Το διαστημικό πρόγραμμα της Κίνας: αποστολές, Σελήνη και στόχοι για το μέλλον

Στις 5 Νοεμβρίου 2025, λίγες ώρες πριν από την αποσύνδεσή του από τον σταθμό Tiangong, το σκάφος Shenzhou-20 βρέθηκε με ρωγμές σε ένα παράθυρο, πιθανότατα από χτύπημα διαστημικού σκουπιδιού. Το πλήρωμα γύρισε στη Γη με το Shenzhou-21, που ήταν ήδη δεμένο στον σταθμό, και στις 25 Νοεμβρίου η Κίνα εκτόξευσε το Shenzhou-22 χωρίς πλήρωμα, ως σκάφος διάσωσης για όσους έμεναν πάνω. Έντεκα μέρες από την επιστροφή ως την εκτόξευση. Το διαστημικό πρόγραμμα της Κίνας (Chinese space program) δεν είναι πια ένα πρόγραμμα που δοκιμάζει αν μπορεί να κρατήσει ανθρώπους σε τροχιά. Το κάνει κανονικά, και έχει εφεδρείες όταν κάτι πάει στραβά.

Την ίδια χρονιά η χώρα έκανε 92 εκτοξεύσεις, ρεκόρ για την Κίνα και περίπου 35% περισσότερες από το 2024. Ο στόχος που τραβά όλο το σύστημα είναι ένας: αστροναύτες στη Σελήνη πριν από το 2030.

Ποιος κάνει τι στο διαστημικό πρόγραμμα της Κίνας

Το πρόγραμμα δεν είναι ένας οργανισμός. Η Κινεζική Εθνική Διαστημική Υπηρεσία (CNSA) τρέχει τις ρομποτικές αποστολές, τις σειρές Chang’e για τη Σελήνη και Tianwen για τους πλανήτες. Η Κινεζική Υπηρεσία Επανδρωμένων Διαστημικών Πτήσεων (CMSA) έχει τα πληρώματα, τον σταθμό και την προσσελήνωση. Τους πυραύλους Long March και τα περισσότερα σκάφη τα κατασκευάζει η κρατική CASC. Δίπλα τους μεγαλώνουν ιδιωτικές εταιρείες εκτοξεύσεων, που δεν υπήρχαν πριν από δέκα χρόνια.

Η αφετηρία της επανδρωμένης πτήσης είναι ο Οκτώβριος του 2003, όταν ο Γιανγκ Λιγουέι πέταξε με το Shenzhou-5 και η Κίνα έγινε η τρίτη χώρα, μετά τη Σοβιετική Ένωση και τις ΗΠΑ, που έστειλε άνθρωπο σε τροχιά με δικά της μέσα. Από το 2011 ένας αμερικανικός νόμος, η τροπολογία Wolf, απαγορεύει στη NASA τη διμερή συνεργασία με την Κίνα. Έτσι η Κίνα έμεινε έξω από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και έχτισε δικό της.

Ο σταθμός Tiangong

Ο Tiangong έχει τρία βασικά τμήματα: το Tianhe, που εκτοξεύτηκε το 2021 και φιλοξενεί το πλήρωμα, και τα εργαστήρια Wentian και Mengtian, που προστέθηκαν το 2022. Είναι ο μοναδικός ενεργός διαστημικός σταθμός εκτός από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, και πολύ μικρότερος από αυτόν. Τριμελή πληρώματα εναλλάσσονται περίπου κάθε έξι μήνες με τα σκάφη Shenzhou, ενώ τα φορτηγά Tianzhou φέρνουν εφόδια και καύσιμα. Η CMSA έχει ανακοινώσει ότι ήδη από το 2026 μπορεί να πετάξει στον σταθμό και αστροναύτης από το Χονγκ Κονγκ ή το Μακάο.

Το 2026 το πρόγραμμα ανεβάζει τον πήχη. Η Shenzhou-23 εκτοξεύτηκε στις 24 Μαΐου 2026 και ένα από τα τρία μέλη της θα μείνει στον σταθμό έναν ολόκληρο χρόνο, η πρώτη τέτοια δοκιμή για την Κίνα. Η παραμονή ενός έτους δεν είναι ρεκόρ αντοχής. Είναι προετοιμασία για τις μακρύτερες αποστολές που θα χρειαστεί κάποτε η Σελήνη. Η Shenzhou-24, προγραμματισμένη για τον Οκτώβριο του 2026, αναμένεται να μεταφέρει για επίσκεψη περίπου μίας εβδομάδας έναν Πακιστανό αστροναύτη, τον πρώτο ξένο που θα ανέβει στον Tiangong.

