Αποστολή Psyche: το ταξίδι της NASA σε έναν κόσμο από μέταλλο

Γιατί ένας αστεροειδής από μέταλλο μπορεί να είναι ο πυρήνας ενός πλανήτη που δεν γεννήθηκε ποτέ, πώς ταξιδεύει το σκάφος με ηλεκτρικούς κινητήρες, τι έδειξε το laser του και τι θα κάνει από το 2029.

· · Ενημερώθηκε · 9 λεπτά ανάγνωση

Καλλιτεχνική απεικόνιση του σκάφους της αποστολής Psyche της NASA με τα ηλιακά του πάνελ σε σχήμα σταυρού πάνω από την επιφάνεια του μεταλλικού αστεροειδή Psyche
Καλλιτεχνική απεικόνιση του σκάφους Psyche πάνω από τον αστεροειδή στόχο του. Η επιφάνεια είναι φανταστική, γιατί κανείς δεν την έχει δει ακόμη από κοντά. Πηγή: NASA/JPL-Caltech/Arizona State University/Space Systems Loral/Peter Rubin
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
  1. Τι είναι ο αστεροειδής Psyche
  2. Ένας πυρήνας πλανήτη στο φως
  3. Πώς ταξιδεύει η αποστολή Psyche
  4. Ποιοι είναι πίσω από την αποστολή Psyche
  5. Το πέρασμα από τον Άρη το 2026
  6. Το laser που μίλησε με την Ελλάδα
  7. Τι θα κάνει όταν φτάσει το 2029
  8. Συχνές ερωτήσεις

Τον Ιούλιο του 2025, το τηλεσκόπιο Αρίσταρχος στο όρος Χελμός έπιασε ένα σήμα laser από απόσταση 265 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Το είχε στείλει το σκάφος της αποστολής Psyche της NASA, που ταξιδεύει προς έναν από τους πιο παράξενους αστεροειδείς του ηλιακού συστήματος. Ο στόχος του δεν μοιάζει με τους γνωστούς βράχους ή με τις μπάλες από πάγο και σκόνη. Μοιάζει να είναι, σε μεγάλο μέρος, από μέταλλο.

Αν οι επιστήμονες έχουν δίκιο, ο αστεροειδής Psyche είναι ό,τι απέμεινε από την καρδιά ενός πλανήτη που δεν πρόλαβε να γεννηθεί. Το σκάφος φτάνει εκεί τον Αύγουστο του 2029.

Τι είναι ο αστεροειδής Psyche

Ο αστεροειδής 16 Psyche ανακαλύφθηκε το 1852 από τον Ιταλό αστρονόμο Annibale de Gasparis. Ήταν ο 16ος αστεροειδής που βρέθηκε ποτέ, γι’ αυτό έχει τον αριθμό 16, και πήρε το όνομα της Ψυχής, της ηρωίδας του ελληνικού μύθου που ερωτεύτηκε τον Έρωτα. Βρίσκεται στην κύρια ζώνη αστεροειδών, ανάμεσα στον Άρη και τον Δία, περίπου τρεις φορές πιο μακριά από τον Ήλιο απ’ ό,τι η Γη. Είναι ακανόνιστος, με μήκος περίπου 280 χιλιόμετρα και πλάτος περίπου 232, λίγο λιγότερο από την απόσταση της Αθήνας από τη Θεσσαλονίκη σε ευθεία γραμμή.

Από τη Γη δεν φαίνεται παρά σαν θολή κουκκίδα, ακόμη και στα μεγαλύτερα τηλεσκόπια. Δύο ενδείξεις όμως τον ξεχωρίζουν. Τα ραντάρ δείχνουν ότι η επιφάνειά του ανακλά τα ραδιοκύματα πολύ πιο έντονα από ό,τι ένας κοινός βράχος, όπως θα έκανε μια μεταλλική επιφάνεια. Και η πυκνότητά του, όπως εκτιμάται από τη μάζα και τον όγκο του, βγαίνει πολύ μεγαλύτερη από των πετρωδών αστεροειδών. Η NASA εκτιμά ότι το μέταλλο, κυρίως σίδηρος και νικέλιο, καταλαμβάνει από 30% έως 60% του όγκου του.

