Falcon 9: πώς δουλεύει ο πύραυλος της SpaceX που προσγειώνεται και ξαναπετά

Εννέα κινητήρες Merlin, μια πρώτη βαθμίδα που γυρίζει πίσω και 37 πτήσεις για την ίδια βαθμίδα. Τα κομμάτια, η ιστορία και τα νούμερα του πυραύλου που κουβαλά το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας κίνησης προς το διάστημα.

· · Ενημερώθηκε · 10 λεπτά ανάγνωση

Διάγραμμα του Falcon 9 σε τομή, με το fairing, τη δεύτερη βαθμίδα με τον Merlin Vacuum, την πρώτη βαθμίδα με τους εννέα κινητήρες Merlin και τα πόδια προσγείωσης
Τα κομμάτια του Falcon 9 και οι βασικοί του αριθμοί. Πηγή: SpaceX, γράφημα Infinite Odyssey
Σε αυτό το άρθρο11 ενότητες
  1. Ο Falcon 9 σε αριθμούς
  2. Ένα όνομα από το Star Wars
  3. Η πρώτη βαθμίδα και οι εννέα κινητήρες
  4. Πώς προσγειώνεται η πρώτη βαθμίδα του Falcon 9
  5. Η δεύτερη βαθμίδα και το fairing
  6. Τρεις εποχές σε 16 χρόνια
  7. Τι μεταφέρει ο Falcon 9
  8. Από πού εκτοξεύεται
  9. Πόσο κοστίζει μια εκτόξευση Falcon 9
  10. Πόσο θα πετά ακόμη
  11. Συχνές ερωτήσεις

Στις 25 Αυγούστου 2026 ένας Falcon 9 απογειώθηκε από το Cape Canaveral με 29 δορυφόρους Starlink. Η πρώτη του βαθμίδα (booster), η B1067, έκανε εκείνη τη μέρα την 37η της πτήση και προσγειώθηκε ξανά, όρθια, πάνω σε μια πλατφόρμα στον Ατλαντικό. Κανένα άλλο κομμάτι πυραύλου δεν έχει πετάξει τόσες φορές, ούτε καν το Space Shuttle Discovery, που έκανε 39 αποστολές σε 27 χρόνια, με μήνες επισκευής ανάμεσα σε κάθε πτήση.

Ο Falcon 9 είναι σήμερα ο πύραυλος που κουβαλά το μεγαλύτερο μέρος της κίνησης της ανθρωπότητας προς το διάστημα. Ο οδηγός αυτός εξηγεί από τι αποτελείται, πώς γυρίζει πίσω, πόσο κοστίζει και πώς έφτασε εδώ.

Ο Falcon 9 σε αριθμούς

Falcon 9 (Block 5)
Ύψος 70 μέτρα
Διάμετρος 3,7 μέτρα
Μάζα στην απογείωση περίπου 549 τόνοι
Ώση στην απογείωση περίπου 7,6 meganewton
Κινητήρες 9 Merlin στην 1η βαθμίδα, 1 Merlin Vacuum στη 2η
Φορτίο σε χαμηλή τροχιά 22,8 τόνοι αναλώσιμος, περίπου 17,5 με ανάκτηση
Φορτίο σε γεωστατική τροχιά μεταφοράς 8,3 τόνοι αναλώσιμος, έως 5,5 με ανάκτηση
Τιμή εκτόξευσης (2026) περίπου 74 εκατομμύρια δολάρια
Πρώτη πτήση 4 Ιουνίου 2010

Από τους 549 τόνους στην εξέδρα, λιγότερο από το 5% φτάνει σε τροχιά ως φορτίο. Όλο το υπόλοιπο είναι καύσιμο και πύραυλος. Αυτή είναι η βασική δυσκολία κάθε εκτόξευσης, και ο λόγος που η SpaceX ήθελε τόσο πολύ να μην πετά τον πύραυλο μετά από κάθε πτήση.

