Μετά τον ISS: Ποιοι χτίζουν τους επόμενους διαστημικούς σταθμούς και πώς θα μοιάζουν

Στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς καλύψαμε την ιστορία, το κόστος και το επιστημονικό αποτύπωμα του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού. Είδαμε πώς χτίστηκε κομμάτι κομμάτι για δώδεκα χρόνια, πώς λειτουργεί και γιατί η απόσυρσή του το 2030 δεν είναι απλώς τεχνικό γεγονός αλλά ιστορικό.

Αυτό που δεν καλύψαμε εκεί είναι το ερώτημα που ακολουθεί αμέσως: τι έρχεται μετά; Και η απάντηση, αν και ακόμα αβέβαιη σε πολλά επίπεδα, είναι περισσότερο ενδιαφέρουσα από ό,τι περίμεναν οι περισσότεροι.

Το μέλλον της ανθρώπινης παρουσίας σε χαμηλή τροχιά δεν θα μοιάζει με το παρελθόν. Δεν θα είναι ένας κυβερνητικός σταθμός που χτίζεται από κρατικούς φορείς σε δεκαετίες συνεργασίας. Θα είναι πολλοί σταθμοί, διαφορετικοί σε σχέδιο και σκοπό, χτισμένοι από ιδιωτικές εταιρείες που ανταγωνίζονται για πελάτες, με τη NASA ως έναν από τους πολλούς χρήστες και όχι τον μοναδικό ιδιοκτήτη.

Γιατί η εμπορική στροφή είναι αναπόφευκτη

Η NASA το είπε ξεκάθαρα: δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει άλλο έναν κυβερνητικό σταθμό. Ο ISS κόστισε πάνω από 150 δισεκατομμύρια δολάρια στις ΗΠΑ μόνο, και η λογική του να επαναληφθεί αυτό ακριβώς το μοντέλο δεν υπάρχει πλέον, ούτε πολιτικά ούτε οικονομικά. Ταυτόχρονα, η NASA δεν θέλει να αφήσει κενό στην τροχιά. Η αδιάλειπτη αμερικανική παρουσία στο διάστημα από το 2000 μέχρι σήμερα δεν πρέπει να διακοπεί.

Η λύση είναι το μοντέλο που εφαρμόστηκε με επιτυχία στις αποστολές εφοδιασμού και αργότερα στις επανδρωμένες πτήσεις με τη SpaceX: η NASA γίνεται πελάτης, όχι κατασκευαστής. Πληρώνει ιδιωτικές εταιρείες για χρόνο και υπηρεσίες στους σταθμούς τους, ενώ εκείνες μπορούν να πουλούν τον υπόλοιπο χώρο σε οποιονδήποτε άλλο, από φαρμακευτικές εταιρείες μέχρι τουρίστες.

Όπως έχουμε αναλύσει στο Infinite Odyssey, η Axiom Space έχει ήδη επιταχύνει τα σχέδιά της για αυτόνομο σταθμό, ενώ η NASA έχει ήδη ξεκινήσει να σχεδιάζει τη μετά-ISS εποχή. Αυτό το άρθρο παρουσιάζει τους κύριους παίκτες και τι ακριβώς σχεδιάζουν.

Axiom Station: ο πιο κοντινός στην πραγματικότητα

Η Axiom Space είναι η εταιρεία που έχει προχωρήσει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη. Εδρεύει στο Χιούστον, δίπλα στο Johnson Space Center της NASA, και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η εταιρεία ιδρύθηκε από πρώην στελέχη και αστροναύτες της NASA που ήξεραν ακριβώς πώς να πλοηγηθούν στο σύστημα.

Το σχέδιο της Axiom ξεκινά με μια στρατηγικά έξυπνη κίνηση: πριν χτίσει τον δικό της σταθμό, προσθέτει μονάδες στον ISS. Η πρώτη μονάδα, το Payload Power Thermal Module, έχει προγραμματιστεί για εκτόξευση το 2027. Θα συνδεθεί με τον ISS και θα λειτουργεί ως μεταβατικό στάδιο. Ακολουθεί το HAB-1 το 2028, και σταδιακά οι μονάδες σχηματίζουν έναν ολοένα και πιο αυτόνομο σταθμό. Όταν ο ISS αποσυρθεί, οι μονάδες της Axiom αποχωρίζονται και λειτουργούν ανεξάρτητα.

