Artemis landers: η κούρσα SpaceX και Blue Origin για τη Σελήνη

Σε αυτό το άρθρο5 ενότητες
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2026 το Starship της SpaceX μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη για πρώτη φορά. Την ίδια μέρα ο πύραυλος New Glenn της Blue Origin συμπλήρωνε τέσσερις μήνες στο έδαφος, μετά την έκρηξη που κατέστρεψε έναν πύραυλο στην εξέδρα. Οι δύο εταιρείες που φτιάχνουν τα Artemis landers, τα σκάφη που θα κατεβάσουν ξανά ανθρώπους στη Σελήνη, βρίσκονται σε πολύ διαφορετικά σημεία. Και η NASA δεν έχει αποφασίσει ποιο θα πάει πρώτο.
Τα σκάφη προσσελήνωσης είναι το τρίτο κομμάτι της αρχιτεκτονικής του Artemis, μαζί με τον πύραυλο SLS και το διαστημόπλοιο Orion. Τα άλλα δύο πέταξαν με ανθρώπους στο Artemis 2 τον Απρίλιο του 2026. Αυτά είναι που λείπουν, και ο διοικητής της NASA Jared Isaacman τα χαρακτήρισε τον Σεπτέμβριο το κομμάτι του προγράμματος που αργεί περισσότερο. Ολόκληρο το σχέδιο θα το βρεις στον οδηγό για το πρόγραμμα Artemis.
Γιατί η NASA πληρώνει δύο Artemis landers
Η NASA δεν κατασκευάζει δικό της σεληνιακό σκάφος, όπως έκανε με το Apollo. Αγοράζει υπηρεσία: η εταιρεία σχεδιάζει, κατασκευάζει και πετά το σκάφος, και η NASA πληρώνει για να κατέβουν και να ανέβουν οι αστροναύτες της. Τον Απρίλιο του 2021 επέλεξε τη SpaceX με σύμβαση 2,89 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τον Μάιο του 2023 πρόσθεσε τη Blue Origin με 3,4 δισεκατομμύρια, ώστε να υπάρχει δεύτερη επιλογή αν η πρώτη καθυστερήσει.
Η εφεδρεία αυτή έχει πλέον πρακτική αξία. Με το σχέδιο του Φεβρουαρίου 2026, η πρώτη προσσελήνωση πέρασε στο Artemis 4 και η NASA δήλωσε ότι θα χρησιμοποιήσει όποιο σκάφος είναι έτοιμο πρώτο. Τον Μάρτιο η υπηρεσία πάγωσε και τον σταθμό Gateway. Οι δύο εταιρείες δεν χρειάζεται πια να συνδέονται σε εκείνη την πολύ επιμήκη τροχιά γύρω από τη Σελήνη, μια απαίτηση που, όπως είχαν πει στη NASA, τους κόστιζε πολλά καύσιμα και έδινε ευκαιρία για προσσελήνωση μόνο κάθε 6,5 ημέρες.
Στις 23 Οκτωβρίου 2026 η NASA έδωσε σε κάθε εταιρεία τη δική της διαδρομή. Το Starship θα συνδέεται με το Orion σε τροχιά γύρω από τη Γη και θα το μεταφέρει ως μια χαμηλή τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Το Blue Moon θα φτάνει μόνο του σε ελλειπτική πολική τροχιά γύρω από τη Σελήνη και θα περιμένει εκεί το Orion. Το σενάριο της αποστολής μένει ίδιο: τέσσερις αστροναύτες με το Orion, δύο κατεβαίνουν στην επιφάνεια και δύο μένουν σε τροχιά. Και τα δύο σκάφη πρέπει να κάνουν μια πλήρη αποστολή χωρίς πλήρωμα πριν πιστοποιηθούν για αστροναύτες. Η SpaceX πρόσθεσε δύο δοκιμές του θαλάμου πληρώματος του Starship, που ονομάζει Cabin 1, και η Blue Origin δοκιμές με ανθρώπους μέσα στο σκάφος, όπως περιγράφει η ανακοίνωση της NASA (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Starship HLS: το μέγεθος είναι και πλεονέκτημα και πρόβλημα
Το Starship HLS είναι μια εκδοχή του Starship με θάλαμο πληρώματος, ανελκυστήρα για την κάθοδο στο έδαφος και χωρίς θερμική ασπίδα, αφού δεν θα επιστρέψει ποτέ στη Γη. Έχει ύψος περίπου 50 μέτρων και μπορεί να μεταφέρει πολύ μεγαλύτερο φορτίο από οποιοδήποτε σεληνιακό σκάφος του παρελθόντος.
