Έλληνας αστροναύτης: ο Αδριανός Γολέμης πετά στον ISS το 2027

Για δεκαετίες η φράση «Έλληνας αστροναύτης» ήταν μια ευχή. Από τις 9 Σεπτεμβρίου 2026 είναι υπογεγραμμένη συμφωνία. Στο International Space Summit στο Παρίσι, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος υπέγραψε για λογαριασμό της Ελλάδας συμφωνία με την αμερικανική εταιρεία Vast, για να ταξιδέψει ένας Έλληνας πολίτης στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Ο άνθρωπος αυτός λέγεται Αδριανός Γολέμης, είναι γιατρός με καταγωγή από τη Λάρισα, και μέχρι πρόσφατα η δουλειά του ήταν να φροντίζει την υγεία των άλλων αστροναυτών.

Τι ακριβώς υπογράφηκε στο Παρίσι

Την ανακοίνωση έκανε επί σκηνής ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, μαζί με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν. Η αποστολή ονομάζεται Vast-PAM-1 και είναι η έκτη ιδιωτική αποστολή αστροναυτών προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, γι’ αυτό και η NASA την καταγράφει ως PAM-6. Το σχήμα είναι νέο και αξίζει να το καταλάβουμε: η NASA δεν στέλνει η ίδια το πλήρωμα. Αναθέτει τη θέση σε μια εμπορική εταιρεία, τη Vast, και εκείνη τη διαθέτει σε κράτη ή οργανισμούς που θέλουν πρόσβαση στον σταθμό. Η μεταφορά θα γίνει με σκάφος Dragon της SpaceX, εκτοξευμένο με πύραυλο Falcon 9.

Ο Γολέμης θα πετάξει ως ειδικός αποστολής, δηλαδή ως το μέλος του πληρώματος που εκτελεί το επιστημονικό πρόγραμμα. Μαζί με την υπογραφή ήρθε και μια αλλαγή στην ιδιότητά του: από συμμετέχων σε ενότητες της εκπαίδευσης του εφεδρικού σώματος της ESA, ορίστηκε επίσημα ESA Project Astronaut. Είναι ο τίτλος που δίνει η ESA σε όσους δεν ανήκουν στο μόνιμο σώμα αστροναυτών, αλλά αναλαμβάνουν συγκεκριμένη αποστολή χρηματοδοτούμενη από ένα κράτος μέλος. Η εξειδικευμένη εκπαίδευσή του ξεκινά αμέσως, με πρώτο σταθμό τις ΗΠΑ μέσα στον Σεπτέμβριο του 2026, σε πρόγραμμα με ομάδες της Vast, της SpaceX και της NASA.

Από τη Λάρισα στην Ανταρκτική και στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών

Ο Γολέμης σπούδασε Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και συνέχισε με το διεπιστημονικό μεταπτυχιακό Master of Space Studies στο International Space University του Στρασβούργου. Το 2014 πέρασε έναν ολόκληρο χρόνο στον ερευνητικό σταθμό Concordia της Ανταρκτικής, υλοποιώντας ευρωπαϊκά πειράματα ανθρώπινης φυσιολογίας και ψυχολογίας σε συνθήκες πλήρους απομόνωσης. Ο Concordia δεν είναι τυχαία επιλογή για κάποιον που κοιτάζει προς το διάστημα. Είναι ένα από τα πιο απομονωμένα σημεία του πλανήτη και χρησιμοποιείται ως δοκιμαστήριο για ακριβώς τις συνθήκες μιας μακράς διαστημικής αποστολής: μικρή ομάδα, ακραίο περιβάλλον, αδυναμία γρήγορης διάσωσης.

Ακολούθησε το γαλλικό Ινστιτούτο Διαστημικής Ιατρικής και Φυσιολογίας, το MEDES, με κλινικές μελέτες που προσομοιώνουν την καταπόνηση του ανθρώπινου σώματος στο διάστημα. Από το 2018 υποστηρίζει ιατρικά τους αστροναύτες της ESA ως χειρουργός πτήσης, με έδρα το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών στην Κολωνία. Έχει συμμετάσχει σε πτήσεις παραβολικής τροχιάς και διαθέτει άδεια ιδιώτη πιλότου.