Ο τελικός σταθμός θα έχει πέντε μονάδες: κατοικία για οκτώ αστροναύτες, εργαστήριο, αερόθυρα για αποστολές EVA, μονάδα έρευνας και παραγωγής, και ένα γυάλινο παρατηρητήριο Γης. Και κάτι εντελώς διαφορετικό από τον ISS: ένα ενσωματωμένο στούντιο ψυχαγωγίας, γνωστό ως SEE-1, που αναμένεται να είναι το πρώτο κινηματογραφικό στούντιο στο διάστημα, με ταινία που φέρεται να πρωταγωνιστεί ο Tom Cruise.

Orbital Reef: το «επιχειρηματικό πάρκο» της Blue Origin

Η Blue Origin, σε συνεργασία με τη Sierra Space, κέρδισε χρηματοδότηση NASA για να χτίσει αυτό που περιγράφουν ως «mixed-use business park» σε χαμηλή τροχιά. Ο σταθμός ονομάζεται Orbital Reef και σχεδιάζεται να φιλοξενεί δέκα άτομα σε 830 τετραγωνικά μέτρα κατοικήσιμου χώρου, σχεδόν διπλάσιο από τον ISS.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του είναι η μονάδα LIFE της Sierra Space, ένα φουσκωτό τμήμα 10 μέτρων μήκους και 8,5 μέτρων διαμέτρου που θα φιλοξενεί τέσσερις αστροναύτες μαζί με επιστημονικά πειράματα, ιατρικό χώρο και Astro Garden, ένα σύστημα καλλιέργειας φυτών στο διάστημα. Έχουμε αναφερθεί στη σημασία της καλλιέργειας φυτών σε τροχιά στο σχετικό μας άρθρο για τους σπόρους του Svalbard και το μέλλον της γεωργίας στο διάστημα.

Ο σταθμός θα έχει επίσης έξι από τα μεγαλύτερα παράθυρα που έχουν εγκατασταθεί ποτέ σε διαστημικό σταθμό, στραμμένα προς τη Γη, για παρατηρήσεις και εικόνες. Σε αντίθεση με τον ISS, που σχεδιάστηκε για να είναι ένας συγκεκριμένος σταθμός, το Orbital Reef είναι σχεδιασμένο να εξελίσσεται, με θύρες σύνδεσης που ταιριάζουν με σχεδόν κάθε διαστημικό σκάφος που λειτουργεί σήμερα.

Haven-1 και Vast: η γρήγορη λύση

Η Vast Space ακολουθεί διαφορετική στρατηγική. Αντί να χτίσει αμέσως έναν μεγάλο σταθμό, ξεκινά με κάτι πιο ταπεινό: το Haven-1, μια προσωρινή τροχιακή πλατφόρμα με 45 κυβικά μέτρα κατοικήσιμου χώρου που εκτοξεύεται με Falcon 9 της SpaceX στις αρχές του 2027.

Το Haven-1 δεν είναι σχεδιασμένο να αντικαταστήσει τον ISS. Είναι η πρόβα. Θα φιλοξενεί τέσσερα άτομα για έως 30 ημέρες, χρησιμοποιώντας το Crew Dragon ως σκάφος μεταφοράς. Έχει ήδη επιλεγεί για να φιλοξενήσει ιδιωτικές αποστολές αστροναυτών και είναι η πρώτη γεύση από αυτό που η Vast σχεδιάζει να γίνει ένας μεγαλύτερος και μόνιμος σταθμός αργότερα.

Starlab: η Airbus μπαίνει στο παιχνίδι

Η Starlab είναι συνεργασία μεταξύ της Starlab Space LLC και της Airbus, και είναι ενδιαφέρον ότι μια ευρωπαϊκή εταιρεία κατασκευής αεροπλάνων έχει αποφασίσει να μπει τόσο σοβαρά στην αγορά των εμπορικών σταθμών.

Ο σταθμός μετρά 17 μέτρα ύψος και 7,7 μέτρα πλάτος, φιλοξενεί κανονικά τέσσερα άτομα με δυνατότητα οκτώ κατά τη διάρκεια αλλαγής πληρώματος, και έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί από το 2030, δηλαδή ακριβώς τη στιγμή που ο ISS αποσύρεται. Η κρίσιμη σχεδιαστική αναθεώρηση ξεκίνησε στα τέλη του 2025. Αν τα χρονοδιαγράμματα τηρηθούν, θα είναι ο μόνος σταθμός έτοιμος να γεφυρώσει αμέσως το κενό μετά τον ISS.

