Ελλάδα και διάστημα: δορυφόροι, ESA, ο πρώτος αστροναύτης και τι έρχεται
Από τον πρώτο δορυφόρο με ελληνική σημαία το 2003 ως 18 μικροδορυφόρους σε τροχιά και έναν αστροναύτη στο ξεκίνημα: πώς η Ελλάδα έγινε διαστημική χώρα.
Σε αυτό το άρθρο10 ενότητες
Το 2003 η Ελλάδα απέκτησε τον πρώτο δορυφόρο με ελληνική σημαία, τον τηλεπικοινωνιακό Hellas Sat 2, φτιαγμένο στο εξωτερικό. Είκοσι τρία χρόνια μετά, 18 ελληνικοί μικροδορυφόροι κάνουν τον γύρο της Γης, τρία ελληνικά τηλεσκόπια μετατρέπονται σε σταθμούς που «μιλούν» με laser στους δορυφόρους και ένας Έλληνας γιατρός ετοιμάζεται να γίνει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης. Η σχέση Ελλάδα και διάστημα άλλαξε περισσότερο τα τελευταία δύο χρόνια από όσο στα είκοσι προηγούμενα.
Σε αυτόν τον οδηγό θα δεις ποιοι φορείς τρέχουν το ελληνικό διαστημικό πρόγραμμα, πού πηγαίνουν τα χρήματα, ποιες εταιρείες και ομάδες χτίζουν, και τι έρχεται τα επόμενα χρόνια.
Ελλάδα και διάστημα: πώς ξεκίνησαν όλα
Για πολλά χρόνια η Ελλάδα ήταν στο διάστημα κυρίως πελάτης. Ο Hellas Sat 2 εκτοξεύτηκε το 2003 και τον αντικατέστησαν ο Hellas Sat 3 το 2017 και ο Hellas Sat 4 το 2019. Η εταιρεία Hellas Sat, με έδρες στην Αθήνα και στη Λευκωσία, ανήκει σήμερα στην Arabsat.
Η χώρα έγινε πλήρες μέλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος τον Μάρτιο του 2005, τριάντα χρόνια μετά την ίδρυσή του. Η συμμετοχή όμως έμεινε μικρή. Σύμφωνα με το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, οι ελληνικοί φορείς μπορούσαν να διεκδικήσουν περίπου 10 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο για έργα διαστημικής τεχνολογίας.
Το πρώτο σημάδι ότι υπήρχε ελληνική τεχνογνωσία ήρθε από ένα πανεπιστήμιο. Τον Μάιο του 2017 αφέθηκε σε τροχιά από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό το UPSat, ο πρώτος δορυφόρος που κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα, από το Πανεπιστήμιο Πατρών και τη Libre Space Foundation. Ήταν ένας νανοδορυφόρος στο μέγεθος κουτιού παπουτσιών, αλλά απέδειξε ότι μια ελληνική ομάδα μπορούσε να φτιάξει κάτι που επιβιώνει στο διάστημα.
Ποιος κάνει τι στο ελληνικό διαστημικό πρόγραμμα
Το ελληνικό διαστημικό πρόγραμμα το τρέχει το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ο κρατικός φορέας για το διάστημα άλλαξε μορφή δύο φορές. Το 2017 ιδρύθηκε ο Ελληνικός Διαστημικός Οργανισμός (ΕΛΔΟ), που καταργήθηκε το 2019. Τη θέση του πήρε, ως διάδοχος, το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ), που επιβλέπει σήμερα μαζί με το υπουργείο τα μεγάλα προγράμματα.
Τον τρίτο ρόλο τον παίζει η ESA. Η Ελλάδα δεν έχει μηχανισμό για να αναθέσει και να παρακολουθήσει μόνη της την κατασκευή δεκάδων δορυφόρων, οπότε η ESA τρέχει για λογαριασμό της τους διαγωνισμούς και δίνει την τεχνική υποστήριξη. Το ίδιο ισχύει και για την αποστολή του πρώτου Έλληνα αστροναύτη.
