Πρόγραμμα Artemis: όλες οι αποστολές για την επιστροφή στη Σελήνη

Στις 6 Απριλίου 2026 τέσσερις άνθρωποι μέσα στο διαστημόπλοιο Orion βρέθηκαν 406.771 χιλιόμετρα από τη Γη, πιο μακριά από οποιονδήποτε άνθρωπο στην ιστορία. Ήταν η πρώτη επανδρωμένη πτήση του προγράμματος Artemis και η πρώτη φορά μετά το 1972 που άνθρωποι ταξίδεψαν ως τη Σελήνη. Δεν κατέβηκαν όμως στην επιφάνεια. Αυτό είναι το επόμενο βήμα, και είναι πολύ δυσκολότερο.

Το πρόγραμμα Artemis της NASA είναι μια σειρά από επανδρωμένες και ρομποτικές αποστολές με κοινό στόχο: να επιστρέψουν οι άνθρωποι στη Σελήνη και αυτή τη φορά να μείνουν. Σε αυτόν τον οδηγό θα βρεις τι έχει πετάξει, τι ακολουθεί, ποια σκάφη θα κάνουν τη δουλειά και τι άλλαξε μέσα στο 2026. Ενημερώνουμε τον πίνακα μετά από κάθε μεγάλο γεγονός, με βάση τις ανακοινώσεις της NASA για το Artemis (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Τι είναι το πρόγραμμα Artemis

Το πρόγραμμα ξεκίνησε επίσημα στις 11 Δεκεμβρίου 2017, με μια προεδρική οδηγία που ζητούσε από τη NASA να στείλει ξανά ανθρώπους στη Σελήνη. Το όνομα ήρθε στις 16 Μαΐου 2019. Στην ελληνική μυθολογία η Άρτεμη είναι δίδυμη αδελφή του Απόλλωνα, οπότε το Artemis παρουσιάζεται ως ο διάδοχος του Apollo.

Η διαφορά βρίσκεται στον σκοπό. Το Apollo έστειλε δώδεκα αστροναύτες στην επιφάνεια από το 1969 ως το 1972, για παραμονές λίγων ημερών σε περιοχές κοντά στον ισημερινό της Σελήνης. Το Artemis στοχεύει στον νότιο πόλο, όπου υπάρχει πάγος νερού, και σε σταθερή παρουσία με βάση στην επιφάνεια. Η NASA το βλέπει και ως πρόβα για τον Άρη: τεχνολογίες όπως η παραγωγή οξυγόνου από το έδαφος ή η πυρηνική ενέργεια θα δοκιμαστούν πρώτα σε έναν κόσμο από τον οποίο το πλήρωμα μπορεί να γυρίσει σε λίγες μέρες.

Δεν είναι μόνο αμερικανική υπόθεση. Η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA) κατασκευάζει το τμήμα που κινεί το Orion, ο Καναδάς έδωσε έναν από τους τέσσερις αστροναύτες του Artemis 2 και η Ιαπωνία σχεδιάζει ένα πιεσμένο όχημα για την επιφάνεια. Τα σκάφη που θα κατεβάσουν τους αστροναύτες στη Σελήνη τα φτιάχνουν δύο ιδιωτικές εταιρείες, η SpaceX και η Blue Origin.

Οι αποστολές Artemis σε έναν πίνακα

Αποστολή	Πότε	Τι κάνει	Κατάσταση
Artemis 1	16 Νοε. - 11 Δεκ. 2022	Πτήση χωρίς πλήρωμα γύρω από τη Σελήνη, πρώτη δοκιμή του SLS και του Orion	Ολοκληρώθηκε ✅
Artemis 2	1 - 10 Απρ. 2026	Τέσσερις αστροναύτες γύρω από τη Σελήνη, χωρίς προσσελήνωση	Ολοκληρώθηκε ✅
Artemis 3	Στόχος 2027	Δοκιμή σύνδεσης του Orion με τα δύο σκάφη προσσελήνωσης, σε τροχιά γύρω από τη Γη	Σε προετοιμασία
Artemis 4	Στόχος αρχές 2028	Η πρώτη προσσελήνωση από το 1972, στον νότιο πόλο	Σε προετοιμασία
Artemis 5	Στόχος τέλη 2028	Δεύτερη προσσελήνωση και πρώτα βήματα για τη βάση	Σε σχεδιασμό

Δύο πράγματα χρειάζονται εξήγηση. Πρώτα, η αρίθμηση άλλαξε. Ως τον Φεβρουάριο του 2026 η προσσελήνωση ήταν το Artemis 3, ή Artemis III στην επίσημη γραφή της NASA. Στις 27 Φεβρουαρίου η NASA πρόσθεσε μια ενδιάμεση δοκιμή (ανοίγει σε νέα καρτέλα) σε τροχιά Γης, που πήρε τον αριθμό 3, και μετακίνησε όλες τις επόμενες κατά μία θέση. Όποιο κείμενο γραμμένο πριν από εκείνη την ημερομηνία μιλά για «προσσελήνωση με το Artemis 3» αναφέρεται στο παλιό σχέδιο.