Το ίδιο μέγεθος δημιουργεί το βασικό του πρόβλημα. Για να φτάσει στη Σελήνη, πρέπει πρώτα να γεμίσει τις δεξαμενές του σε τροχιά γύρω από τη Γη, από άλλα Starship που θα λειτουργούν ως δεξαμενόπλοια. Η μεταφορά καυσίμων σε τροχιά με υγρό μεθάνιο και υγρό οξυγόνο, σε θερμοκρασίες πολύ κάτω από το μηδέν και σε κλίμακα εκατοντάδων τόνων, δεν έχει γίνει ποτέ. Σύμφωνα με την Orlando Sentinel, για κάθε προσσελήνωση θα χρειαστούν 6 έως 8 πτήσεις δεξαμενόπλοιων. Η επίδειξη μεταξύ δύο Starship αναβάλλεται από το 2025. Σύμφωνα με τη NASA, η SpaceX στοχεύει πλέον στην πρώτη μεταφορά στις αρχές του 2027 και σε δοκιμαστική προσσελήνωση χωρίς πλήρωμα στα τέλη του ίδιου έτους.
Γεμάτο, το Starship θα περιμένει το Orion σε τροχιά γύρω από τη Γη, θα συνδεθεί μαζί του και θα σπρώξει όλο το σύνολο ως μια χαμηλή τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Σύμφωνα με τη NASA, η χαμηλή τροχιά μειώνει τα καύσιμα που πρέπει να μαζευτούν, κάνει πιο σύντομη την επιστροφή των αστροναυτών στο Orion και αφήνει πιο ελεύθερη την ημερομηνία εκτόξευσης του SLS. Γι’ αυτό η NASA τροποποιεί το Orion, ώστε να αντέξει να το σπρώχνει ένα σκάφος πολύ μεγαλύτερο από το ίδιο.
Η 14η δοκιμαστική πτήση του Σεπτεμβρίου ήταν σημαντικό βήμα. Ο ένας από τους έξι κινητήρες του σκάφους έσβησε στην άνοδο, αλλά το Starship μπήκε σε τροχιά, ανέπτυξε 26 δορυφόρους Starlink και επέστρεψε για προσθαλάσσωση στον Ειρηνικό. Για το Artemis 3 η SpaceX θα στείλει ένα δοκιμαστικό Starship με σύστημα σύνδεσης στη μύτη, όπου το Orion θα δέσει χωρίς να μπει πλήρωμα. Η εξέλιξη του πυραύλου καταγράφεται στον οδηγό για το Starship της SpaceX.
Blue Moon: πρώτα το φορτηγό, μετά το επανδρωμένο
Η Blue Origin ακολουθεί δύο βήματα. Το Blue Moon Mark 1 είναι μικρότερο σκάφος χωρίς πλήρωμα, για φορτία. Το πρώτο, με το όνομα Endurance, έχει ολοκληρώσει τις δοκιμές θερμικού κενού και θα προσσεληνωθεί κοντά στον κρατήρα Shackleton του νότιου πόλου, μεταφέροντας όργανα της NASA. Τα δεδομένα της πτήσης του θα τροφοδοτήσουν το Blue Moon Mark 2, το σκάφος για τους αστροναύτες, ένα πλήρες ομοίωμα του θαλάμου του οποίου χρησιμοποιείται ήδη για εκπαίδευση στο Κέντρο Τζόνσον.