Στη Βρέμη, τον Νοέμβριο του 2025, η κυβέρνηση διπλασίασε τη συμμετοχή της χώρας στα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης της ESA, πάνω από τα 66 εκατομμύρια ευρώ ανά τριετία. Με τον κανόνα της γεωγραφικής ανταπόδοσης της ESA, τα χρήματα αυτά επιστρέφουν σε μεγάλο βαθμό ως συμβόλαια σε ελληνικές εταιρείες και ερευνητικά κέντρα. Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός θα το βρεις στον οδηγό για την ESA.
Οι ελληνικοί δορυφόροι
Η μεγάλη αλλαγή ήρθε με το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, με προϋπολογισμό 200 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Από τον Ιούνιο του 2025 ως τον Ιούλιο του 2026 έφτασαν σε τροχιά 18 ελληνικοί μικροδορυφόροι, σε δύο ομάδες.
Οι 11 είναι πειραματικοί νανοδορυφόροι ελληνικών πανεπιστημίων και εταιρειών, από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ως το ΑΠΘ και το ΕΚΠΑ. Δοκιμάζουν κυρίως επικοινωνίες με laser, συνδέσεις για συσκευές IoT και παρακολούθηση ραδιοσυχνοτήτων. Οι 7 είναι επιχειρησιακοί δορυφόροι παρατήρησης της Γης, που δίνουν δεδομένα στο κράτος: δύο ραντάρ της ICEYE, τέσσερις θερμικοί του Hellenic Fire System για τις πυρκαγιές και ο πρώτος οπτικός, ο Hyperion GR-1. Ακολουθούν άλλοι έξι οπτικοί. Όλους, με το τι κάνει ο καθένας, θα τους βρεις στον πίνακα με τους ελληνικούς δορυφόρους.
Τον Μάιο του 2026 η κυβέρνηση πρότεινε να επεκταθεί το πρόγραμμα με άλλα 350 εκατομμύρια ευρώ, για ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες και υποδομές για την άμυνα, την πολιτική προστασία, τη ναυτιλία και τη γεωργία. Η επέκταση μπήκε στην αναθεώρηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0», που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολόγησε θετικά τον Ιούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε τον Αύγουστο. Σύμφωνα με το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το νέο πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί ως το 2030.
Τηλεσκόπια που μιλούν με laser
Μια χώρα με δορυφόρους χρειάζεται και σταθμούς για να τους «ακούει». Η Ελλάδα διάλεξε μια πιο φιλόδοξη λύση από τις συνηθισμένες κεραίες. Με 8 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, τρία υπάρχοντα αστεροσκοπεία, στον Χολομώντα της Χαλκιδικής, στον Χελμό και στον Σκίνακα της Κρήτης, μετατρέπονται σε οπτικούς σταθμούς εδάφους. Αντί για ραδιοκύματα, λαμβάνουν δεδομένα με δέσμες laser, που μεταφέρουν πολύ περισσότερα δεδομένα και δύσκολα υποκλέπτονται. Τον Οκτώβριο του 2026 ο δορυφόρος ERMIS-3 έστελνε ήδη τα δεδομένα του στον Χολομώντα με ταχύτητα 1 Gbps.
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών έχει ήδη δείξει τι μπορεί να κάνει. Στις 7 Ιουλίου 2025 ο Αρίσταρχος στον Χελμό και το τηλεσκόπιο του Κρυονερίου αντάλλαξαν σήμα laser με το σκάφος Psyche της NASA, σε απόσταση περίπου 265 εκατομμυρίων χιλιομέτρων.
Η επιστήμη που γίνεται εδώ
Πίσω από τους σταθμούς βρίσκεται μια μακρά επιστημονική παράδοση. Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών ιδρύθηκε το 1842 και είναι το παλαιότερο ερευνητικό ίδρυμα της χώρας. Λειτουργεί τον Αρίσταρχο, με κάτοπτρο 2,3 μέτρων, το μεγαλύτερο οπτικό τηλεσκόπιο της Ελλάδας. Το αστεροσκοπείο του Σκίνακα στην Κρήτη ανήκει στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και το ΙΤΕ, και το τηλεσκόπιο του Χολομώντα ξεκίνησε το 2000 ως εκπαιδευτικός σταθμός για τους φοιτητές Φυσικής του ΑΠΘ.