Έπειτα, οι ημερομηνίες είναι στόχοι. Στις 20 Σεπτεμβρίου 2026 ο διοικητής της NASA Jared Isaacman έγραψε στο προσωπικό ότι το Artemis 3 είναι περίπου 90 ημέρες πίσω και ότι, στην καλύτερη περίπτωση, ο πύραυλος θα βρίσκεται στην εξέδρα το καλοκαίρι του 2027. Παραδέχτηκε επίσης ότι το 2028 μπορεί να πετάξει μόνο το Artemis 4, αν αυτό δίνει τις καλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.

Τι έδειξαν οι δύο πρώτες πτήσεις

Το Artemis 1 εκτοξεύτηκε χωρίς πλήρωμα στις 16 Νοεμβρίου 2022 και έμεινε στο διάστημα 25 ημέρες. Το Orion μπήκε σε μια μακρινή τροχιά γύρω από τη Σελήνη και γύρισε με ασφάλεια, αλλά η θερμική ασπίδα επέστρεψε με περισσότερες φθορές από όσες προέβλεπαν τα μοντέλα. Η διερεύνηση κράτησε σχεδόν δύο χρόνια και ήταν ένας από τους λόγους που η πρώτη επανδρωμένη πτήση άργησε.

Το Artemis 2 ξεκίνησε την 1η Απριλίου 2026 με τους Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch και τον Καναδό Jeremy Hansen. Η Koch έγινε η πρώτη γυναίκα που ταξίδεψε ως τη Σελήνη, ο Glover ο πρώτος μαύρος αστροναύτης και ο Hansen ο πρώτος μη Αμερικανός. Το πλήρωμα πέρασε πάνω από την αθέατη πλευρά, έσπασε το ρεκόρ απόστασης που κρατούσε το Apollo 13 από το 1970 και επέστρεψε έπειτα από σχεδόν δέκα ημέρες.

Δεν πήγαν όλα τέλεια. Η τουαλέτα συχνά δεν άδειαζε τα υγρά απόβλητα, κάποιοι αισθητήρες έδιναν ψευδείς συναγερμούς και μια βαλβίδα της ευρωπαϊκής μονάδας παρουσίασε πρόβλημα. Τίποτα από αυτά δεν έθεσε σε κίνδυνο το πλήρωμα, και αυτό ακριβώς ελέγχει μια δοκιμαστική πτήση.

Τα τρία κομμάτια μιας προσσελήνωσης

Ο πύραυλος SLS

Το Space Launch System (SLS) εκτοξεύει το πλήρωμα. Έχει ύψος 98 μέτρα και είναι ο ισχυρότερος πύραυλος που έχει πετάξει ποτέ η NASA. Πατάει σε τεχνολογία του διαστημικού λεωφορείου: οι τέσσερις κινητήρες RS-25 των πρώτων αποστολών είχαν ήδη πετάξει με το Space Shuttle, και οι δύο πλευρικοί προωθητές στερεών καυσίμων είναι μεγαλύτερη εκδοχή εκείνων του λεωφορείου. Κάθε SLS χρησιμοποιείται μία φορά.

Στα πρώτα SLS την τελευταία ώθηση προς τη Σελήνη τη δίνει το ICPS, ένα προσωρινό ανώτερο στάδιο. Στο Artemis 3, που μένει σε τροχιά γύρω από τη Γη, τη θέση του παίρνει ένα απλό ενδιάμεσο τμήμα χωρίς κινητήρα. Από το Artemis 4 η NASA θέλει μια τυποποιημένη έκδοση του SLS με το Centaur V της ULA, το ανώτερο στάδιο του πυραύλου Vulcan, αν και κρατά ανοιχτή τη λύση του ICPS όσο προχωρά η ανάπτυξη.

