Vulcan Centaur και Atlas V: οι πύραυλοι της United Launch Alliance

· · Ενημερώθηκε · 10 λεπτά ανάγνωση

Σύγκριση των πυραύλων Atlas V και Vulcan Centaur της ULA: πρώτη πτήση, μηχανές, καύσιμα, φορτίο σε χαμηλή τροχιά και διάμετρος
Ο παλιός και ο νέος πύραυλος της ULA με τα βασικά τους νούμερα. Πηγή: ULA, γράφημα Infinite Odyssey
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
  1. Atlas V: ο πύραυλος της αξιοπιστίας
  2. Vulcan Centaur: πώς είναι φτιαγμένος
  3. Atlas V και Vulcan δίπλα δίπλα
  4. Οι πρώτες πτήσεις του Vulcan
  5. Η καθήλωση του 2026 και η επιστροφή
  6. Centaur V και SLS
  7. Ένας πύραυλος που πρέπει να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη
  8. Συχνές ερωτήσεις

Στις 12 Φεβρουαρίου 2026, λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα μετά την απογείωση, το ακροφύσιο ενός από τους τέσσερις στερεούς προωθητές του Vulcan Centaur έπαθε βλάβη. Ο πύραυλος κάλυψε τη χαμένη ώθηση, έβαλε το στρατιωτικό του φορτίο στη σωστή τροχιά, και μετά έμεινε καθηλωμένος για μήνες. Ήταν η δεύτερη φορά σε 16 μήνες που το ίδιο εξάρτημα σταματούσε τον νέο πύραυλο της United Launch Alliance. Οι πύραυλοι της ULA είναι σήμερα δύο: ο Atlas V, που κλείνει μια καριέρα πάνω από 100 πτήσεων, και ο Vulcan Centaur, που ακόμη ψάχνει τον ρυθμό του. Ποια είναι η εταιρεία πίσω τους εξηγεί ο οδηγός για την ιστορία της United Launch Alliance· εδώ μιλάμε για τα οχήματα.

Atlas V: ο πύραυλος της αξιοπιστίας

Ο Atlas V πέταξε πρώτη φορά στις 21 Αυγούστου 2002. Τον σχεδίασε η Lockheed Martin για την Πολεμική Αεροπορία και πέρασε στη ULA με την ίδρυσή της το 2006. Είναι πύραυλος δύο βαθμίδων. Το πρώτο, με διάμετρο 3,8 μέτρα, κινείται από μία ρωσική μηχανή RD-180 που καίει κηροζίνη με υγρό οξυγόνο. Το δεύτερο είναι το Centaur III, διαμέτρου 3,05 μέτρων, με μία ή δύο μηχανές RL10 υδρογόνου. Στο πλάι μπορούν να προστεθούν έως πέντε στερεοί προωθητές.

Ο Atlas V είναι πύραυλος με κωδικό. Ο 551 έχει θόλο φορτίου 5 μέτρων, πέντε στερεούς προωθητές και μία μηχανή στο Centaur. Είναι η ισχυρότερη διαμόρφωση, με 18,85 τόνους σε χαμηλή τροχιά και 8,9 τόνους σε γεωσύγχρονη τροχιά μεταφοράς, σύμφωνα με τη ULA. Με αυτήν έφυγε τον Ιανουάριο του 2006, πριν ακόμη ιδρυθεί η ULA, η αποστολή New Horizons, που πέρασε από τον Πλούτωνα. Άλλες διαμορφώσεις έστειλαν στον Άρη το Curiosity και το Perseverance, και στις 5 Ιουνίου 2024 το Starliner της Boeing με το πρώτο του πλήρωμα, τους αστροναύτες Butch Wilmore και Suni Williams.

Στις 2 Ιουλίου 2026 ο Atlas V έκανε την 110η πτήση του, την τελευταία για τους δορυφόρους Amazon Leo, με 29 δορυφόρους. Σύμφωνα με τη ULA, σε όλες αυτές τις πτήσεις δεν έχασε καμία αποστολή, ένα ρεκόρ που λίγοι πύραυλοι στην ιστορία φτάνουν. Η απόσυρσή του είχε ανακοινωθεί τον Αύγουστο του 2021, κυρίως λόγω της ρωσικής μηχανής. Οι πύραυλοι που απέμειναν είναι όλοι δεσμευμένοι για το Starliner.

Ο Delta IV Heavy, που έφυγε πρώτος

Ο άλλος μεγάλος πύραυλος της ULA, ο Delta IV Heavy, με τρεις πρώτες βαθμίδες δεμένες δίπλα δίπλα, σήκωνε 28,37 τόνους σε χαμηλή τροχιά. Έστειλε στο διάστημα το Parker Solar Probe και βαρείς δορυφόρους του Εθνικού Γραφείου Αναγνώρισης, και έκανε την 16η και τελευταία του πτήση στις 9 Απριλίου 2024. Από τότε τη δουλειά του την αναλαμβάνει ο Vulcan. Πριν από αυτόν είχαν αποσυρθεί τα μικρότερα μέλη της οικογένειας: ο Delta II, με τελευταία πτήση τον Σεπτέμβριο του 2018 και τον δορυφόρο ICESat-2 της NASA, και ο Delta IV Medium, τον Αύγουστο του 2019.