Το 2027 έρχεται το τηλεσκόπιο Xuntian. Θα έχει κάτοπτρο 2 μέτρων, λίγο μικρότερο από του Hubble, αλλά οπτικό πεδίο περίπου 300 φορές μεγαλύτερο, οπότε θα χαρτογραφεί τον ουρανό πολύ γρηγορότερα. Θα πετά κοντά στον σταθμό και θα μπορεί να συνδεθεί μαζί του για συντήρηση από τους αστροναύτες.

Σελήνη: η σκάλα των Chang’e

Το σεληνιακό πρόγραμμα ανεβαίνει ένα σκαλί κάθε φορά. Το Chang’e-1 μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη το 2007. Το Chang’e-3 προσσεληνώθηκε το 2013 με το όχημα Yutu. Τον Ιανουάριο του 2019 το Chang’e-4 έγινε το πρώτο σκάφος που προσσεληνώθηκε ποτέ στην αθέατη πλευρά της Σελήνης, με τη βοήθεια ενός δορυφόρου αναμετάδοσης, αφού από εκεί δεν υπάρχει απευθείας επικοινωνία με τη Γη. Από τον Μάρτιο του 2024 τον ρόλο αυτό τον έχει το Queqiao-2, που θα εξυπηρετήσει και τις επόμενες αποστολές στον νότιο πόλο.

Ακολούθησαν οι επιστροφές δειγμάτων. Τον Δεκέμβριο του 2020 το Chang’e-5 έφερε 1.731 γραμμάρια σεληνιακού εδάφους, τα πρώτα μετά το 1976. Τον Ιούνιο του 2024 το Chang’e-6 έφερε 1.935 γραμμάρια από την αθέατη πλευρά, κάτι που δεν είχε κάνει καμία χώρα. Τα δείγματα αυτά δείχνουν πώς εξελίχθηκε το ημισφαίριο της Σελήνης που δεν βλέπουμε ποτέ, και γιατί διαφέρει τόσο από το ορατό.

Το επόμενο σκαλί είναι ο νότιος πόλος. Η Chang’e-7, με τροχιακό σκάφος, σκάφος προσσελήνωσης, όχημα και έναν ιπτάμενο ανιχνευτή, θα ψάξει πάγο νερού γύρω από τον κρατήρα Shackleton. Ήταν έτοιμη για εκτόξευση τον Αύγουστο του 2026, όμως στις 23 Αυγούστου η CMSA ανακοίνωσε ότι «δεν πληροί τις συνθήκες εκτόξευσης» και δεν θα πετάξει μέσα στη χρονιά. Η ανακοίνωση δεν έδωσε αιτία. Σύμφωνα με το NASASpaceFlight, ο κακός καιρός συνέπεσε με πολύ στενά παράθυρα εκτόξευσης και προσσελήνωσης, αφού το σκάφος πρέπει να φτάσει στον πόλο σε περίοδο παρατεταμένου φωτισμού. Η εκτόξευση αναμένεται το νωρίτερο στις αρχές του 2027.

Το νερό εκεί μετράει γιατί μπορεί να γίνει πόσιμο νερό, οξυγόνο και καύσιμο, άρα λιγότερο φορτίο από τη Γη. Η Chang’e-8, που η CNSA τοποθετεί γύρω στο 2029 (ανοίγει σε νέα καρτέλα), θα δοκιμάσει τεχνολογίες αξιοποίησης σεληνιακών πόρων, με όργανα από διεθνείς εταίρους.

Long March 10, Mengzhou, Lanyue: το σχέδιο για ανθρώπους στη Σελήνη

Για την προσσελήνωση η Κίνα χτίζει τρία νέα κομμάτια. Ο Long March 10 είναι ο βαρύς πύραυλος, με επτά κινητήρες στο πρώτο του στάδιο. Η Mengzhou είναι το νέο επανδρωμένο σκάφος, για έως επτά αστροναύτες σε χαμηλή τροχιά και τρεις στις σεληνιακές αποστολές. Η Lanyue είναι η σεληνάκατος για δύο άτομα.