Ένα όνομα από το Star Wars

Το όνομα Falcon είναι φόρος τιμής στο Millennium Falcon της ταινίας Star Wars, και ο αριθμός 9 μετρά τους κινητήρες της πρώτης βαθμίδας. Ο πρώτος πύραυλος της εταιρείας λεγόταν Falcon 1, επειδή είχε έναν.

Οι ίδιοι οι κινητήρες έχουν δική τους ιστορία. Η ομάδα του Tom Mueller, του πρώτου υπαλλήλου της SpaceX, ήθελε ονόματα με χαρακτήρα αντί για κωδικούς όπως τα RD-180 ή RS-68 της υπόλοιπης βιομηχανίας, και διάλεξε είδη γερακιών. Ο Merlin είναι ένα μικρό, γρήγορο γεράκι. Ο διάδοχός του, που κινεί σήμερα το Starship, λέγεται Raptor.

Η πρώτη βαθμίδα και οι εννέα κινητήρες

Η πρώτη βαθμίδα κάνει το βαρύ σήκωμα. Φέρει εννέα κινητήρες Merlin 1D που καίνε υγρό οξυγόνο και κηροζίνη πυραυλικής ποιότητας (RP-1), σε μια διάταξη που η SpaceX ονομάζει Octaweb: οκτώ κινητήρες σε κύκλο γύρω από έναν κεντρικό. Οι δεξαμενές καυσίμου πιάνουν σχεδόν όλο το ύψος της βαθμίδας, φτιαγμένες από κράμα αλουμινίου και λιθίου.

Οι εννέα κινητήρες δίνουν και κάτι ακόμη εκτός από ώση: περιθώριο λάθους. Τον Οκτώβριο του 2012, σε μια αποστολή ανεφοδιασμού του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, ένας Merlin έσβησε στην άνοδο και ο Falcon 9 έφτασε κανονικά το Dragon σε τροχιά, μοιράζοντας το φορτίο στους υπόλοιπους οκτώ. Η αρχιτεκτονική των κινητήρων Merlin, με το γκάζι που κατεβαίνει ως το 40% περίπου της πλήρους ώσης, είναι επίσης αυτή που επιτρέπει την προσγείωση.

Η πρώτη βαθμίδα καίει για περίπου δυόμισι λεπτά. Όταν σβήσει, ο πύραυλος βρίσκεται σε ύψος περίπου 70 χιλιομέτρων και κινείται με αρκετές φορές την ταχύτητα του ήχου. Εκεί αποχωρίζεται και αρχίζει το πιο γνωστό κομμάτι της πτήσης.

Πώς προσγειώνεται η πρώτη βαθμίδα του Falcon 9

Η επιστροφή είναι μια σειρά από τρεις καύσεις των κινητήρων.

Πρώτα η βαθμίδα γυρίζει γύρω από τον εαυτό της με μικρούς προωθητήρες αζώτου. Αν πρόκειται να προσγειωθεί στη στεριά, ανάβει τρεις κινητήρες για το boostback burn, που αντιστρέφει την πορεία της προς την ακτή. Αν το φορτίο είναι βαρύ και δεν περισσεύει καύσιμο, παραλείπει αυτό το βήμα και συνεχίζει προς μια πλωτή πλατφόρμα χωρίς πλήρωμα στον ωκεανό. Η SpaceX έχει τρεις: την Of Course I Still Love You στον Ειρηνικό και τις A Shortfall of Gravitas και Just Read the Instructions στον Ατλαντικό.

Λίγο πριν ξαναμπεί στην πυκνή ατμόσφαιρα, η βαθμίδα ανάβει ξανά τρεις κινητήρες για το entry burn, που ρίχνει την ταχύτητα και προστατεύει τη βάση από τη θερμότητα. Τέσσερα πτερύγια πλέγματος από τιτάνιο ανοίγουν στην κορυφή και την κατευθύνουν σαν πηδάλια. Στα τελευταία δευτερόλεπτα ανάβει μόνο ο κεντρικός κινητήρας για το landing burn, ξεδιπλώνονται τέσσερα πόδια από ανθρακονήματα, και η βαθμίδα ακουμπά με ταχύτητα που τείνει στο μηδέν.

