας του 1960 έβγαινε περίπου τέσσερις φορές φθηνότερος ανά πτήση από τον διάδοχό του, παρότι χτίστηκε χωρίς υπολογιστική σχεδίαση, χωρίς σύγχρονα υλικά και χωρίς έξι δεκαετίες συσσωρευμένης τεχνογνωσίας.

Η εξήγηση δεν βρίσκεται στην τεχνολογία αλλά στην κλίμακα και στη δομή του προγράμματος. Ο Saturn V χτιζόταν σε γραμμή παραγωγής που παρήγαγε πολλαπλούς πυραύλους ταυτόχρονα, με τον ρυθμό εκτοξεύσεων να φτάνει τις τέσσερις τον χρόνο στο αποκορύφωμα του Apollo. Ο SLS εκτοξεύεται περίπου μία φορά κάθε δύο με τρία χρόνια, οπότε ολόκληρο το πάγιο κόστος της βιομηχανικής αλυσίδας φορτώνεται σε ελάχιστες αποστολές. Η NASA ποντάρει ότι η αύξηση του ρυθμού εκτοξεύσεων στη συνέχεια του προγράμματος θα ρίξει το κόστος ανά πτήση, αν και σε μια εποχή που η SpaceX κατασκευάζει Starship σε ρυθμούς εργοστασίου αυτοκινήτων, η πίεση για φθηνότερη πρόσβαση στο διάστημα μόνο θα μεγαλώνει.

Χρόνος ανάπτυξης: έξι χρόνια εναντίον έντεκα

Υπάρχει και μια παράμετρος που δεν φαίνεται σε κανένα τεχνικό φύλλο: πόσο γρήγορα φτιάχτηκε ο καθένας. Ο Saturn V πήγε από την επίσημη έναρξη ανάπτυξης στην πρώτη πτήση μέσα σε έξι χρόνια, από τον Ιανουάριο του 1962 μέχρι τον Νοέμβριο του 1967, εν μέσω ενός προγράμματος που δοκίμαζε ταυτόχρονα διαστημόπλοια, σεληνακάτους και στολές. Ο SLS άρχισε να σχεδιάζεται το 2011 και πέταξε για πρώτη φορά, χωρίς πλήρωμα, τον Νοέμβριο του 2022. Έντεκα χρόνια, με τεχνολογία που σε μεγάλο βαθμό υπήρχε ήδη.

Η αντίθεση αυτή δεν έχει εύκολη ερμηνεία. Το Apollo λειτουργούσε με σχεδόν απεριόριστους πόρους, τεράστια πολιτική στήριξη και ανοχή σε ρίσκο που σήμερα θα ήταν αδιανόητη: ο Saturn V πέταξε με πλήρωμα στην τρίτη μόλις πτήση του. Ο SLS αναπτύχθηκε με ετήσιους προϋπολογισμούς που ψηφίζονταν κομμάτι κομμάτι, με αυστηρότερα πρότυπα ασφάλειας και με πολιτικές απαιτήσεις για διατήρηση συγκεκριμένων βιομηχανικών θέσεων εργασίας. Είναι δύο πύραυλοι που αντανακλούν δύο εντελώς διαφορετικές Αμερικές.

Τι έδειξε το Artemis II

Μέχρι τον Απρίλιο του 2026, η σύγκριση είχε πάντα έναν αστερίσκο: ο SLS δεν είχε μεταφέρει ανθρώπους. Το Artemis II τον έσβησε. Οι Wiseman, Glover, Koch και Hansen ταξίδεψαν γύρω από τη Σελήνη σε μια αποστολή δέκα ημερών, φτάνοντας σε απόσταση ρεκόρ περίπου 406.000 χιλιομέτρων από τη Γη, μακρύτερα από οποιονδήποτε άνθρωπο στην ιστορία. Σύμφωνα με τη NASA, ο πύραυλος εκτέλεσε την τροχιά του με ακρίβεια, ενώ η θερμική ασπίδα του Orion επέστρεψε σε σαφώς καλύτερη κατάσταση από ό,τι στο Artemis I, ανοίγοντας τον δρόμο για το Artemis III που στοχεύει στο 2027.

Ο SLS απέκτησε έτσι κάτι που κανένα τεχνικό φύλλο δεν μπορεί να δώσει:

αποδεδειγμένη αξιοπιστία με ανθρώπινες ζωές πάνω του. Ο Saturn V βέβαια παραμένει αξεπέραστος σε αυτό το κεφάλαιο, με εννέα επανδρωμένες σεληνιακές αποστολές και μηδέν αποτυχίες. Ο διάδοχός του έχει μόλις ξεκινήσει να γράφει το δικό του σκορ.