Το σχέδιο θυμίζει Apollo. Δύο Long March 10 εκτοξεύονται χωριστά, ο ένας με τη Lanyue και ο άλλος με τη Mengzhou και το πλήρωμα. Τα δύο σκάφη συναντιούνται σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, δύο αστροναύτες κατεβαίνουν με τη Lanyue και ύστερα ανεβαίνουν ξανά στη Mengzhou για την επιστροφή. Πώς συγκρίνεται αυτό με το αμερικανικό Artemis το αναλύουμε στο άρθρο για το ποιος θα φτάσει πρώτος στη Σελήνη.

Οι δοκιμές προχωρούν με σταθερό ρυθμό. Το 2025 η Mengzhou πέρασε δοκιμή διαφυγής από την εξέδρα εκτόξευσης, η Lanyue ολοκληρωμένη δοκιμή προσγείωσης και απογείωσης στο έδαφος, και οι επτά κινητήρες του πρώτου σταδίου άναψαν μαζί με ώση σχεδόν 1.000 τόνων. Στις 11 Φεβρουαρίου 2026 η κάψουλα αποσπάστηκε από τον πύραυλο στο Max Q, τη στιγμή που οι αεροδυναμικές πιέσεις κορυφώνονται, και επέστρεψε με ασφάλεια. Στις 10 Ιουλίου 2026 ο μικρότερος Long March 10B έκανε την πρώτη του τροχιακή πτήση και το πρώτο του στάδιο πιάστηκε σε συρματόσχοινα πάνω σε πλοίο, η πρώτη ανάκτηση booster από τροχιακή πτήση για την Κίνα.

Το επόμενο ορόσημο είναι η Mengzhou-1, η πρώτη πτήση της κάψουλας σε τροχιά. Η CMSA την είχε ανακοινώσει για το 2026, αλλά δεν τη συμπεριέλαβε στα σχέδια του δεύτερου εξαμήνου. Σύμφωνα με το NASASpaceFlight, ο Long March 10A που θα τη μεταφέρει αναμένεται να πετάξει πρώτη φορά το 2027, από τη νέα ράμπα LC-301 στο Wenchang. Η καθυστέρηση δεν αγγίζει ακόμη τον στόχο του 2030, αλλά μικραίνει το περιθώριο.

Άρης και αστεροειδείς: η σειρά Tianwen

Το Tianwen-1 εκτοξεύτηκε το 2020 και τον Μάιο του 2021 προσεδάφισε το όχημα Zhurong στον Άρη. Ήταν η πρώτη αποστολή που μπήκε σε τροχιά, προσεδαφίστηκε και κίνησε όχημα στον Άρη με ένα μόνο σκάφος. Το Zhurong βρίσκεται σε αδράνεια από το 2022, αλλά άνοιξε τον δρόμο, όπως εξηγούμε στην ιστορία των οχημάτων στον Άρη.

Το Tianwen-2 εκτοξεύτηκε τον Μάιο του 2025 και τον Ιούλιο του 2026 έφτασε στον Kamo’oalewa, έναν αστεροειδή μόλις 40 έως 100 μέτρων που ίσως είναι κομμάτι της Σελήνης. Θα στείλει δείγματα στη Γη το 2027 και μετά θα συνεχίσει για τον κομήτη 311P/PanSTARRS.

Το μεγάλο στοίχημα είναι το Tianwen-3, η πρώτη προσπάθεια επιστροφής δειγμάτων από τον Άρη. Η εκτόξευση σχεδιάζεται για το 2028 με δύο πυραύλους Long March 5 και η επιστροφή γύρω στο 2031, με στόχο περίπου 500 γραμμάρια υλικού. Η NASA είχε σχεδιάσει κάτι αντίστοιχο με την ESA, αλλά το κόστος έφτασε σε επίπεδα που έθεσαν το πρόγραμμα υπό αμφισβήτηση. Αν το Tianwen-3 πετύχει, τα πρώτα δείγματα που συλλέχθηκαν στον ίδιο τον Άρη και έφτασαν σε εργαστήριο στη Γη θα είναι κινεζικά. Ως σήμερα, ό,τι αρειανό υλικό έχουμε είναι μετεωρίτες.