Τα βήματα της επιστροφής της πρώτης βαθμίδας του Falcon 9: διαχωρισμός, αναστροφή, boostback burn, entry burn με πτερύγια πλέγματος και landing burn σε πλωτή πλατφόρμα ή στη στεριά

Η πρώτη επιτυχημένη προσγείωση έγινε στις 21 Δεκεμβρίου 2015 στο Cape Canaveral, και η πρώτη σε πλωτή πλατφόρμα τον Απρίλιο του 2016. Τον Απρίλιο του 2026 η SpaceX έφτασε τις 600 προσγειώσεις πρώτων βαθμίδων Falcon. Κάθε πτήση μιας χρησιμοποιημένης βαθμίδας μοιράζει το κόστος κατασκευής της σε περισσότερες αποστολές, και αυτός είναι ο πυρήνας της επαναχρησιμοποίησης που άλλαξε τα οικονομικά της βιομηχανίας.

Η δεύτερη βαθμίδα και το fairing

Μετά τον διαχωρισμό αναλαμβάνει η δεύτερη βαθμίδα, με έναν μόνο κινητήρα Merlin Vacuum. Είναι ο ίδιος κινητήρας με ένα πολύ μεγαλύτερο ακροφύσιο, φτιαγμένο για το κενό του διαστήματος, όπου τα καυσαέρια μπορούν να εκτονωθούν περισσότερο και να δώσουν περισσότερη ώθηση για το ίδιο καύσιμο. Μπορεί να σβήσει και να ξανανάψει αρκετές φορές, κάτι απαραίτητο για τροχιές όπως η γεωστατική. Η δεύτερη βαθμίδα δεν επιστρέφει: μετά την αποστολή της πέφτει ελεγχόμενα και καίγεται στην ατμόσφαιρα, και είναι σήμερα το ακριβότερο κομμάτι που χάνεται σε κάθε πτήση. Η SpaceX είχε εξετάσει την ανάκτησή της, αλλά το 2018 ο Musk είπε ότι η εταιρεία σταματά αυτή την προσπάθεια για να ρίξει τους πόρους της στο Starship, όπου και οι δύο βαθμίδες σχεδιάστηκαν από την αρχή για να επιστρέφουν. Μια δεύτερη βαθμίδα που κινείται με τροχιακή ταχύτητα χρειάζεται θερμική ασπίδα και επιπλέον καύσιμο για να γυρίσει, βάρος που θα έτρωγε μεγάλο μέρος του φορτίου ενός πυραύλου στο μέγεθος του Falcon 9.

Στην κορυφή βρίσκεται το fairing, ο κώνος που προστατεύει το φορτίο όσο ο πύραυλος διασχίζει την πυκνή ατμόσφαιρα. Ο Musk έχει πει ότι κοστίζει περίπου 6 εκατομμύρια δολάρια, γι’ αυτό η SpaceX το κρατά. Τα δύο μισά του ανοίγουν σε ύψος πάνω από 100 χιλιόμετρα, πέφτουν με αλεξίπτωτα στη θάλασσα και τα ψαρεύουν πλοία της εταιρείας, για να καθαριστούν και να ξαναπετάξουν. Στις αποστολές με αστροναύτες ή φορτίο για τον σταθμό, το fairing αντικαθίσταται από το ίδιο το σκάφος Dragon.

Τρεις εποχές σε 16 χρόνια

Ο Falcon 9 που πετά σήμερα δεν είναι αυτός του 2010. Η πρώτη έκδοση (v1.0) είχε τους εννέα κινητήρες σε τετράγωνη διάταξη και πέταξε πέντε φορές. Η v1.1 του 2013 ήταν μακρύτερη, με την Octaweb και ισχυρότερους κινητήρες, και σε αυτή έγιναν οι πρώτες απόπειρες προσγείωσης στον ωκεανό. Η έκδοση Full Thrust του 2015 έφερε υπερψυγμένο καύσιμο, πιο πυκνό και άρα περισσότερο στον ίδιο όγκο, και ήταν αυτή που προσγειώθηκε πρώτη. Από τον Μάιο του 2018 πετά το Block 5, η τελική εκδοχή, σχεδιασμένη από την αρχή για γρήγορη επαναχρησιμοποίηση και για πτήσεις με αστροναύτες.