Vulcan Centaur: πώς είναι φτιαγμένος

Ο Vulcan παρουσιάστηκε τον Απρίλιο του 2015 για να αντικαταστήσει και τους δύο. Η πρώτη του βαθμίδα έχει μήκος 33,3 μέτρα και διάμετρο 5,4 μέτρα και κινείται από δύο μηχανές BE-4 της Blue Origin, που καίνε υγροποιημένο φυσικό αέριο με υγρό οξυγόνο και δίνουν 550.000 λίβρες (περίπου 2.450 kN) η καθεμία. Στο πλάι μπαίνουν 0, 2, 4 ή 6 στερεοί προωθητές GEM 63XL της Northrop Grumman, μήκους 21,9 μέτρων, που καίνε για περίπου 90 δευτερόλεπτα. Οι προωθητές δίνουν επιπλέον ώθηση στο πρώτο ενάμισι λεπτό, όταν ο πύραυλος είναι πιο βαρύς, και ο αριθμός τους διαλέγεται ανάλογα με το φορτίο: ένας ελαφρύς δορυφόρος σε χαμηλή τροχιά δεν χρειάζεται κανέναν, ένα βαρύ φορτίο για υψηλή τροχιά θέλει έξι. Έτσι ένας πύραυλος καλύπτει όλη τη γκάμα που κάλυπταν ως τότε δύο οικογένειες.

Η ανώτερη βαθμίδα είναι το Centaur V, με την ίδια διάμετρο με την πρώτη βαθμίδα, 5,4 μέτρα, και δύο μηχανές RL10 υδρογόνου. Σύμφωνα με τη ULA, δίνει 2,5 φορές περισσότερη ενέργεια από το Centaur III του Atlas V. Οι μηχανές του ξανανάβουν, και η βαθμίδα αντέχει πολλές ώρες στο διάστημα, ώστε να αφήνει δορυφόρους σε σύνθετες ή πολύ υψηλές τροχιές. Στην κορυφή, ο θόλος φορτίου έχει μήκος 15,5 μέτρα ή 21,3 μέτρα στη μακριά εκδοχή, και ο πύραυλος φτάνει αντίστοιχα τα 61,6 ή τα 67,4 μέτρα ύψος.

Οι διαμορφώσεις διαβάζονται κι εδώ σαν κωδικός: ο VC6L είναι Vulcan Centaur με έξι προωθητές και μακρύ θόλο. Σε αυτήν τη διαμόρφωση, σύμφωνα με τα στοιχεία της ULA (ανοίγει σε νέα καρτέλα), σηκώνει έως 27,2 τόνους σε χαμηλή τροχιά και έως 14,5 τόνους σε γεωσύγχρονη τροχιά μεταφοράς, κοντά δηλαδή στον Delta IV Heavy που αντικαθιστά, αλλά με μια πρώτη βαθμίδα αντί για τρία. Χωρίς κανέναν προωθητή, ο ίδιος πύραυλος σηκώνει 10,8 τόνους σε χαμηλή τροχιά. Οι πύραυλοι φτιάχνονται στο εργοστάσιο της ULA στο Decatur της Αλαμπάμα και φεύγουν από το Cape Canaveral και τη Vandenberg.

Πώς διαβάζονται τα ονόματα των πυραύλων της ULA: Atlas V 551 με θόλο 5 μέτρων, πέντε προωθητές και μία μηχανή, και Vulcan VC6L με έξι προωθητές και μακρύ θόλο

Centaur: η βαθμίδα που πετά από το 1963

Το όνομα Centaur έχει πίσω του περισσότερη ιστορία από όσο δείχνει ο νέος πύραυλος. Το πρώτο Centaur πέτυχε στις 27 Νοεμβρίου 1963, και ήταν η πρώτη ανώτερη βαθμίδα που έκαιγε υγρό υδρογόνο. Το υδρογόνο είναι δύσκολο καύσιμο, γιατί πρέπει να μείνει κάτω από τους -253 °C, αλλά δίνει πολύ περισσότερη ώθηση ανά κιλό από την κηροζίνη. Γι’ αυτό τα Centaur ανέλαβαν τις πιο μακρινές αποστολές: τα σκάφη Surveyor για τη Σελήνη τη δεκαετία του 1960, τα Voyager 1 και 2 το 1977 και το Cassini το 1997, πάνω σε πυραύλους Titan. Το Centaur V είναι η νεότερη και πιο φαρδιά εκδοχή της ίδιας βαθμίδας.

Η μηχανή που ήρθε από τον ανταγωνιστή

Η μεγαλύτερη απόφαση για τον Vulcan πάρθηκε πριν από τον ίδιο τον πύραυλο. Η ULA χρειαζόταν αμερικανική μηχανή στη θέση της RD-180, και τον Σεπτέμβριο του 2014 συμφώνησε με τη Blue Origin για τη BE-4, μια μηχανή μεθανίου, απέναντι στην AR1 της Aerojet Rocketdyne, που έκαιγε κηροζίνη. Η επιλογή οριστικοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2018. Η ULA έδενε έτσι τον νέο της πύραυλο με μια εταιρεία που έφτιαχνε τον δικό της, τον New Glenn, με επτά από τις ίδιες μηχανές. Τα τεχνικά της BE-4 είναι στο άρθρο για τις μηχανές της Blue Origin.