Ο αστεροειδής Psyche όπως τον κατέγραψε το Very Large Telescope του ESO, ένα θολό ακανόνιστο σχήμα με σκοτεινές περιοχές Ο Psyche όπως τον κατέγραψε το 2021 το Very Large Telescope του ESO στη Χιλή, από τις καλύτερες εικόνες που μπορούν να δώσουν τα τηλεσκόπια της Γης. Πηγή: ESO/Vernazza et al./MISTRAL algorithm (ONERA/CNRS), CC BY 4.0

Ένας πυρήνας πλανήτη στο φως

Γιατί ένα τέτοιο σώμα ενδιαφέρει τόσο; Επειδή μπορεί να μας δείξει κάτι που δεν θα δούμε ποτέ στη Γη. Όταν σχηματίζονταν οι πλανήτες, πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, τα πρώτα σώματα ζεστάθηκαν τόσο που έλιωσαν εσωτερικά. Τα βαριά μέταλλα βούλιαξαν στο κέντρο και έφτιαξαν πυρήνα, ενώ τα ελαφρύτερα πετρώματα έμειναν από πάνω ως μανδύας και φλοιός. Η Γη έχει τέτοιο πυρήνα, αλλά ξεκινά περίπου 2.900 χιλιόμετρα κάτω από τα πόδια μας. Το βαθύτερο πηγάδι που άνοιξε ποτέ ο άνθρωπος δεν ξεπέρασε τα 12,3 χιλιόμετρα.

Μία από τις κύριες υποθέσεις είναι ότι ο Psyche ήταν κάποτε ένας τέτοιος πρωτοπλανήτης, ένα έμβρυο πλανήτη, και ότι διαδοχικές συγκρούσεις του αφαίρεσαν τα πετρώματα της επιφάνειας αφήνοντας γυμνό τον μεταλλικό του πυρήνα. Αν ισχύει, το σκάφος θα κοιτάξει ουσιαστικά μέσα σε έναν πλανήτη χωρίς να χρειαστεί να σκάψει. Δεν είναι όμως η μόνη εξήγηση. Ο Psyche μπορεί επίσης να είναι ένα σώμα που σχηματίστηκε από την αρχή πλούσιο σε μέταλλο, σε περιοχή του ηλιακού συστήματος με διαφορετική χημεία από τη δική μας. Η αποστολή θα κρίνει ποια υπόθεση στέκει, και μπορεί να βρει και κάτι που δεν περιμένει κανείς.

Πώς ταξιδεύει η αποστολή Psyche

Το σκάφος εκτοξεύτηκε στις 13 Οκτωβρίου 2023 με πύραυλο Falcon Heavy της SpaceX από το Διαστημικό Κέντρο Kennedy της Φλόριντα. Η αρχική εκτόξευση είχε προγραμματιστεί για το 2022, αλλά καθυστέρησε έναν χρόνο επειδή το λογισμικό πτήσης δεν είχε ελεγχθεί εγκαίρως. Η καθυστέρηση μετέθεσε την άφιξη από το 2026 στο 2029.

Η καθυστέρηση είχε και συνέχεια. Μια ανεξάρτητη επιτροπή που όρισε η NASA το 2022 κατέληξε ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο τεχνικό: το JPL είχε πάρα πολλές αποστολές ταυτόχρονα και όχι αρκετό προσωπικό για να τις στηρίξει. Η NASA αναδιοργάνωσε την ομάδα και η Psyche πρόλαβε το επόμενο παράθυρο εκτόξευσης, τον Οκτώβριο του 2023.

Για να φτάσει στη ζώνη των αστεροειδών, το Psyche δεν καίει καύσιμα με τον συνηθισμένο τρόπο. Έχει τέσσερις ηλεκτρικούς κινητήρες τύπου Hall, που δουλεύουν ένας κάθε φορά. Τα μεγάλα ηλιακά πάνελ, που με την ανάπτυξή τους κάνουν το σκάφος περίπου όσο ένα γήπεδο τένις, δίνουν ρεύμα. Ο κινητήρας με τη σειρά του ιονίζει το ευγενές αέριο ξένον και πετά τα ιόντα προς τα πίσω με τεράστια ταχύτητα, αφήνοντας μια γαλάζια λάμψη.

Η ώθηση είναι μικροσκοπική. Σύμφωνα με τη NASA, μοιάζει με το βάρος τριών κερμάτων στην παλάμη. Το πλεονέκτημα είναι ότι ο κινητήρας μπορεί να δουλεύει χωρίς διακοπή για μήνες και ξοδεύει ελάχιστο καύσιμο για κάθε μονάδα ώθησης, κάτι που οι μηχανικοί μετρούν με την ειδική ώθηση. Με περίπου 922 κιλά ξένον το Psyche θα κάνει όλο το ταξίδι. Η NASA υπολογίζει ότι με χημικούς πυραύλους θα χρειαζόταν περίπου 15 φορές περισσότερο καύσιμο. Είναι το πρώτο σκάφος που χρησιμοποιεί κινητήρες Hall πέρα από την τροχιά της Σελήνης. Πώς μετριέται το «κόστος» κάθε τέτοιας αλλαγής πορείας εξηγείται στον οδηγό μας για το delta-v.