Η διαδρομή είχε και αποτυχίες. Τον Ιούνιο του 2015 ένας Falcon 9 διαλύθηκε στην άνοδο με φορτίο για τον σταθμό, όταν έσπασε ένα στήριγμα μέσα στη δεξαμενή της δεύτερης βαθμίδας. Τον Σεπτέμβριο του 2016 ένας άλλος εξερράγη πάνω στην εξέδρα κατά τον ανεφοδιασμό, πριν από μια δοκιμή κινητήρων. Τον Ιούλιο του 2024 μια διαρροή υγρού οξυγόνου στη δεύτερη βαθμίδα άφησε 20 δορυφόρους Starlink σε πολύ χαμηλή τροχιά. Η SpaceX επέστρεψε σε πτήσεις 16 μέρες αργότερα. Σε πάνω από 700 αποστολές της οικογένειας Falcon ως τον Σεπτέμβριο του 2026, η αξιοπιστία του ξεπερνά το 99%.

Τι μεταφέρει ο Falcon 9

Τον μεγαλύτερο όγκο δουλειάς τον δίνει η ίδια η SpaceX: περίπου τρεις στις τέσσερις εκτοξεύσεις του 2026 μετέφεραν δορυφόρους Starlink. Ακολουθούν οι αποστολές με τα σκάφη Dragon προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, με εφόδια ή με αστροναύτες. Ως τον Οκτώβριο του 2026 το Crew Dragon είχε κάνει 21 επανδρωμένες πτήσεις, όλες με Falcon 9, που είναι ο μόνος πύραυλος της SpaceX πιστοποιημένος από τη NASA για ανθρώπους.

Στη λίστα των πελατών του είναι επίσης το Πεντάγωνο, με στρατιωτικούς δορυφόρους GPS και κατασκοπευτικούς δορυφόρους, και η NASA, με επιστημονικές αποστολές όπως η DART, που το 2022 άλλαξε την τροχιά ενός αστεροειδή, και το τηλεσκόπιο SPHEREx, που εκτοξεύτηκε το 2025 για να χαρτογραφήσει όλο τον ουρανό.

Υπάρχουν και οι κοινές πτήσεις (rideshare) της σειράς Transporter, όπου δεκάδες μικροί δορυφόροι μοιράζονται έναν πύραυλο. Με αυτές έφτασαν σε τροχιά και αρκετοί ελληνικοί δορυφόροι, όπως οι Ermis και PeakSat. Αν ένα φορτίο είναι πολύ βαρύ για τον Falcon 9, η SpaceX το ανεβάζει στον Falcon Heavy, τρεις πρώτες βαθμίδες Falcon 9 ενωμένες.

Από πού εκτοξεύεται

Ο Falcon 9 έχει τρεις εξέδρες. Η SLC-40 στο Cape Canaveral της Φλόριντα είναι η πιο πολυάσχολη, με τις περισσότερες αποστολές Starlink. Η LC-39A, στο γειτονικό Κέντρο Kennedy της NASA, είναι η ιστορική εξέδρα από την οποία έφυγαν οι αποστολές Apollo και τα Space Shuttle, και η SpaceX τη νοικιάζει από το 2014. Από εκεί εκτοξεύτηκε η Demo-2 και εκεί εκτοξεύεται και ο Falcon Heavy. Η τρίτη, η SLC-4E στη βάση Vandenberg της Καλιφόρνια, εξυπηρετεί τις πολικές τροχιές, όπου οι δορυφόροι περνούν πάνω από όλη την επιφάνεια της Γης.

