Αποστολή JUICE: το ευρωπαϊκό διαστημόπλοιο που πάει στον Δία

· · Ενημερώθηκε · 10 λεπτά ανάγνωση

Σχηματική διαδρομή της αποστολής JUICE από την εκτόξευση του 2023 ως τον Δία το 2031 και τον Γανυμήδη το 2034
Η διαδρομή της αποστολής JUICE, σε σχηματικό γράφημα με τις χρονιές της ESA. Πηγή: Infinite Odyssey, με στοιχεία της ESA
Σε αυτό το άρθρο9 ενότητες
  1. Τι είναι η αποστολή JUICE
  2. Γιατί το JUICE χρειάζεται οκτώ χρόνια ως τον Δία
  3. Τα δέκα όργανα του JUICE
  4. Τι θα μάθουμε για τον ίδιο τον Δία
  5. Γανυμήδης: γιατί η αποστολή JUICE καταλήγει εκεί
  6. Ευρώπη, Καλλιστώ και Ιώ
  7. JUICE και Europa Clipper στον ίδιο πλανήτη
  8. Τι θα αλλάξει μετά το JUICE
  9. Συχνές ερωτήσεις

Η αποστολή JUICE της ESA χρειάζεται οκτώ χρόνια για να φτάσει στον Δία και άλλα τρεισήμισι για να κάνει κάτι που δεν έχει γίνει ποτέ: να μπει σε τροχιά γύρω από φεγγάρι άλλου πλανήτη. Ο στόχος της είναι ο Γανυμήδης, το μεγαλύτερο φεγγάρι του ηλιακού συστήματος, που κρύβει κάτω από τον πάγο του έναν ωκεανό υγρού νερού. Μαζί του θα μελετήσει την Ευρώπη και την Καλλιστώ, τα άλλα δύο παγωμένα φεγγάρια του Δία που πιθανότατα έχουν κι αυτά ωκεανούς.

Τι είναι η αποστολή JUICE

Το όνομα είναι ακρωνύμιο του Jupiter Icy Moons Explorer, «εξερευνητής των παγωμένων φεγγαριών του Δία». Είναι η πρώτη μεγάλη αποστολή του επιστημονικού προγράμματος Cosmic Vision της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος και το πρώτο ευρωπαϊκό σκάφος που θα μπει σε τροχιά στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα.

Εκτοξεύτηκε στις 14 Απριλίου 2023 από το Κουρού της Γαλλικής Γουιάνας με πύραυλο Ariane 5. Ήταν η τελευταία επιστημονική αποστολή της ESA που πέταξε με αυτόν τον πύραυλο. Το σκάφος ζύγιζε περίπου 6.000 κιλά, αλλά μόλις τα 2.400 ήταν το ίδιο το διαστημόπλοιο. Τα υπόλοιπα ήταν καύσιμα για τους ελιγμούς των επόμενων δώδεκα χρόνων.

Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του είναι τα ηλιακά πάνελ, με συνολική επιφάνεια 85 τετραγωνικών μέτρων, περίπου όσο ένα μέσο διαμέρισμα. Ο Δίας βρίσκεται 5,2 φορές πιο μακριά από τον Ήλιο απ’ ό,τι η Γη, άρα το φως εκεί είναι περίπου 27 φορές ασθενέστερο. Για να βγάλει αρκετό ρεύμα, το JUICE χρειάζεται τεράστια επιφάνεια.

Το σκάφος το κατασκεύασε η Airbus Defence and Space, επικεφαλής μιας ομάδας με περισσότερες από 80 ευρωπαϊκές εταιρείες. Η NASA έδωσε ένα από τα δέκα όργανα και εξαρτήματα για άλλα δύο, και η ιαπωνική JAXA συνεισέφερε σε τέσσερα. Πάνω στο σκάφος υπάρχει και μια πλάκα αφιερωμένη στον Γαλιλαίο, που ανακάλυψε τα τέσσερα μεγάλα φεγγάρια του Δία τον Ιανουάριο του 1610.

Γιατί το JUICE χρειάζεται οκτώ χρόνια ως τον Δία

Με αυτό το βάρος, κανένας πύραυλος δεν μπορούσε να στείλει το JUICE κατευθείαν στον Δία. Η λύση είναι η βαρυτική υποβοήθηση: το σκάφος περνά κοντά από έναν πλανήτη και η βαρύτητά του αλλάζει την πορεία και την ταχύτητά του, χωρίς να καίει σχεδόν καθόλου καύσιμα. Το JUICE κάνει τέσσερα τέτοια περάσματα πριν πάρει τον δρόμο για τον Δία.