Το Mark 2 είναι πολύ μικρότερο από το Starship, με ύψος περίπου 16 μέτρων, και χρησιμοποιεί υγρό υδρογόνο και υγρό οξυγόνο, καύσιμα που πρέπει να διατηρηθούν παγωμένα για εβδομάδες στο διάστημα. Η Blue Origin περιγράφει τα δύο σκάφη στη σελίδα του Blue Moon (ανοίγει σε νέα καρτέλα).
Με το σχέδιο του Οκτωβρίου 2026 η Blue Origin αφήνει για αργότερα τη μεταφορά καυσίμων σε τροχιά. Τρεις επιπλέον βαθμίδες, που η εταιρεία ονομάζει transfer stages και είναι φτιαγμένες από εξοπλισμό των Mark 1 και Mark 2, θα σπρώχνουν το σκάφος ως τη Σελήνη και θα αποσπώνται μία μία καθώς αδειάζουν, όπως οι βαθμίδες ενός πυραύλου. Η διαδρομή αυτή έχει κόστος για τη NASA: το Orion πρέπει να φτάσει μόνο του, άρα ο SLS χρειάζεται ισχυρότερη ανώτερη βαθμίδα. Σύμφωνα με την Orlando Sentinel, η NASA σχεδιάζει γι’ αυτό μια μεγαλύτερη εκδοχή του Centaur της ULA, που δεν έχει κατασκευαστεί ακόμη.

Και τα δύο εξαρτώνται από τον New Glenn. Στις 28 Μαΐου 2026 ένας πύραυλος εξερράγη κατά τη στατική δοκιμή κινητήρων στην εξέδρα LC-36 του Ακρωτηρίου Κανάβεραλ, προκαλώντας μεγάλες ζημιές. Η εταιρεία στόχευε να πετάξει ξανά τον Δεκέμβριο του 2026, αλλά σύμφωνα με εσωτερικό σημείωμα του επικεφαλής της Dave Limp, που έγινε γνωστό στις 5 Νοεμβρίου, η επιστροφή μετατέθηκε για τον Ιανουάριο του 2027, με πρώτο φορτίο ένα δικό της διαστημόπλοιο, όχι το Blue Moon.
Στο Artemis 3 η Blue Origin θα έχει τον πιο ενεργό ρόλο. Ένα δοκιμαστικό σκάφος βασισμένο στο Mark 2 θα εκτοξευτεί πρώτο, θα περιμένει σε τροχιά Γης έως 30 ημέρες, και το Orion θα δέσει στο πλάι του. Έως δύο αστροναύτες θα περάσουν μέσα, κάτι που με το Starship δεν θα γίνει.
Ποιο σκάφος θα πάει πρώτο στη Σελήνη
Η NASA θα αποφασίσει για το Artemis 4 με βάση τις δοκιμές του Artemis 3, το καλοκαίρι του 2027, και την ετοιμότητα κάθε εταιρείας. Η επιλογή δεν θα γίνει νωρίτερα. Ο Isaacman είπε στις 23 Οκτωβρίου ότι η υπηρεσία «δεν έχει πρόθεση να εγκαταλείψει μια βιώσιμη διαδρομή προς την επιφάνεια» πριν το επιβάλουν τα δεδομένα. Το πρώτο σκάφος θα κάνει την προσσελήνωση του 2028 και το δεύτερο θα πάρει την επόμενη ευκαιρία. Όποιο κι αν πάει πρώτο, η NASA σχεδιάζει στην επιφάνεια δύο εξόδους περίπου δύο ωρών η καθεμία, για δείγματα και δοκιμή της στολής.
Κάθε εταιρεία έχει να αποδείξει κάτι διαφορετικό. Η SpaceX έχει πύραυλο που πετά συχνά και μόλις μπήκε σε τροχιά, αλλά της λείπει ο ανεφοδιασμός, χωρίς τον οποίο το σκάφος δεν φεύγει από τη Γη. Η Blue Origin έχει σκάφος με ανθρώπους μέσα ήδη από τη γενική πρόβα, αλλά πύραυλο που πρέπει πρώτα να πετάξει ξανά.