BeiDou: το κινεζικό σύστημα στο κινητό σου

Ένα κομμάτι του προγράμματος το χρησιμοποιούν καθημερινά εκατομμύρια άνθρωποι εκτός Κίνας χωρίς να το ξέρουν. Το BeiDou είναι το κινεζικό δορυφορικό σύστημα πλοήγησης, ένα από τα τέσσερα παγκόσμια μαζί με το αμερικανικό GPS, το ρωσικό GLONASS και το ευρωπαϊκό Galileo. Η τρίτη γενιά του ολοκληρώθηκε το 2020 και καλύπτει όλο τον πλανήτη. Τα περισσότερα σύγχρονα κινητά λαμβάνουν σήματα από πολλά συστήματα μαζί, BeiDou και GPS ανάμεσά τους, και γι’ αυτό βρίσκουν τη θέση τους γρηγορότερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Για την Κίνα το BeiDou είναι κυρίως ζήτημα ανεξαρτησίας. Ο στρατός, οι μεταφορές και οι τηλεπικοινωνίες της δεν εξαρτώνται πια από ένα σύστημα που ελέγχει άλλη χώρα.

Εμπορικοί πύραυλοι και μεγα-αστερισμοί

Ένα μέρος των 92 εκτοξεύσεων του 2025 έγινε από ιδιωτικές εταιρείες, που κυνηγούν το ίδιο πράγμα με τη SpaceX: πυραύλους που προσγειώνονται και ξαναπετούν. Ο Zhuque-3 της LandSpace έφτασε σε τροχιά στην πρώτη του πτήση, στις 3 Δεκεμβρίου 2025, αλλά το πρώτο στάδιο χάθηκε στην προσγείωση. Στη δεύτερη πτήση, στις 18 Αυγούστου 2026, προσγειώθηκε στο έδαφος, πρώτη φορά για κινεζικό στάδιο με σκέλη, αλλά φωτιά έσπασε ένα σκέλος και το στάδιο ανατράπηκε.

Η ζήτηση για τόσες εκτοξεύσεις έρχεται κυρίως από δύο μεγα-αστερισμούς δορυφόρων, τον Qianfan και τον Guowang, που σχεδιάζονται για χιλιάδες δορυφόρους ο καθένας. Είναι η κινεζική απάντηση στο Starlink. Χωρίς φθηνές, επαναχρησιμοποιήσιμες εκτοξεύσεις, ο ρυθμός που απαιτούν δεν βγαίνει.

Δύο σχέδια για τη Σελήνη, δύο συμμαχίες

Η Κίνα δεν πηγαίνει μόνη. Το σχέδιό της για μόνιμη βάση, ο Διεθνής Σεληνιακός Ερευνητικός Σταθμός (ILRS), χτίζεται με τη Ρωσία ως βασικό εταίρο. Ως τον Απρίλιο του 2025, σύμφωνα με την CNSA (ανοίγει σε νέα καρτέλα), είχαν ενταχθεί 17 χώρες και διεθνείς οργανισμοί, ανάμεσά τους το Πακιστάν, η Αίγυπτος και η Νότια Αφρική. Η κατασκευή σχεδιάζεται για το διάστημα 2026 έως 2035.

Απέναντι βρίσκονται οι Συμφωνίες Artemis των ΗΠΑ, που έφτασαν τις 76 χώρες τον Σεπτέμβριο του 2026, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Οι δύο κύκλοι δεν αποκλείουν ο ένας τον άλλο: τον Ιούλιο του 2026, η Σενεγάλη, η Σερβία και η Ταϊλάνδη ανήκαν και στους δύο.

Η διαφορά μεγέθους είναι μεγάλη, αλλά δεν λέει όλη την ιστορία. Το ILRS έχει λιγότερους εταίρους, όμως έχει ήδη υλικό που πετάει και ένα πρόγραμμα που σπάνια μετακινεί τις ημερομηνίες του.

Το διαστημικό πρόγραμμα της Κίνας κρίνεται πλέον λιγότερο από τα ρεκόρ του και περισσότερο από τη συνέπειά του. Αν η Mengzhou πετάξει το 2027 και η Chang’e-7 βρει πάγο στον νότιο πόλο, η προσσελήνωση πριν από το 2030 θα πάψει να είναι μόνο στόχος και θα γίνει χρονοδιάγραμμα. 🚀