Το ΕΑΑ χτίζει επίσης στα Αντικύθηρα το PANGEA, ένα παρατηρητήριο για την ατμόσφαιρα και το κλίμα. Ανάμεσα στο 2022 και το 2025 συντόνισε ένα ευρωπαϊκό έργο με εταίρους από την Ιταλία, τη Γερμανία και την Ολλανδία, για να γίνει το νησί κέντρο βαθμονόμησης και επαλήθευσης δορυφορικών μετρήσεων στη Μεσόγειο. Η δουλειά αυτή, να ελέγχεις από το έδαφος αν ένας δορυφόρος μετρά σωστά, δεν φαίνεται στις ειδήσεις, αλλά από αυτήν εξαρτάται η αξιοπιστία των δεδομένων που χρησιμοποιούν όλοι.
Εταιρείες και ομάδες που χτίζουν
Η πιο σημαντική αλλαγή δεν φαίνεται στους δορυφόρους, αλλά σε όσους τους φτιάχνουν. Η Libre Space Foundation, που έφτιαξε το UPSat, έφτιαξε οκτώ χρόνια μετά τους δύο δορυφόρους PHASMA. Το πιο γνωστό της έργο όμως είναι στο έδαφος. Το SatNOGS, που γεννήθηκε το 2014 σε έναν διαγωνισμό της NASA στο Athens Hackerspace, είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο φθηνών σταθμών εδάφους ανοιχτού κώδικα, με πάνω από 500 ενεργούς σταθμούς εθελοντών. Τον Ιανουάριο του 2025 είχε καταγράψει 11 εκατομμύρια λήψεις από δορυφόρους. Η Planetek Hellas, η Prisma Electronics και η EMTech Space έχουν πλέον δικούς τους δορυφόρους σε τροχιά. Ξένες εταιρείες στήνουν παραγωγή στη χώρα. Η Open Cosmos κατασκευάζει τους επτά οπτικούς δορυφόρους του εθνικού προγράμματος στην Παλλήνη, και ο επικεφαλής της ICEYE στην Ελλάδα ανακοίνωσε τον Ιούλιο του 2026 σχέδιο για τη μεγαλύτερη μονάδα παραγωγής της εταιρείας παγκοσμίως, με δυνατότητα έως 150 δορυφόρων τον χρόνο.
Ελληνικά εξαρτήματα πετούν και σε μεγαλύτερες αποστολές. Τα δοσίμετρα της HERADO μέτρησαν την ακτινοβολία μέσα στο Orion της NASA στην αποστολή Artemis I. Η Adamant Composites της Πάτρας ανέπτυξε για την ESA αναδιπλούμενη κεραία για μικρούς δορυφόρους.
Στη βάση της πυραμίδας βρίσκονται οι νεοφυείς εταιρείες και οι φοιτητές. Η θερμοκοιτίδα ESA BIC Greece, που λειτουργεί στο Ερευνητικό Κέντρο Αθηνά, στήριξε 32 νεοφυείς εταιρείες στα πρώτα πέντε χρόνια, με 90 μόνιμες θέσεις εργασίας. Η φοιτητική ομάδα ASAT του ΑΠΘ έφτιαξε και δοκίμασε τον πρώτο δημόσια τεκμηριωμένο ελληνικό πυραυλοκινητήρα υγρών καυσίμων και έχει πετάξει δύο φορές στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό πυραύλων EuRoC.
Ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 η ESA υπέγραψε για λογαριασμό της Ελλάδας συμφωνία με την αμερικανική εταιρεία Vast για μια αποστολή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό το 2027. Ο Αδριανός Γολέμης, γιατρός από τη Λάρισα που δουλεύει ως γιατρός πτήσεων στην ESA, θα πετάξει ως ειδικός αποστολής, με κυβερνήτη τον Γάλλο Thomas Pesquet. Η συμμετοχή του χρειάζεται ακόμη την έγκριση της επιτροπής πληρωμάτων των πέντε υπηρεσιών του σταθμού.
Η ESA δεν αναλαμβάνει μόνο την εκπαίδευσή του. Σύμφωνα με τον οργανισμό, θα υποστηρίξει και τα επιστημονικά πειράματα και τις εκπαιδευτικές δράσεις της αποστολής, μαζί με την αποκατάσταση του αστροναύτη μετά την επιστροφή.
Η Ελλάδα στη διεθνή σκηνή
Στις 9 Φεβρουαρίου 2024 η Ελλάδα υπέγραψε στην Ουάσιγκτον τις Artemis Accords, το πλαίσιο αρχών για την εξερεύνηση της Σελήνης που προωθούν οι ΗΠΑ. Οι Accords δεν είναι δεσμευτική συνθήκη, αλλά ανοίγουν τον δρόμο για συνεργασίες με τη NASA και αμερικανικούς φορείς. Η Κύπρος υπέγραψε τον Οκτώβριο του 2024 και στις 17 Μαρτίου 2026 έγινε και συνδεδεμένο μέλος της ESA.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ελληνική χωρητικότητα της Hellas Sat συμμετέχει στο GOVSATCOM, το σύστημα ασφαλών κυβερνητικών δορυφορικών επικοινωνιών της ΕΕ, ώσπου να λειτουργήσει ο ευρωπαϊκός αστερισμός IRIS².
Γιατί αφορά όλους
Τα δεδομένα των ελληνικών δορυφόρων καταλήγουν στον Κυβερνητικό Κόμβο Παρατήρησης της Γης. Οι θερμικοί δορυφόροι εντοπίζουν εστίες φωτιάς, τα ραντάρ βλέπουν μέσα από τον καπνό και τα σύννεφα πλημμύρες και πετρελαιοκηλίδες, και οι οπτικοί θα χαρτογραφούν καλλιέργειες και ακτογραμμές. Για μια χώρα με πυρκαγιές κάθε καλοκαίρι, μεγάλη ακτογραμμή και ισχυρή ναυτιλία, αυτά τα δεδομένα δεν είναι πολυτέλεια.
Μέχρι πρόσφατα η Ελλάδα στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στους ευρωπαϊκούς δορυφόρους του Copernicus, που δίνουν τα δεδομένα τους δωρεάν. Στις 2 Αυγούστου 2026, για παράδειγμα, ο Sentinel-2 φωτογράφισε το μέτωπο της φωτιάς κοντά στο Πόρτο Γερμενό και η υπηρεσία χαρτογράφησης έκτακτης ανάγκης του Copernicus ενεργοποιήθηκε για να στηρίξει την πολιτική προστασία. Οι ευρωπαϊκοί δορυφόροι μένουν απαραίτητοι, αλλά περνούν πάνω από την Ελλάδα με δικό τους πρόγραμμα. Οι ελληνικοί προστίθενται σε αυτούς, με δεδομένα που φτάνουν κατευθείαν σε ελληνικό σταθμό εδάφους.
Η Ελλάδα δεν θα γίνει διαστημική δύναμη με δικούς της πυραύλους, και κανείς δεν το έχει θέσει ως στόχο. Το ερώτημα των επόμενων χρόνων είναι πιο πρακτικό. Το Ταμείο Ανάκαμψης, που πλήρωσε το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού προγράμματος, κλείνει. Αν η χρηματοδότηση συνεχιστεί, οι ομάδες που έμαθαν να φτιάχνουν δορυφόρους θα συνεχίσουν να τους φτιάχνουν εδώ. Αν όχι, η πιθανότερη κατάληξη είναι να ξαναφύγουν. 🇬🇷
Συχνές ερωτήσεις για την Ελλάδα και το διάστημα
Έχει η Ελλάδα διαστημική υπηρεσία;
Ναι, ο κρατικός φορέας της Ελλάδας για το διάστημα είναι το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ), που εποπτεύεται από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Το 2017 ιδρύθηκε ο Ελληνικός Διαστημικός Οργανισμός (ΕΛΔΟ), που καταργήθηκε το 2019 και τη θέση του πήρε, ως διάδοχος, το ΕΛΚΕΔ. Το ΕΛΚΕΔ επιβλέπει μαζί με το υπουργείο το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων. Η Ελλάδα είναι επίσης πλήρες μέλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) από τον Μάρτιο του 2005.