Το ταξίδι είχε και ένα στραβοπάτημα. Τον Απρίλιο του 2025 οι μηχανικοί είδαν πτώση πίεσης στη γραμμή που τροφοδοτεί τους κινητήρες με ξένον και τους σταμάτησαν. Μετά από εβδομάδες ελέγχων, το σκάφος γύρισε στη δεύτερη, εφεδρική γραμμή και τον Ιούνιο του 2025 οι κινητήρες ξαναδούλεψαν κανονικά.

Ποιοι είναι πίσω από την αποστολή Psyche

Η Psyche ανήκει στο πρόγραμμα Discovery της NASA, που χρηματοδοτεί σχετικά φθηνές επιστημονικές αποστολές με αυστηρό όριο κόστους. Οι ομάδες προτείνουν μια αποστολή και η NASA διαλέγει τις καλύτερες σε ανοιχτό διαγωνισμό. Η Psyche επιλέχθηκε το 2017, μαζί με την αποστολή Lucy στους αστεροειδείς του Δία.

Επικεφαλής της επιστήμης είναι το Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Αριζόνας, με επικεφαλής ερευνήτρια τη γεωλόγο Lindy Elkins-Tanton, που πρότεινε την ιδέα. Το Jet Propulsion Laboratory της NASA διαχειρίζεται την αποστολή, ενώ το βασικό σώμα του σκάφους, μαζί με το σύστημα ηλεκτρικής προώθησης, το έφτιαξε η εταιρεία Maxar, με βάση τους εμπορικούς δορυφόρους επικοινωνιών που κατασκευάζει. Η επιλογή αυτή κράτησε το κόστος χαμηλά: πάνω σε ένα δοκιμασμένο εμπορικό σκάφος μπήκαν τα επιστημονικά όργανα. Το συνολικό κόστος της αποστολής είναι περίπου ένα δισεκατομμύριο δολάρια.

Το πέρασμα από τον Άρη το 2026

Στις 15 Μαΐου 2026 το Psyche πέρασε 4.609 χιλιόμετρα από την επιφάνεια του Άρη. Ήταν μια βαρυτική υποβοήθηση: το σκάφος «δανείστηκε» λίγη από την κίνηση του πλανήτη γύρω από τον Ήλιο, κέρδισε περίπου 1.600 χιλιόμετρα την ώρα και άλλαξε κατεύθυνση χωρίς να ξοδέψει καύσιμο. Η ομάδα εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία για να δοκιμάσει τα όργανα, φωτογραφίζοντας τον πλανήτη που έχουν εξερευνήσει τόσες αποστολές στον Άρη.

Σύμφωνα με το JPL της NASA (ανοίγει σε νέα καρτέλα), μετά το πέρασμα το σκάφος κατευθύνεται πλέον απευθείας προς τον αστεροειδή και θα ξαναρχίσει να χρησιμοποιεί τους ηλεκτρικούς κινητήρες του. Συνολικά θα έχει διανύσει περίπου 3,6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μέχρι τον στόχο.

Infographic με το χρονολόγιο της αποστολής Psyche της NASA, από την εκτόξευση του 2023 και το πέρασμα από τον Άρη το 2026 έως την άφιξη στον μεταλλικό αστεροειδή το 2029

Το laser που μίλησε με την Ελλάδα

Το Psyche κουβαλά και ένα πείραμα που δεν έχει σχέση με τον αστεροειδή: το DSOC (Deep Space Optical Communications), την πρώτη δοκιμή επικοινωνίας με laser στο βαθύ διάστημα. Αντί για ραδιοκύματα, στέλνει δεδομένα με υπέρυθρο φως. Η δέσμη είναι πολύ πιο στενή, άρα χάνεται λιγότερη ενέργεια στη διαδρομή και χωράνε πολύ περισσότερα δεδομένα.

Τον Δεκέμβριο του 2023, από απόσταση 31 εκατομμυρίων χιλιομέτρων, το DSOC έστειλε ένα βίντεο με ρυθμό 267 megabit το δευτερόλεπτο, όσο μια καλή οικιακή σύνδεση ίντερνετ. Τον Ιούλιο του 2024 πέτυχε σύνδεση από περίπου 460 εκατομμύρια χιλιόμετρα, τη μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στη Γη και τον Άρη.