Αυτή η διαδρομή εξηγεί γιατί η υποψηφιότητά του ήταν ισχυρή. Πριν γίνει αστροναύτης, ήταν ήδη μέρος της ομάδας που στέλνει αστροναύτες στο διάστημα και τους φέρνει πίσω.

Ο πρώτος Έλληνας που πέρασε και τα έξι στάδια επιλογής της ESA

Το 2022 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος ολοκλήρωσε την πρώτη του διαδικασία επιλογής αστροναυτών μετά από δεκατρία χρόνια. Υποβλήθηκαν πάνω από 22.500 αιτήσεις από τα κράτη μέλη και η διαδικασία κατέληξε σε 17 επιλεγέντες (ανοίγει σε νέα καρτέλα), πέντε μόνιμους αστροναύτες και δώδεκα μέλη της εφεδρείας.

Ο Γολέμης δεν ήταν ανάμεσά τους. Πέρασε όμως και τα έξι στάδια της επιλογής, κάτι που δεν είχε καταφέρει ποτέ πριν Έλληνας πολίτης, με επίδοση που τον τοποθέτησε στο ανώτερο 0,1% των υποψηφίων. Η διάκριση είναι λεπτή αλλά ουσιώδης: το 2022 απέδειξε ότι πληροί τα κριτήρια, δεν κέρδισε θέση. Η θέση ήρθε τέσσερα χρόνια αργότερα, όταν η Ελλάδα αποφάσισε να πληρώσει για μια δική της αποστολή. Από τον Μάρτιο του 2026 συμμετέχει σε ενότητες της εκπαίδευσης του εφεδρικού σώματος στην Κολωνία: αεροδιαστημική μηχανική, συστήματα του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, ρομποτική, αστροφυσική και προσομοιώσεις διαστημικού περιπάτου σε δεξαμενές ουδέτερης πλεύσης, όπου το νερό μιμείται την έλλειψη βαρύτητας.

Το πλήρωμα της Vast-PAM-1

Η σύνθεση του πληρώματος έχει ενδιαφέρον από μόνη της, γιατί για πρώτη φορά τρεις αστροναύτες της ESA από τρία διαφορετικά κράτη μέλη πετούν στην ίδια εμπορική αποστολή:

• Τομά Πεσκέ (Γαλλία), κυβερνήτης. Τρίτη του πτήση, μετά από δύο μακρές αποστολές στον ISS.
• Άλες Σβόμποντα (Τσεχία), πιλότος, ESA Project Astronaut.
• Αδριανός Γολέμης (Ελλάδα), ειδικός αποστολής, ESA Project Astronaut.

Το τέταρτο μέλος του πληρώματος δεν είχε ανακοινωθεί έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2026. Υπάρχει και μια λεπτομέρεια: ο Γολέμης ήταν ο γιατρός του Πεσκέ σε προηγούμενη αποστολή του Γάλλου αστροναύτη. Ο ίδιος το σχολίασε ως μια πολύ όμορφη σύμπτωση, το ότι τώρα θα πετάξουν μαζί.

Τι θα κάνει ο Γολέμης στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό

Η παραμονή στον σταθμό υπολογίζεται σε περίπου δύο εβδομάδες. Δεν είναι τουριστικό ταξίδι. Ο Γολέμης θα εκτελέσει πειράματα και τεχνολογικές επιδείξεις που έχουν προταθεί από δεκάδες ελληνικά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εταιρείες. Αυτό είναι και το πραγματικό αντάλλαγμα της επένδυσης: ελληνικές ομάδες αποκτούν πρόσβαση σε ένα εργαστήριο μικροβαρύτητας που αλλιώς θα ήταν απρόσιτο, και τα δεδομένα που θα συλλεχθούν μένουν στη χώρα για περαιτέρω έρευνα και εφαρμογές.