Ημερομηνία Σταθμός της διαδρομής
14 Απριλίου 2023 Εκτόξευση από το Κουρού
Αύγουστος 2024 Σελήνη και Γη
Αύγουστος 2025 Αφροδίτη
28 Σεπτεμβρίου 2026 Γη
Ιανουάριος 2029 Γη, τελευταίο πέρασμα
Ιούλιος 2031 Άφιξη στον Δία
Ιούλιος 2032 Δύο περάσματα από την Ευρώπη
Δεκέμβριος 2034 Τροχιά γύρω από τον Γανυμήδη
Τέλη 2035 Τέλος της αποστολής

Το πρώτο πέρασμα, τον Αύγουστο του 2024, ήταν παγκόσμια πρωτιά: το JUICE πέρασε από τη Σελήνη και περίπου μιάμιση μέρα αργότερα από τη Γη, παίρνοντας ώθηση από δύο σώματα σε έναν ελιγμό. Αυτό το έστειλε προς την Αφροδίτη.

Στην Αφροδίτη, τον Αύγουστο του 2025, το σκάφος δεν τράβηξε ούτε μία φωτογραφία. Είναι φτιαγμένο για το κρύο του Δία, και τόσο κοντά στον Ήλιο η εξωτερική του επιφάνεια μπορούσε να ξεπεράσει τους 250 βαθμούς Κελσίου, σύμφωνα με την ESA. Γι’ αυτό έστρεψε τη μεγάλη κεραία του προς τον Ήλιο και τη χρησιμοποίησε ως ομπρέλα, ενώ η πολυστρωματική μόνωση κρατούσε σταθερή τη θερμοκρασία στο εσωτερικό.

Ένα τέτοιο πέρασμα θέλει ακρίβεια λίγων χιλιομέτρων. Για το πέρασμα από τη Γη του 2026, οι μηχανικοί της ESA ξεκίνησαν ειδική εκστρατεία πλοήγησης στις 17 Αυγούστου, με έξι προγραμματισμένες ευκαιρίες για μικρές διορθώσεις της πορείας.

Στις 28 Σεπτεμβρίου 2026 το JUICE πέρασε 8.640 χιλιόμετρα πάνω από τον Ινδικό Ωκεανό. Σύμφωνα με την ESA, το πέρασμα έστριψε την πορεία του κατά περίπου 20 μοίρες και πρόσθεσε στην ταχύτητά του κάπου 3,5 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Λίγο πριν από το κοντινότερο σημείο το σκάφος πέρασε σχεδόν εννέα ώρες στη σκιά της Γης, χωρίς ηλιακό φως στα πάνελ του. Και τα δέκα επιστημονικά όργανα ήταν ανοιχτά από τις 23 Σεπτεμβρίου ως τις 3 Οκτωβρίου, για να δοκιμαστούν πάνω στη Γη και τη Σελήνη, και οι κάμερες του σκάφους φωτογράφισαν τη Γη και τη Μαδαγασκάρη καθώς απομακρυνόταν. Μετά το τελευταίο πέρασμα, τον Ιανουάριο του 2029, θα μείνουν περίπου δυόμισι χρόνια ταξιδιού ως τον Δία.

Ο απρόσμενος επισκέπτης 3I/ATLAS

Τον Ιούλιο του 2025 ανακαλύφθηκε ο κομήτης 3I/ATLAS, μόλις το τρίτο αντικείμενο από άλλο αστρικό σύστημα που έχει εντοπιστεί να περνά από το δικό μας. Το JUICE βρισκόταν σε καλή θέση για να τον δει, και η ESA τον παρακολούθησε με πέντε όργανα από τις 2 ως τις 25 Νοεμβρίου 2025. Τα δεδομένα έφτασαν στη Γη τον Φεβρουάριο του 2026, επειδή η μεγάλη κεραία του χρησίμευε ακόμη ως ομπρέλα απέναντι στον Ήλιο. Ένα σκάφος για τον Δία έγινε έτσι παρατηρητής ενός επισκέπτη από άλλο άστρο.

Τα δέκα όργανα του JUICE

Τα επιστημονικά όργανα του JUICE χωρίζονται σε τρεις ομάδες.