Το Orion και η ευρωπαϊκή καρδιά του

Το Orion είναι το διαστημόπλοιο του πληρώματος. Χωράει τέσσερις αστροναύτες, τους πηγαίνει ως την τροχιά της Σελήνης και τους φέρνει πίσω με προσθαλάσσωση στον Ειρηνικό. Το πίσω τμήμα του, η ευρωπαϊκή μονάδα εξυπηρέτησης (ESM), κατασκευάζεται από την Airbus στη Βρέμη για λογαριασμό της ESA. Δίνει στο Orion τον κύριο κινητήρα, ρεύμα από τα ηλιακά πάνελ, νερό και αέρα για το πλήρωμα. Χωρίς αυτήν το Orion δεν φεύγει από τη Γη.

Το μεγάλο ερωτηματικό ήταν η θερμική ασπίδα, που προστατεύει την κάψουλα στην επιστροφή με ταχύτητα σχεδόν 40.000 χιλιομέτρων την ώρα. Μετά το Artemis 1 βρέθηκαν 103 σημεία όπου είχε αποκολληθεί υλικό. Για το Artemis 2 η NASA άλλαξε την πορεία επανεισόδου, και η ανάλυση που δημοσίευσε στις 15 Οκτωβρίου 2026 μέτρησε μόλις 9. Η ασπίδα του Artemis 3 έχει ήδη βελτιωμένο σχεδιασμό.

Τα σκάφη προσσελήνωσης

Το Orion δεν κατεβαίνει στη Σελήνη. Για το τελευταίο κομμάτι η NASA αγοράζει υπηρεσία από δύο εταιρείες. Η SpaceX προσαρμόζει το Starship ως Starship HLS, ένα σκάφος τόσο μεγάλο που πρέπει να ανεφοδιαστεί με καύσιμα σε τροχιά γύρω από τη Γη πριν ξεκινήσει για τη Σελήνη. Η Blue Origin αναπτύσσει το Blue Moon Mark 2, που εκτοξεύεται με τον πύραυλό της New Glenn. Το σκάφος προσσελήνωσης θα περιμένει σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Δύο αστροναύτες θα περνούν σε αυτό από το Orion, θα κατεβαίνουν για λίγες μέρες και θα ανεβαίνουν ξανά, ενώ οι άλλοι δύο μένουν σε τροχιά.

Κανένα από τα δύο δεν έχει πετάξει ακόμη ως σκάφος προσσελήνωσης. Το Starship μπήκε σε τροχιά για πρώτη φορά στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, αλλά η μεταφορά καυσίμων από σκάφος σε σκάφος δεν έχει γίνει. Ο New Glenn είναι καθηλωμένος από τις 28 Μαΐου 2026, όταν εξερράγη σε δοκιμή στην εξέδρα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Isaacman χαρακτηρίζει τα σκάφη προσσελήνωσης το κομμάτι του προγράμματος που αργεί περισσότερο. Πού βρίσκεται κάθε εταιρεία το εξηγούμε στο άρθρο για τα σκάφη προσσελήνωσης του Artemis.

Γιατί ο νότιος πόλος της Σελήνης

Στον νότιο πόλο ο Ήλιος μένει πάντα χαμηλά στον ορίζοντα. Ο πυθμένας ορισμένων βαθιών κρατήρων δεν έχει φωτιστεί ποτέ και η θερμοκρασία εκεί πέφτει κάτω από τους μείον 200 βαθμούς Κελσίου. Σε αυτές τις μόνιμα σκιασμένες περιοχές έχει παγιδευτεί πάγος νερού. Το νερό γίνεται πόσιμο νερό, οξυγόνο για αναπνοή και, αν διασπαστεί, καύσιμο για πυραύλους. Κάθε κιλό που βρίσκεται επιτόπου είναι ένα κιλό που δεν χρειάζεται να εκτοξευτεί από τη Γη.

Η NASA έχει ορίσει εννέα υποψήφιες περιοχές, όλες σε απόσταση έως έξι μοιρών γεωγραφικού πλάτους από τον πόλο. Η τελική επιλογή θα γίνει όταν κλειδώσει η ημερομηνία του Artemis 4, γιατί από αυτήν εξαρτώνται ο φωτισμός και η επικοινωνία με τη Γη. Τα κριτήρια τα αναλύουμε στο άρθρο για τις περιοχές προσσελήνωσης στον νότιο πόλο.

Το 2026 άλλαξε το σχέδιο

Η χρονιά έφερε τις μεγαλύτερες αλλαγές από τη γέννηση του προγράμματος. Μετά τη νέα αρίθμηση του Φεβρουαρίου, στις 24 Μαρτίου 2026 η NASA ανακοίνωσε ότι παγώνει επ’ αόριστον τον Gateway, τον μικρό σταθμό που θα έμπαινε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη ως ενδιάμεση στάση για τα πληρώματα. Το Orion θα συνδέεται πλέον απευθείας με το σκάφος προσσελήνωσης.