Ο ίδιος έχει επιμείνει σε αυτή τη διάσταση. Σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ανέφερε ότι είναι «τιμή και χαρά που θα εκπροσωπήσω την Ελλάδα στο Διάστημα», έχει όμως τονίσει και κάτι πιο πεζό: ότι το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθεί η έρευνα του διαστήματος στην καθημερινότητα εδώ κάτω.

Γιατί έχει σημασία για την Ελλάδα

Η αποστολή δεν προέκυψε από το πουθενά. Εντάσσεται στην Εθνική Στρατηγική Διαστήματος με ορίζοντα το 2035 και έρχεται την ίδια περίοδο που η χώρα αύξησε σημαντικά τη συνεισφορά της στην ESA και αξιοποιεί κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης για το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων. Τη συνολική εικόνα του πώς η Ελλάδα περνά από παρατηρητής σε ενεργό παίκτη την αναλύουμε ξεχωριστά στο άρθρο Ελλάδα και διάστημα: από παρατηρητής σε ενεργό παίκτη της ESA, ενώ η διπλωματική πλευρά της ίδιας στρατηγικής φαίνεται καθαρά στην υπογραφή των Artemis Accords από Ελλάδα και Κύπρο.

Ο διευθύνων σύμβουλος της ESA, Γιόζεφ Άσμπαχερ, περιέγραψε τη συμφωνία ως τη στιγμή που μια εθνική φιλοδοξία μετατρέπεται σε συγκεκριμένη επανδρωμένη αποστολή. Το κρίσιμο σημείο είναι ακριβώς αυτό: ο Γολέμης είναι το ανθρώπινο πρόσωπο μιας ευρύτερης στρατηγικής, όχι μια μεμονωμένη επιτυχία. Όταν μια χώρα έχει εκπρόσωπο σε επανδρωμένη δραστηριότητα, ανοίγει ευκολότερα η πόρτα για πανεπιστήμια και εταιρείες της να συμμετάσχουν σε πειράματα και μελλοντικές αποστολές.

Υπάρχει και μια διάσταση που δεν μετριέται σε προϋπολογισμούς. Για χρόνια το επάγγελμα του αστροναύτη ανήκε, στο ελληνικό μυαλό, στη σφαίρα του αδύνατου. Κάτι για Αμερικανούς και Ρώσους. Η εικόνα ενός γιατρού από τη Λάρισα να μπαίνει σε κάψουλα Dragon μετακινεί αυτό το όριο για μια ολόκληρη γενιά παιδιών.

Τι δεν είναι ακόμη οριστικό

Δύο πράγματα χρειάζονται προσοχή, γιατί θα διαβάσεις παντού ότι «ο Γολέμης πάει στο διάστημα» χωρίς αστερίσκους.

Πρώτον, ο ορισμός του στο πλήρωμα τελεί υπό την έγκριση της Πολυμερούς Επιτροπής Επιχειρήσεων Πληρώματος, του MCOP. Η επιτροπή αποφασίζει με συναίνεση και των πέντε εταίρων του σταθμού: NASA, ESA, Roscosmos, ιαπωνική JAXA και καναδική CSA. Δεύτερον, η ημερομηνία. Η Vast δηλώνει εκτόξευση όχι νωρίτερα από το καλοκαίρι του 2027, και οι ημερομηνίες των αποστολών προς τον ISS έχουν ιστορικά την τάση να μετακινούνται. Η επίσημη ανακοίνωση της συμφωνίας (ανοίγει σε νέα καρτέλα) είναι σαφής σε αυτό το σημείο.

Η μεγάλη αλλαγή, πάντως, έχει ήδη συμβεί. Μέχρι το 2025 το ερώτημα ήταν αν θα μπει ποτέ η Ελλάδα στο παιχνίδι της επανδρωμένης εξερεύνησης. Τώρα το ερώτημα είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει. 🚀