Τον Ιούλιο του 2025 ήρθε η σειρά της Ελλάδας. Το Αστεροσκοπείο του Κρυονερίου έστειλε μια δέσμη laser για να «δείξει» στο σκάφος πού να στοχεύσει, και ο Αρίσταρχος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών έπιασε την απάντηση από 265 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Ήταν η πρώτη οπτική ζεύξη βαθέος διαστήματος της Ευρώπης, σε συνεργασία της ESA με τη NASA. Το DSOC ολοκλήρωσε τις δοκιμές του τον Σεπτέμβριο του 2025. Η τεχνολογία που δοκίμασε θα χρειαστεί όταν οι αποστολές στον Άρη θα θέλουν να στέλνουν βίντεο υψηλής ανάλυσης, ακόμη και με ανθρώπους.

Τι θα κάνει όταν φτάσει το 2029

Από τον Αύγουστο του 2029 το σκάφος θα κάνει γύρους γύρω από τον Psyche για περίπου δύο χρόνια. Δεν θα προσγειωθεί. Θα περάσει από τέσσερις τροχιές διαφορετικού ύψους, από περίπου 700 έως περίπου 75 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια, με τέσσερα επιστημονικά εργαλεία:

  • Πολυφασματική κάμερα, για χάρτες της επιφάνειας και του χρώματός της, που δείχνει πού υπάρχει μέταλλο και πού πέτρωμα.
  • Φασματόμετρο ακτίνων γάμμα και νετρονίων, που μετρά ποια χημικά στοιχεία υπάρχουν, όπως σίδηρος, νικέλιο και πυρίτιο.
  • Μαγνητόμετρο, που θα ψάξει ίχνη αρχαίου μαγνητικού πεδίου. Αν βρεθούν, ο Psyche είχε κάποτε λιωμένο πυρήνα που λειτουργούσε σαν δυναμό, όπως της Γης.
  • Ραδιοζεύξεις με τη Γη, από τις μικρές αλλαγές των οποίων θα μετρηθεί η βαρύτητα του αστεροειδή και το πώς μοιράζεται η μάζα στο εσωτερικό του.

Τα όργανα δουλεύουν μαζί για να κρίνουν ανάμεσα στις υποθέσεις. Αν ο Psyche είναι γυμνός πυρήνας, η επιφάνειά του θα πρέπει να είναι κυρίως σίδηρος και νικέλιο, με ελάχιστο πυρίτιο, και πιθανότατα θα φέρει ίχνη αρχαίου μαγνητισμού. Αν σχηματίστηκε από την αρχή πλούσιος σε μέταλλο, το μέταλλο θα είναι ανακατεμένο με πετρώματα σε όλο τον όγκο του, και η χημεία του μπορεί να θυμίζει περισσότερο ορισμένους σπάνιους μετεωρίτες παρά τον πυρήνα ενός πλανήτη. Σε κάθε περίπτωση, οι μετρήσεις θα δείξουν κάτι και για τη Γη: πώς διαχωρίστηκαν τα υλικά των πρώτων πλανητών και πώς άναψαν τα μαγνητικά τους πεδία.

Αποστολές σε αστεροειδείς έχουν γίνει αρκετές, όλες όμως σε σώματα από πέτρα, άνθρακα ή πάγο. Η Psyche είναι η πρώτη σε κόσμο από μέταλλο. Μπορεί να βρει απότομους γκρεμούς από σίδηρο, κρατήρες με παράξενα τοιχώματα ή μια επιφάνεια που μοιάζει με κανένα από τα σώματα που ξέρουμε. Περισσότερα για την αποστολή υπάρχουν στη σελίδα της NASA για το Psyche (ανοίγει σε νέα καρτέλα), και για το πού βρίσκεται ο στόχος στη γειτονιά μας στον οδηγό για τους πλανήτες του ηλιακού συστήματος.