Η πρώτη κοιτάζει από μακριά. Η κάμερα JANUS θα φωτογραφίσει ολόκληρο τον Γανυμήδη με ανάλυση 70 μέτρων ανά πίξελ και, στα πιο κοντινά περάσματα, θα δει λεπτομέρειες ως 5 μέτρα. Το φασματόμετρο MAJIS αναλύει το φως σε πολλά μήκη κύματος για να βρει από τι είναι φτιαγμένη η επιφάνεια, ακόμη και οργανικά μόρια, αν υπάρχουν. Το UVS, που έφτιαξε η NASA, βλέπει στο υπεριώδες και το SWI σε μήκη κύματος κάτω από το χιλιοστό, για τη θερμοκρασία και τη σύσταση των ατμοσφαιρών.

Τα όργανα της πρώτης ομάδας θα δουλεύουν μαζί: η JANUS δείχνει το σχήμα ενός κρατήρα ή μιας ρωγμής, και το MAJIS λέει από τι είναι φτιαγμένα.

Η δεύτερη ομάδα κοιτάζει μέσα. Το ραντάρ RIME στέλνει ραδιοκύματα που διαπερνούν τον πάγο ως βάθος 9 χιλιομέτρων και δείχνουν πώς είναι φτιαγμένος ο φλοιός. Το GALA μετρά με laser το ανάγλυφο, και το 3GM παρακολουθεί πώς αλλάζει το ραδιοσήμα του σκάφους για να μετρήσει τη βαρύτητα κάθε φεγγαριού.

Η τρίτη ομάδα μετρά το περιβάλλον γύρω από το σκάφος. Το μαγνητόμετρο J-MAG, το PEP για τα φορτισμένα σωματίδια και το RPWI για τα ηλεκτρικά και μαγνητικά κύματα θα χαρτογραφήσουν το μαγνητικό πεδίο του Δία, το ισχυρότερο ανάμεσα στους πλανήτες. Ένα δίκτυο ραδιοτηλεσκοπίων στη Γη, το πείραμα PRIDE, θα μετρά με μεγάλη ακρίβεια πού βρίσκεται το σκάφος και πόσο γρήγορα κινείται.

Τι θα μάθουμε για τον ίδιο τον Δία

Τα φεγγάρια είναι ο κύριος στόχος, αλλά ο Δίας δεν είναι απλώς το σκηνικό. Οι επιστημονικές παρατηρήσεις θα ξεκινήσουν περίπου έξι μήνες πριν από την άφιξη, και επί τρία χρόνια το JUICE θα μελετά την ατμόσφαιρα και τη μαγνητόσφαιρα του πλανήτη, ανάμεσα στα περάσματα από τα φεγγάρια.

Η ESA βλέπει τον Δία και τα φεγγάρια του ως πρότυπο για τους γιγάντιους πλανήτες που έχουν βρεθεί γύρω από άλλα άστρα. Πολλά από τα αστρικά συστήματα που ανακαλύπτουν τα τηλεσκόπια έχουν έναν πλανήτη σαν τον Δία. Αν τέτοιοι γίγαντες συνοδεύονται συνήθως από φεγγάρια με ωκεανούς, τότε ο αριθμός των μερών όπου θα μπορούσε να υπάρχει νερό σε υγρή μορφή μεγαλώνει πολύ, ακόμη και σε συστήματα που δεν έχουν κανέναν πλανήτη σαν τη Γη.

Γανυμήδης: γιατί η αποστολή JUICE καταλήγει εκεί

Ο Γανυμήδης είναι μεγαλύτερος ακόμη και από τον πλανήτη Ερμή. Είναι επίσης το μόνο φεγγάρι του ηλιακού συστήματος με δική του μαγνητόσφαιρα, μια «φούσκα» μαγνητικού πεδίου φωλιασμένη μέσα στην πολύ μεγαλύτερη φούσκα του Δία. Από τον τρόπο που οι δύο αλληλεπιδρούν, οι επιστήμονες μπορούν να μετρήσουν πόσο αλμυρό και πόσο βαθύ είναι το νερό κάτω από τον πάγο. Σύμφωνα με την ESA, ο Γανυμήδης, η Ευρώπη και η Καλλιστώ μαζί έχουν πολύ περισσότερο νερό απ’ όσο όλοι οι ωκεανοί της Γης.

Πριν φτάσει εκεί, το JUICE θα κάνει 35 περάσματα από τα μεγάλα φεγγάρια. Κάθε πέρασμα από τον Γανυμήδη και την Καλλιστώ λειτουργεί και ως φρένο, αλλάζοντας την τροχιά του σκάφους με ελάχιστα καύσιμα, ώστε να μπορέσει τελικά να «πιαστεί» από τη βαρύτητα του μεγαλύτερου φεγγαριού.