Το Artemis 2 απέδειξε ότι η NASA μπορεί να πάει ανθρώπους ως τη Σελήνη και να τους φέρει πίσω. Το αν θα τους κατεβάσει και στην επιφάνεια το 2028 θα το κρίνουν δύο εταιρείες, και η πρώτη που θα λύσει το δικό της πρόβλημα θα γράψει το όνομά της δίπλα στο Apollo. 🌙
Συχνές ερωτήσεις για τα Artemis landers
Ποιες εταιρείες κατασκευάζουν τα σκάφη προσσελήνωσης του Artemis;
Τα σκάφη προσσελήνωσης του προγράμματος Artemis τα κατασκευάζουν δύο ιδιωτικές εταιρείες. Η SpaceX υπέγραψε τον Απρίλιο του 2021 σύμβαση 2,89 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Starship HLS, μια εκδοχή του Starship για τη Σελήνη. Η Blue Origin υπέγραψε τον Μάιο του 2023 σύμβαση 3,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Blue Moon Mark 2, που εκτοξεύεται με τον πύραυλο New Glenn. Η NASA δεν αγοράζει τα σκάφη, αλλά την υπηρεσία της μεταφοράς των αστροναυτών από την τροχιά της Σελήνης στην επιφάνεια και πίσω.
Πώς διαφέρουν το Starship HLS και το Blue Moon;
Το Starship HLS της SpaceX και το Blue Moon Mark 2 της Blue Origin διαφέρουν κυρίως στο μέγεθος και στον τρόπο που φτάνουν στη Σελήνη. Το Starship HLS έχει ύψος περίπου 50 μέτρων, χρησιμοποιεί υγρό μεθάνιο και υγρό οξυγόνο και πρέπει να γεμίσει τις δεξαμενές του σε τροχιά γύρω από τη Γη, από άλλα Starship που λειτουργούν ως δεξαμενόπλοια. Το Blue Moon Mark 2 έχει ύψος περίπου 16 μέτρων και χρησιμοποιεί υγρό υδρογόνο και υγρό οξυγόνο. Με το σχέδιο της NASA του Οκτωβρίου 2026 φτάνει στη Σελήνη χωρίς ανεφοδιασμό, με τρεις επιπλέον βαθμίδες που αποσπώνται μία μία καθώς αδειάζουν. Στη δοκιμή του Artemis 3, το 2027, έως δύο αστροναύτες θα μπουν στο σκάφος της Blue Origin, ενώ στο Starship το Orion θα δέσει χωρίς να μπει πλήρωμα. (Προς ενημέρωση μετά το Artemis 3.)
Γιατί το Starship HLS χρειάζεται ανεφοδιασμό σε τροχιά;
Το Starship HLS χρειάζεται ανεφοδιασμό επειδή είναι πολύ μεγάλο και βαρύ για να φτάσει στη Σελήνη με τα καύσιμα που έχει μετά την εκτόξευση. Η SpaceX σχεδιάζει να εκτοξεύσει πολλά Starship που θα λειτουργούν ως δεξαμενόπλοια και θα μεταφέρουν υγρό μεθάνιο και υγρό οξυγόνο στο σκάφος σε τροχιά γύρω από τη Γη. Μεταφορά τόσο ψυχρών καυσίμων από σκάφος σε σκάφος, σε τέτοια κλίμακα, δεν έχει γίνει ποτέ. Ως τον Νοέμβριο του 2026 η επίδειξη δεν είχε πραγματοποιηθεί, αν και το Starship είχε μπει σε τροχιά για πρώτη φορά στις 28 Σεπτεμβρίου 2026. Σύμφωνα με τη NASA, η SpaceX στοχεύει στην πρώτη μεταφορά καυσίμων στις αρχές του 2027. (Προς ενημέρωση μετά την επίδειξη.)
Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.
Newsletter
Ο μήνας στο διάστημα
Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.