Στο τέλος της ημέρας, και οι δύο πύραυλοι είναι παιδιά της εποχής τους. Ο Saturn V γεννήθηκε από την πολιτική επιταγή του Ψυχρού Πολέμου, με χρόνο και χρήμα σχεδόν απεριόριστα και έναν μοναδικό, ξεκάθαρο στόχο. Ο SLS γεννήθηκε από έναν κόσμο που θέλει το επόμενο βήμα με μόνιμη παρουσία στη Σελήνη, αλλά με σφιχτούς προϋπολογισμούς, διαφορετικές πολιτικές πιέσεις και μια αγορά εκτοξεύσεων που αλλάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Ο ένας έγραψε ιστορία σε έξι χρόνια. Ο άλλος καλείται να αποδείξει ότι αξίζει το μέλλον του.

🚀

Συχνές ερωτήσεις

Ποιος πύραυλος είναι μεγαλύτερος, ο SLS ή ο Saturn V;

Ο Saturn V είναι ψηλότερος, με ύψος 111 μέτρα έναντι 98 μέτρων του SLS Block 1. Ο SLS όμως παράγει μεγαλύτερη ώθηση κατά την εκτόξευση, περίπου 39,1 μεγανιούτον (8,8 εκατομμύρια λίβρες) έναντι 34,5 μεγανιούτον του Saturn V, δηλαδή γύρω στο 15% περισσότερη. Το μεγαλύτερο μέρος της ώθησης του SLS προέρχεται από τους δύο στερεούς boosters του, τεχνολογία που ο Saturn V δεν διέθετε, καθώς βασιζόταν αποκλειστικά στους πέντε κινητήρες υγρών καυσίμων F-1.

Ποιος μεταφέρει περισσότερο φορτίο, ο SLS ή ο Saturn V;

Ο Saturn V παραμένει μπροστά στο φορτίο. Μπορούσε να τοποθετήσει έως 140 τόνους σε χαμηλή γήινη τροχιά μαζί με το τρίτο του στάδιο, ή περίπου 118 τόνους καθαρό ωφέλιμο φορτίο, και να στείλει 43,5 τόνους προς τη Σελήνη. Ο SLS Block 1 φτάνει τους 95 τόνους σε χαμηλή τροχιά και στέλνει πάνω από 27 τόνους σε σεληνιακή πορεία. Οι μελλοντικές εκδόσεις Block 1B και Block 2 του SLS σχεδιάζονται για 105 και 130 τόνους αντίστοιχα, χωρίς όμως να έχουν πετάξει ακόμα.

Πόσο κοστίζει ο SLS σε σύγκριση με τον Saturn V;

Κάθε εκτόξευση του SLS κοστίζει πάνω από 4 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Γενικού Επιθεωρητή της NASA. Ο Saturn V κόστιζε 185 εκατομμύρια δολάρια ανά εκτόξευση στη δεκαετία του 1960, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 1 δισεκατομμύριο σημερινά δολάρια. Η διαφορά οφείλεται κυρίως στον ρυθμό εκτοξεύσεων: ο Saturn V πετούσε έως τέσσερις φορές τον χρόνο μοιράζοντας το βιομηχανικό κόστος σε πολλές αποστολές, ενώ ο SLS εκτοξεύεται περίπου μία φορά κάθε δύο με τρία χρόνια.

Γιατί ο SLS χρησιμοποιεί τεχνολογία του Space Shuttle;

Ο SLS σχεδιάστηκε το 2011 με εντολή του Κογκρέσου να αξιοποιήσει υπάρχουσα τεχνολογία και βιομηχανική υποδομή του προγράμματος Space Shuttle, ώστε να μειωθεί το τεχνικό ρίσκο και το κόστος ανάπτυξης. Οι τέσσερις κινητήρες RS-25 του κεντρικού σταδίου είναι βελτιωμένες εκδοχές των κινητήρων του Shuttle, και στις πρώτες αποστολές Artemis χρησιμοποιήθηκαν κινητήρες που είχαν ήδη πετάξει σε διαστημικά λεωφορεία. Οι δύο στερεοί boosters είναι επιμηκυμένες εκδόσεις εκείνων του Shuttle, με πέντε τμήματα αντί για τέσσερα.

Πότε θα πετάξει ξανά ο SLS μετά το Artemis II;

Η επόμενη πτήση του SLS είναι η αποστολή Artemis III, την οποία η NASA τοποθετεί στο 2027 μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του Artemis II τον Απρίλιο του 2026. Το Artemis II επιβεβαίωσε την ακρίβεια της τροχιάς του πυραύλου και τη βελτιωμένη συμπεριφορά της θερμικής ασπίδας του Orion σε σχέση με το Artemis I. Στη συνέχεια του προγράμματος σχεδιάζονται αποστολές στη σεληνιακή επιφάνεια από το 2028, στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης παρουσίας της NASA στη Σελήνη.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.