Πόσα χρήματα δίνει η Ελλάδα για το διάστημα;
Τον Νοέμβριο του 2025, στο Υπουργικό Συμβούλιο της ESA στη Βρέμη, η Ελλάδα διπλασίασε τη συμμετοχή της στα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης της ESA, πάνω από τα 66 εκατομμύρια ευρώ ανά τριετία. Το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων έχει προϋπολογισμό 200 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η επέκτασή του με 350 εκατομμύρια ευρώ, επίσης από το Ταμείο Ανάκαμψης, μπήκε στην αναθεώρηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0» που ενέκρινε το Συμβούλιο της ΕΕ τον Αύγουστο του 2026. Σύμφωνα με το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, τα έργα που τρέχουν και σχεδιάζονται ξεπερνούν συνολικά το ένα δισεκατομμύριο ευρώ.
Πόσους δορυφόρους έχει η Ελλάδα;
Τον Ιούλιο του 2026 το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα έχει 18 μικροδορυφόρους σε τροχιά. Οι 11 είναι πειραματικοί νανοδορυφόροι ελληνικών πανεπιστημίων και εταιρειών και οι 7 επιχειρησιακοί δορυφόροι παρατήρησης της Γης: δύο ραντάρ, τέσσερις θερμικοί για τις πυρκαγιές και ένας οπτικός. Ακολουθούν έξι ακόμη οπτικοί δορυφόροι που κατασκευάζει η Open Cosmos στην Παλλήνη. Σε γεωστατική τροχιά βρίσκονται επίσης οι τηλεπικοινωνιακοί δορυφόροι της Hellas Sat, ο πρώτος από τους οποίους εκτοξεύτηκε το 2003.
Ποιος είναι ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης;
Ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης αναμένεται να είναι ο Αδριανός Γολέμης, γιατρός πτήσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), σε αποστολή προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό το 2027. Στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 η ESA υπέγραψε για λογαριασμό της Ελλάδας συμφωνία με την αμερικανική εταιρεία Vast. Ο Γολέμης θα είναι ειδικός αποστολής, με κυβερνήτη τον Γάλλο αστροναύτη Thomas Pesquet. Η συμμετοχή του χρειάζεται ακόμη την έγκριση της επιτροπής πληρωμάτων των πέντε υπηρεσιών του σταθμού.
Μπορεί να εκτοξευτεί πύραυλος από την Ελλάδα;
Η Ελλάδα δεν έχει σήμερα κοσμοδρόμιο ούτε δικό της πύραυλο για εκτοξεύσεις σε τροχιά, και όλοι οι ελληνικοί μικροδορυφόροι εκτοξεύτηκαν με πυραύλους της SpaceX από τις ΗΠΑ. Οι ευρωπαϊκές εκτοξεύσεις γίνονται κυρίως από το Κουρού της Γαλλικής Γουιάνας, κοντά στον Ισημερινό, ενώ στην Ευρώπη ετοιμάζονται μικρότερα κοσμοδρόμια σε Νορβηγία, Σουηδία και Σκωτία. Στην Ελλάδα η πρώτη δουλειά στους πυραυλοκινητήρες γίνεται σε πανεπιστημιακό επίπεδο, από φοιτητικές ομάδες όπως η ASAT του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.
Newsletter
Ο μήνας στο διάστημα
Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.