Τον Δεκέμβριο του 2034 το JUICE θα μπει σε τροχιά γύρω του. Θα είναι το πρώτο σκάφος που αφήνει την τροχιά γύρω από έναν πλανήτη για να γυρίσει γύρω από ένα φεγγάρι του. Η πρώτη τροχιά θα είναι πολύ επιμήκης, από 200 ως 10.000 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια. Η βαρύτητα του Δία θα την κάνει κυκλική στα 5.000 χιλιόμετρα, και στο τελευταίο στάδιο το σκάφος θα κατέβει στα 500. Εκεί θα μετρήσει πόσο εκτείνεται ο υπόγειος ωκεανός και πώς συνδέεται με το βραχώδες εσωτερικό.

Το τέλος έχει ήδη σχεδιαστεί. Όταν τελειώσουν τα καύσιμα, η βαρύτητα του Δία θα αλλοιώνει σιγά σιγά την τροχιά, και το JUICE θα πέσει πλάγια στην επιφάνεια του Γανυμήδη στα τέλη του 2035. Αναλυτικά στοιχεία για κάθε φάση δίνει η σελίδα της ESA για το JUICE (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Ευρώπη, Καλλιστώ και Ιώ

Η Ευρώπη έχει τα πιο ισχυρά στοιχεία για υπόγειο ωκεανό ανάμεσα στα φεγγάρια του Δία, αλλά βρίσκεται βαθιά μέσα στη ζώνη ακτινοβολίας του πλανήτη, που καταστρέφει τα ηλεκτρονικά. Γι’ αυτό το JUICE θα την πλησιάσει μόνο δύο φορές, τον Ιούλιο του 2032. Στα δύο αυτά περάσματα θα ψάξει υλικά στην επιφάνεια που δεν είναι πάγος, όπως άλατα και οργανικές ενώσεις, και θα κάνει την πρώτη μέτρηση με ραντάρ μέσα στον φλοιό ενός παγωμένου φεγγαριού.

Η Καλλιστώ είναι το πιο αρχαίο και γεμάτο κρατήρες από τα τρία. Τα περάσματα από αυτήν έχουν και πρακτική χρησιμότητα: θα γείρουν την τροχιά του JUICE ώστε να δει τις πολικές περιοχές του Δία ανάμεσα στο 2032 και το 2034.

Την ηφαιστειακή Ιώ το JUICE δεν θα την πλησιάσει. Θα την παρακολουθεί όμως από απόσταση, γιατί τα ηφαίστειά της γεμίζουν με σωματίδια ολόκληρο το περιβάλλον του Δία και επηρεάζουν όλα τα υπόλοιπα φεγγάρια.

JUICE και Europa Clipper στον ίδιο πλανήτη

Το JUICE δεν θα είναι μόνο του. Το Europa Clipper της NASA εκτοξεύτηκε τον Οκτώβριο του 2024, ενάμιση χρόνο μετά το JUICE, αλλά θα φτάσει νωρίτερα, τον Απρίλιο του 2030, γιατί ακολουθεί πιο σύντομη διαδρομή. Το Clipper εστιάζει στην Ευρώπη: η NASA σχεδιάζει 49 κοντινά περάσματα, χωρίς να μπει ποτέ σε τροχιά γύρω της, γιατί η ακτινοβολία εκεί θα κατέστρεφε τα ηλεκτρονικά του. Το JUICE μοιράζει τον χρόνο του σε τρία φεγγάρια και τελειώνει στον Γανυμήδη, που βρίσκεται πιο μακριά από τον Δία και δέχεται πολύ λιγότερη ακτινοβολία. Η μοιρασιά αυτή δεν είναι τυχαία: οι δύο αποστολές καλύπτουν μαζί περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσε η καθεμία μόνη της.

Οι δύο ομάδες έχουν ήδη συντονίσει τα σχέδιά τους. Ορισμένα φαινόμενα, όπως τα σύννεφα σωματιδίων γύρω από την Ιώ, μελετώνται καλύτερα όταν τα μετρούν ταυτόχρονα δύο σκάφη από διαφορετικά σημεία. Από το 2031 και μετά θα υπάρχουν στοιχεία από δύο οπτικές γωνίες για το ίδιο ερώτημα: μπορούν οι ωκεανοί κάτω από τον πάγο να φιλοξενήσουν ζωή;