Από τον Σεπτέμβριο του 2024 και η SLC-40 έχει πύργο για αστροναύτες, ώστε μια αποστολή με πλήρωμα να μη χρειάζεται να περιμένει να αδειάσει η 39A. Με τρεις εξέδρες και εφεδρικές πρώτες βαθμίδες, η SpaceX μπορεί να εκτοξεύει δύο Falcon 9 την ίδια μέρα από διαφορετικές ακτές, κάτι που κάνει πλέον συχνά.

Πόσο κοστίζει μια εκτόξευση Falcon 9

Σύμφωνα με τον τιμοκατάλογο της SpaceX (ανοίγει σε νέα καρτέλα), μια εκτόξευση Falcon 9 κοστίζει περίπου 74 εκατομμύρια δολάρια το 2026, από περίπου 70 εκατομμύρια το 2025. Η τιμή αφορά φορτίο έως 5,5 τόνων σε γεωστατική τροχιά μεταφοράς, με ανάκτηση της πρώτης βαθμίδας. Στις κοινές πτήσεις η τιμή είναι περίπου 7.000 δολάρια το κιλό, με ελάχιστο φορτίο 50 κιλών.

Αν διαιρέσει κανείς τα 74 εκατομμύρια με τους 22,8 τόνους της αναλώσιμης διαμόρφωσης, βγαίνουν περίπου 3.250 δολάρια το κιλό. Είναι ένα νούμερο θεωρητικό, γιατί σπάνια πετά πλήρες φορτίο, αλλά δείχνει την κλίμακα της αλλαγής: την εποχή του Space Shuttle το κιλό σε τροχιά κόστιζε περίπου 54.500 δολάρια. Το πώς έπεσε το κόστος εκτόξευσης στο διάστημα κατά περίπου 90% το εξετάζουμε αναλυτικά σε ξεχωριστό οδηγό.

Πόσο θα πετά ακόμη

Ο Falcon 9 δεν είναι ο τελευταίος πύραυλος της SpaceX. Ο Elon Musk έχει πει ότι θα αποσυρθεί όταν το Starship πετά αξιόπιστα αρκετές φορές την εβδομάδα, και το Starship έφτασε σε τροχιά για πρώτη φορά μόλις τον Σεπτέμβριο του 2026. Η μετάβαση όμως έχει ήδη αρχίσει: σύμφωνα με το Bloomberg, από τον Ιούλιο του 2026 η SpaceX δεν δέχεται νέες κρατήσεις για αποκλειστικές εμπορικές πτήσεις μετά το 2028. Τι σημαίνει αυτό και πώς μοιράζονται σήμερα τη δουλειά οι δύο πύραυλοι το εξετάζουμε στη σύγκριση Falcon 9 vs Starship. Για τη NASA ο Falcon 9 θα πετά ακόμη για χρόνια: το Crew Dragon, το μόνο αμερικανικό σκάφος που πηγαίνει τακτικά αστροναύτες στον διαστημικό σταθμό, είναι φτιαγμένο για αυτόν, και η σύμβαση της SpaceX με τη NASA για το Crew Dragon φτάνει ως το 2030.

Ο Falcon 9 έκανε κάτι που κανένας πύραυλος πριν από αυτόν: έδειξε ότι το πιο ακριβό κομμάτι ενός πυραύλου μπορεί να γυρίζει πίσω τόσο συχνά, που το να το πετάς μοιάζει πια σπατάλη. Οι ανταγωνιστές του, από τη Blue Origin ως την κινεζική βιομηχανία, χτίζουν σήμερα πυραύλους με επαναχρησιμοποιούμενες βαθμίδες γιατί ο Falcon 9 απέδειξε ότι η αγορά δεν περιμένει όποιον δεν το κάνει. 🚀

Συχνές ερωτήσεις για τον Falcon 9

Από τι αποτελείται ο πύραυλος Falcon 9;