Airbus LOOP: η πιο φιλόδοξη ιδέα

Εκτός από τη Starlab, η Airbus έχει παρουσιάσει και ένα ακόμα πιο φιλόδοξο concept: το LOOP, μια κυκλική μονάδα οκτώ μέτρων διαμέτρου και παρόμοιου ύψους που χωρίζεται σε τρεις ορόφους με συγκεκριμένες λειτουργίες, κατοίκηση, επιστήμη, ιατρείο και εργοστάσιο σε τροχιά.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του LOOP είναι ένα κεντρικό τούνελ με θερμοκήπιο, που ενώνει τους ορόφους, και μια φυγόκεντρος που προσομοιώνει μερική βαρύτητα για τους αστροναύτες που κάνουν ποδήλατο. Αυτό αντιμετωπίζει ένα από τα πιο γνωστά προβλήματα της μακροχρόνιας παρουσίας στο διάστημα: την απώλεια μυϊκής μάζας και οστικής πυκνότητας σε μηδενική βαρύτητα.

VERA και Gateway Foundation: το μακροπρόθεσμο όραμα

Αν οι παραπάνω σταθμοί είναι ο άμεσος μέλλον, το VERA είναι κάτι τελείως διαφορετικό: ένα δακτυλιοειδής σταθμός που περιστρέφεται για να προσομοιώνει βαρύτητα, εμπνευσμένος από το σχέδιο του Von Braun που είδαμε στην ταινία 2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος.

Με διάμετρο 84 μέτρων και δύο επίπεδα που προσομοιώνουν διαφορετική βαρύτητα, το VERA είναι πολύ πιο κοντά στο διαστημικό σταθμό που φαντάστηκαν οι επιστήμονες του 20ού αιώνα από οτιδήποτε άλλο στη λίστα. Το τελικό όραμα της Gateway Foundation είναι ακόμα μεγαλύτερο: ένας σταθμός 488 μέτρων σε διάμετρο που να χωράει 150 μέλη πληρώματος και 1.250 επισκέπτες. Αυτό είναι πέρα από κάθε τρέχουσα τεχνολογική δυνατότητα, αλλά δείχνει πού πηγαίνει το όραμα αν οι μικρότεροι σταθμοί αποδειχθούν βιώσιμοι.

Η Κίνα χτίζει μόνη της

Αξίζει να σημειωθεί ότι η εμπορική στροφή είναι κυρίως αμερικανική και ευρωπαϊκή υπόθεση. Η Κίνα ακολουθεί διαφορετικό μονοπάτι. Ο σταθμός Tiangong λειτουργεί ήδη και σχεδιάζεται να επεκταθεί. Όπως έχουμε καλύψει στο Infinite Odyssey, η Κίνα επιταχύνει το διαστημικό της πρόγραμμα σε ρυθμούς που προβληματίζουν τους αμερικανούς σχεδιαστές. Αν όλα πάνε κατά σχέδιο, το 2030 μπορεί να υπάρχουν τρεις ή τέσσερις σταθμοί σε χαμηλή τροχιά ταυτόχρονα, ο Tiangong, ο Axiom, το Orbital Reef και κάτι ακόμα που δεν έχει ανακοινωθεί.

Η μεγάλη αβεβαιότητα

Όλα αυτά τα σχέδια έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: κανένα δεν είναι εγγυημένο. Τα χρονοδιαγράμματα στο διάστημα ολισθαίνουν. Τα κόστη υπερβαίνουν τις εκτιμήσεις. Οι αγορές που φαίνονται υποσχόμενες σε θεωρητικό επίπεδο αποδεικνύονται δυσκολότερες από ό,τι νόμιζες στην πράξη.

Ο ISS χρειάστηκε 12 χρόνια για να χτιστεί και κόστισε 150 δισεκατομμύρια. Οι εμπορικοί σταθμοί σχεδιάζονται να χτιστούν σε λιγότερο από πέντε χρόνια με κλάσμα αυτού του κόστους. Αν τα καταφέρουν, θα είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της εμπορικής διαστημικής βιομηχανίας. Αν δεν καταφέρουν, η ανθρωπότητα μπορεί να βρεθεί χωρίς σταθμό σε χαμηλή τροχιά για πρώτη φορά μετά από τριάντα χρόνια.

Αυτή η αβεβαιότητα, και ο τρόπος που θα επιλυθεί, θα καθορίσει αν η επόμενη δεκαετία στο διάστημα είναι η αρχή μιας νέας εποχής ή ένα ακόμα κεφάλαιο στην ιστορία των μεγάλων υποσχέσεων που δεν τηρήθηκαν.

Αν θέλεις να παρακολουθείς πώς εξελίσσεται αυτή η ιστορία, είσαι ήδη στο σωστό μέρος.

🛸

---

*Το άρθρο αυτό γράφτηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, βασισμένο σε αξιόπιστες πηγές και ελέγχθηκε πριν δημοσιευτεί.*