Στη θέση του Gateway μπαίνει μια βάση στην επιφάνεια, με περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια σε επτά χρόνια και άλλα 6 δισεκατομμύρια για ρομποτικές αποστολές μέσα στην επόμενη δεκαετία. Μετά τα Artemis 4 και 5, η NASA θέλει μια επανδρωμένη αποστολή περίπου κάθε έξι μήνες, με επαναχρησιμοποιούμενα σκάφη που θα αγοράζει από εταιρείες. Τα πρώτα συμβόλαια ήρθαν τον Μάιο, για ρομποτικά σκάφη προσσελήνωσης, δύο οχήματα για τους αστροναύτες και drones που θα χαρτογραφήσουν το έδαφος. Τι θα κάνουν οι αστροναύτες εκεί, φάση προς φάση, το εξηγούμε στον οδηγό για τη βάση στη Σελήνη.

Πόσο κοστίζει το Artemis

Το Γραφείο Γενικού Επιθεωρητή της NASA, η υπηρεσία που ελέγχει τα οικονομικά της, εκτίμησε το 2021 ότι ως το 2025 το πρόγραμμα θα έχει κοστίσει περίπου 93 δισεκατομμύρια δολάρια. Το 2022 υπολόγισε ότι κάθε εκτόξευση SLS με Orion κοστίζει 4,1 δισεκατομμύρια δολάρια, μόνο για την παραγωγή και τη λειτουργία.

Για σύγκριση, τα 20 δισεκατομμύρια που προορίζονται για τη βάση σε επτά χρόνια αντιστοιχούν σε λιγότερες από πέντε εκτοξεύσεις του SLS. Από εκεί ξεκινά και η στροφή της NASA σε εταιρείες με επαναχρησιμοποιούμενα σκάφη και συμβόλαια σταθερής τιμής, όπου το κόστος μιας καθυστέρησης το πληρώνει ο κατασκευαστής.

Η Ευρώπη και η Ελλάδα στο Artemis

Η ESA είναι ο μεγαλύτερος διεθνής εταίρος. Εκτός από τις μονάδες εξυπηρέτησης του Orion, είχε αναλάβει τμήματα του Gateway, που ήταν και η βασική της εγγύηση για θέσεις Ευρωπαίων αστροναυτών. Μετά το πάγωμα του σταθμού η NASA δήλωσε ότι θα αξιοποιήσει αλλού όσα έχουν ήδη δεσμεύσει οι εταίροι. Η πρώτη ευρωπαϊκή θέση σε πλήρωμα Artemis είναι ήδη γεγονός: ο Ιταλός Luca Parmitano της ESA θα είναι ο πιλότος του Artemis 3.

Η Ελλάδα υπέγραψε τις Συμφωνίες Artemis στις 9 Φεβρουαρίου 2024. Δεν πρόκειται για συμμετοχή σε αποστολή, αλλά για ένα πλαίσιο αρχών για την ειρηνική εξερεύνηση της Σελήνης, όπως η διαφάνεια και η δημοσιοποίηση των επιστημονικών δεδομένων. Ως τις 25 Σεπτεμβρίου 2026 τις είχαν υπογράψει 76 χώρες. Τι σημαίνει η υπογραφή για την Ελλάδα και την Κύπρο το εξηγούμε στο άρθρο για τις Συμφωνίες Artemis.

Τι θα κρίνει το 2028

Το Artemis 2 έδειξε ότι το μισό σύστημα δουλεύει. Ο SLS και το Orion πήγαν τέσσερις ανθρώπους ως τη Σελήνη και τους έφεραν πίσω με ασπίδα σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι στην πτήση χωρίς πλήρωμα. Το άλλο μισό, δηλαδή τα σκάφη προσσελήνωσης, ο ανεφοδιασμός σε τροχιά και ο πύραυλος New Glenn, δεν έχει ακόμη πετάξει στη μορφή που χρειάζεται.

Γι’ αυτό το πρώτο πραγματικό τεστ δεν θα είναι η προσσελήνωση αλλά το Artemis 3, όταν το Orion θα συνδεθεί με τα δύο σκάφη σε τροχιά γύρω από τη Γη. Αν η δοκιμή πετύχει το 2027, το 2028 θα κριθεί κάτι μεγαλύτερο από μια ημερομηνία: αν μετά την πρώτη προσσελήνωση θα ακολουθήσει γρήγορα δεύτερη, όπως έκανε το Apollo, ή αν θα περάσουν ξανά χρόνια ως την επόμενη. 🌕