Ο Falcon 9 της SpaceX αποτελείται από δύο βαθμίδες και το fairing. Η πρώτη βαθμίδα φέρει εννέα κινητήρες Merlin και είναι το κομμάτι που επιστρέφει και προσγειώνεται για να ξαναπετάξει. Η δεύτερη βαθμίδα, με έναν κινητήρα Merlin Vacuum, πηγαίνει το φορτίο στην τελική του τροχιά και δεν ανακτάται. Στην κορυφή, το fairing προστατεύει το φορτίο μέσα στην ατμόσφαιρα και πέφτει σε δύο μισά που ψαρεύονται από τη θάλασσα. Ο πύραυλος έχει ύψος 70 μέτρα και σηκώνει έως 22,8 τόνους σε χαμηλή τροχιά σε αναλώσιμη διαμόρφωση.

Πώς προσγειώνεται η πρώτη βαθμίδα του Falcon 9;

Η πρώτη βαθμίδα του Falcon 9 προσγειώνεται με τρεις καύσεις των κινητήρων της. Μετά τον διαχωρισμό γυρίζει με μικρούς προωθητήρες αζώτου, και όταν προσγειώνεται στη στεριά ανάβει τρεις κινητήρες για να αλλάξει πορεία προς τα πίσω. Λίγο πριν ξαναμπεί στην πυκνή ατμόσφαιρα κάνει μια δεύτερη καύση για να φρενάρει, και τέσσερα πτερύγια πλέγματος από τιτάνιο την κατευθύνουν. Στα τελευταία δευτερόλεπτα ανάβει ξανά ο κεντρικός κινητήρας, ανοίγουν τέσσερα πόδια και η βαθμίδα ακουμπά σε πλωτή πλατφόρμα στον ωκεανό ή σε ζώνη προσγείωσης στην ακτή.

Πόσες φορές μπορεί να ξαναπετάξει η πρώτη βαθμίδα του Falcon 9;

Μια πρώτη βαθμίδα του Falcon 9 έχει ξεπεράσει στην πράξη τις 30 πτήσεις. Το ρεκόρ ανήκει στη B1067, που στις 25 Αυγούστου 2026 πέταξε για 37η φορά μεταφέροντας 29 δορυφόρους Starlink, ενώ τον Σεπτέμβριο του 2026 η B1063 είχε 35 πτήσεις. Η έκδοση Block 5, που πετά από το 2018, σχεδιάστηκε αρχικά για 10 πτήσεις χωρίς μεγάλες επισκευές, στόχος που έχει ξεπεραστεί κατά πολύ. (Προς ενημέρωση όταν σπάσει το ρεκόρ.)

Πόσο κοστίζει μια εκτόξευση Falcon 9;

Μια εκτόξευση Falcon 9 κοστίζει στον πελάτη περίπου 74 εκατομμύρια δολάρια το 2026, σύμφωνα με τον τιμοκατάλογο της SpaceX, από περίπου 70 εκατομμύρια το 2025. Η τιμή αφορά φορτίο έως 5,5 τόνων σε γεωστατική τροχιά μεταφοράς. Όποιος χρειάζεται λιγότερο χώρο μπορεί να μπει σε κοινή πτήση (rideshare) με περίπου 7.000 δολάρια το κιλό και ελάχιστο φορτίο 50 κιλών. Το εσωτερικό κόστος της SpaceX για μια πτήση με χρησιμοποιημένη πρώτη βαθμίδα δεν δημοσιεύεται και είναι πολύ χαμηλότερο από την τιμή πώλησης.

Γιατί ονομάστηκε Falcon 9;

Ο Falcon 9 πήρε το όνομά του από το Millennium Falcon, το διαστημόπλοιο της ταινίας Star Wars, και από τους εννέα κινητήρες της πρώτης βαθμίδας. Οι κινητήρες λέγονται Merlin από ένα μικρό είδος γερακιού, ιδέα της ομάδας του μηχανικού Tom Mueller, που ήθελε ονόματα με χαρακτήρα αντί για κωδικούς. Ο πρώτος πύραυλος της εταιρείας λεγόταν Falcon 1, επειδή είχε έναν κινητήρα.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.