Τι θα αλλάξει μετά το JUICE

Για αιώνες, η αναζήτηση ζωής στο ηλιακό σύστημα σήμαινε κυρίως τον Άρη. Τα δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών έδειξαν ότι τα πιο υποσχόμενα μέρη ίσως είναι φεγγάρια με ωκεανούς κάτω από τον πάγο, και το JUICE είναι η πρώτη αποστολή που σχεδιάστηκε εξ ολοκλήρου γύρω από αυτή την ιδέα. Αν δείξει ότι ο ωκεανός του Γανυμήδη ακουμπά σε βράχο, όπου νερό και πέτρωμα μπορούν να ανταλλάσσουν χημικές ουσίες, τότε οι ωκεανοί κάτω από τον πάγο θα πάψουν να είναι εξαίρεση και θα γίνουν ένα από τα πιο συνηθισμένα περιβάλλοντα όπου θα μπορούσε να υπάρξει ζωή στο σύμπαν. 🪐

Συχνές ερωτήσεις για την αποστολή JUICE

Πότε φτάνει η αποστολή JUICE στον Δία;

Η αποστολή JUICE της ESA θα φτάσει στον Δία τον Ιούλιο του 2031, οκτώ χρόνια μετά την εκτόξευσή της στις 14 Απριλίου 2023. Ως τότε κάνει τέσσερα περάσματα από πλανήτες για να κερδίσει ταχύτητα: Σελήνη και Γη τον Αύγουστο του 2024, Αφροδίτη τον Αύγουστο του 2025, Γη στις 28 Σεπτεμβρίου 2026 και ξανά Γη τον Ιανουάριο του 2029. Τον Δεκέμβριο του 2034 θα μπει σε τροχιά γύρω από τον Γανυμήδη.

Γιατί το JUICE δεν πάει κατευθείαν στον Δία;

Το JUICE ζύγιζε περίπου 6.000 κιλά στην εκτόξευση, τα περισσότερα από τα οποία ήταν καύσιμα, και κανένας πύραυλος δεν μπορούσε να το στείλει απευθείας στον Δία με αυτό το βάρος. Γι' αυτό κερδίζει ταχύτητα περνώντας κοντά από τη Γη, τη Σελήνη και την Αφροδίτη, μια τεχνική που λέγεται βαρυτική υποβοήθηση. Κάθε πέρασμα αλλάζει την πορεία και την ταχύτητά του χωρίς να καίει σχεδόν καθόλου καύσιμα. Το τίμημα είναι ένα ταξίδι οκτώ ετών.

Ποια είναι η διαφορά του JUICE από το Europa Clipper;

Το JUICE είναι αποστολή της ESA που θα μελετήσει τρία φεγγάρια του Δία, τον Γανυμήδη, την Καλλιστώ και την Ευρώπη, και στο τέλος θα μπει σε τροχιά γύρω από τον Γανυμήδη. Το Europa Clipper της NASA εκτοξεύτηκε τον Οκτώβριο του 2024, θα φτάσει στον Δία τον Απρίλιο του 2030 και εστιάζει στην Ευρώπη, με 49 κοντινά περάσματα. Τα δύο σκάφη θα βρίσκονται ταυτόχρονα στο σύστημα του Δία και οι ομάδες τους συντονίζουν τις παρατηρήσεις.

Τι θα γίνει στο τέλος της αποστολής JUICE;

Το JUICE θα μπει σε τροχιά γύρω από τον Γανυμήδη τον Δεκέμβριο του 2034, το πρώτο σκάφος που θα κάνει κάτι τέτοιο γύρω από φεγγάρι άλλου πλανήτη. Η τροχιά του θα χαμηλώσει σταδιακά ως τα 500 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια. Όταν τελειώσουν τα καύσιμα, η βαρύτητα του Δία θα αλλοιώνει την τροχιά, και σύμφωνα με την ESA το σκάφος θα πέσει πλάγια στην επιφάνεια του Γανυμήδη στα τέλη του 2035.

Θα βρει το JUICE εξωγήινη ζωή;

Όχι, το JUICE δεν έχει όργανα για να ανιχνεύσει ζωντανούς οργανισμούς. Θα εξετάσει αν οι υπόγειοι ωκεανοί του Γανυμήδη, της Ευρώπης και της Καλλιστώς έχουν τις προϋποθέσεις για ζωή: υγρό νερό, πηγές ενέργειας και τα κατάλληλα χημικά στοιχεία. Θα μετρήσει πόσο βαθιά βρίσκονται οι ωκεανοί, πόσο παχύς είναι ο πάγος πάνω τους και τι υλικά υπάρχουν στην επιφάνεια. Η αναζήτηση της ίδιας της ζωής θα είναι δουλειά μελλοντικών αποστολών.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.