Τον πυρήνα της Γης δεν θα τον δούμε ποτέ, γιατί τον κρύβουν 2.900 χιλιόμετρα πέτρας. Τον Αύγουστο του 2029 ίσως δούμε τον πυρήνα ενός άλλου κόσμου, εκτεθειμένο εκεί που κάποτε ήταν το εσωτερικό του. 🪨

Συχνές ερωτήσεις για την αποστολή Psyche της NASA

Πότε θα φτάσει το σκάφος Psyche στον αστεροειδή;

Το σκάφος της αποστολής Psyche της NASA προγραμματίζεται να μπει σε τροχιά γύρω από τον αστεροειδή 16 Psyche τον Αύγουστο του 2029. Εκτοξεύτηκε στις 13 Οκτωβρίου 2023 με πύραυλο Falcon Heavy από το Διαστημικό Κέντρο Kennedy της Φλόριντα και θα διανύσει συνολικά περίπου 3,6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα. Στις 15 Μαΐου 2026 πέρασε 4.609 χιλιόμετρα από την επιφάνεια του Άρη, και η βαρύτητα του πλανήτη αύξησε την ταχύτητά του κατά περίπου 1.600 χιλιόμετρα την ώρα. Μετά το πέρασμα, η NASA ανέφερε ότι το σκάφος κατευθύνεται πλέον απευθείας προς τον αστεροειδή. (Προς ενημέρωση μετά την άφιξη, Αύγουστος 2029.)

Πόσο κοστίζει η αποστολή Psyche της NASA;

Η αποστολή Psyche κοστίζει στη NASA περίπου ένα δισεκατομμύριο δολάρια, μαζί με την κατασκευή, την εκτόξευση και τη λειτουργία. Η σύμβαση με τη SpaceX για την εκτόξευση με Falcon Heavy ήταν 117 εκατομμύρια δολάρια. Η Psyche ανήκει στο πρόγραμμα Discovery της NASA, που χρηματοδοτεί επιστημονικές αποστολές στο ηλιακό σύστημα με περιορισμένο προϋπολογισμό. Τη διαχειρίζεται το Jet Propulsion Laboratory (JPL) και επιστημονικά ηγείται το Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Αριζόνας, με επικεφαλής ερευνήτρια τη Lindy Elkins-Tanton.

Είναι ο αστεροειδής 16 Psyche φτιαγμένος εξ ολοκλήρου από μέταλλο;

Όχι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της NASA ο αστεροειδής 16 Psyche είναι πιθανότατα μείγμα βράχου και μετάλλου, με το μέταλλο να καταλαμβάνει από 30% έως 60% του όγκου του. Το μέταλλο θεωρείται κυρίως σίδηρος και νικέλιο, τα ίδια στοιχεία που κυριαρχούν στον πυρήνα της Γης. Επειδή τα μέταλλα δεν αφήνουν καθαρό αποτύπωμα στο φως που φτάνει στα τηλεσκόπια, η ακριβής σύσταση παραμένει άγνωστη. Θα τη μετρήσουν απευθείας τα όργανα του σκάφους Psyche μετά την άφιξή του το 2029.

Αξίζει πράγματι ο αστεροειδής Psyche περισσότερα από όλη την παγκόσμια οικονομία;

Η εκτίμηση ότι τα μέταλλα του αστεροειδή 16 Psyche αξίζουν περισσότερα από όλη την παγκόσμια οικονομία είναι θεωρητικός υπολογισμός και όχι πραγματική αξία. Η επικεφαλής ερευνήτρια της αποστολής, Lindy Elkins-Tanton, έχει εξηγήσει ότι ο υπολογισμός βασίζεται μόνο στον σίδηρο και υποθέτει ότι το μέταλλο βρίσκεται ήδη στη Γη. Στην πράξη, ο αστεροειδής απέχει τόσο πολύ που το κόστος εξόρυξης και μεταφοράς θα εξουδετέρωνε την αξία του, όπως επισημαίνει και ο πλανητικός φυσικός Philip Metzger. Η αποστολή Psyche της NASA είναι επιστημονική και δεν έχει σκοπό την εξόρυξη.

Θα προσγειωθεί το σκάφος Psyche στον αστεροειδή;

Όχι, το σκάφος Psyche της NASA δεν θα προσγειωθεί αλλά θα μελετήσει τον αστεροειδή 16 Psyche από τροχιά για περίπου δύο χρόνια, από τον Αύγουστο του 2029. Θα περάσει από τέσσερις τροχιές διαφορετικού ύψους, από περίπου 700 έως περίπου 75 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια. Τα όργανά του, μια πολυφασματική κάμερα, ένα μαγνητόμετρο και ένα φασματόμετρο ακτίνων γάμμα και νετρονίων, θα χαρτογραφήσουν την επιφάνεια, θα αναζητήσουν ίχνη αρχαίου μαγνητικού πεδίου και θα μετρήσουν τη χημική σύσταση. Από τις ραδιοζεύξεις με τη Γη θα μετρηθεί και το βαρυτικό του πεδίο, άρα το πώς είναι κατανεμημένη η μάζα στο εσωτερικό του.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.