Η συμφωνία κόστισε χρόνο. Η πρώτη πτήση του Vulcan είχε τοποθετηθεί γύρω στο 2019, αλλά οι μηχανές καθυστέρησαν, και στις 29 Μαρτίου 2023 ένα Centaur V εξερράγη σε δοκιμή στο Κέντρο Marshall της NASA, κάτι που χρειάστηκε επανασχεδιασμό. Ο Vulcan πέταξε τελικά τον Ιανουάριο του 2024, πέντε χρόνια μετά τον αρχικό στόχο. Η καθυστέρηση έκοψε την ULA ακριβώς τα χρόνια που η SpaceX έπαιρνε τις αγορές.

Το σχέδιο SMART

Ο Vulcan πετά ακόμη ως αναλώσιμος πύραυλος. Μαζί του, το 2015, η ULA είχε παρουσιάσει ένα σχέδιο για να σώζει το ακριβότερο κομμάτι του, τις μηχανές: μετά τον διαχωρισμό, το κάτω τμήμα της πρώτης βαθμίδας θα αποσπάται, θα πέφτει προστατευμένο από φουσκωτή θερμική ασπίδα, θα ανοίγει αλεξίπτωτα και θα ανακτάται. Η λογική ήταν να μη χρειάζεται ο πύραυλος να κρατά καύσιμα για προσγείωση, όπως ο Falcon 9, άρα να μη χάνει φορτίο. Το σχέδιο, με το όνομα SMART, δεν είχε δοκιμαστεί σε πτήση ως τα τέλη του 2026.

Atlas V και Vulcan δίπλα δίπλα

Atlas V Vulcan
Πρώτη πτήση 2002 2024
Μηχανές 1ης βαθμίδας 1 RD-180 2 BE-4
Καύσιμο 1ης βαθμίδας Κηροζίνη Φυσικό αέριο
Χαμηλή τροχιά (τόνοι) 18,85 27,2
Γεωσύγχρονη μεταφοράς (τόνοι) 8,9 14,5
Διάμετρος 1ης βαθμίδας (μ.) 3,8 5,4

Ο πίνακας δείχνει τη μεγάλη αλλαγή. Ο Vulcan σηκώνει σχεδόν 45% περισσότερο σε χαμηλή τροχιά από τον ισχυρότερο Atlas V και πάνω από 60% περισσότερο σε γεωσύγχρονη τροχιά μεταφοράς, με μηχανές που φτιάχνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Του λείπει όμως ακόμη αυτό που ο Atlas V μάζεψε σε 24 χρόνια: πτήσεις.

Οι πρώτες πτήσεις του Vulcan

Πτήση Πότε Τι έγινε
Cert-1 8/1/2024 Το σεληνιακό σκάφος Peregrine· επιτυχία του πυραύλου
Cert-2 4/10/2024 Ένας προωθητής έχασε το ακροφύσιο· έφτασε σε τροχιά
USSF-106 13/8/2025 Η πρώτη αποστολή εθνικής ασφάλειας
USSF-87 12/2/2026 Νέα βλάβη ακροφυσίου· καθήλωση
Leo 1 15/11/2026 Έξι προωθητές· οι δορυφόροι χάθηκαν

Στην πρώτη πτήση ο Vulcan έστειλε το Peregrine της Astrobotic προς τη Σελήνη. Το σκάφος έπαθε διαρροή καυσίμου μετά τον διαχωρισμό και δεν προσσεληνώθηκε, αλλά ο πύραυλος έκανε σωστά τη δουλειά του. Στη δεύτερη, στις 4 Οκτωβρίου 2024, το ακροφύσιο ενός στερεού προωθητή αποκολλήθηκε περίπου 37 δευτερόλεπτα μετά την απογείωση· οι BE-4 έκαψαν περισσότερο για να καλύψουν τη διαφορά, και ο πύραυλος έφτασε στην τροχιά. Μετά από πέντε μήνες ελέγχων, η Διαστημική Δύναμη τον πιστοποίησε για αποστολές εθνικής ασφάλειας στις 26 Μαρτίου 2025.

Η τρίτη πτήση, η πρώτη στρατιωτική, πήγε χωρίς πρόβλημα. Στην τέταρτη, στις 12 Φεβρουαρίου 2026, η ίδια βλάβη ξαναφάνηκε σε έναν από τους τέσσερις προωθητές, ενώ ο πύραυλος μετέφερε δορυφόρους επιτήρησης της Διαστημικής Δύναμης. Η αποστολή πέτυχε, αλλά η Διαστημική Δύναμη σταμάτησε τις στρατιωτικές πτήσεις του Vulcan ως την ολοκλήρωση της έρευνας.

Η καθήλωση του 2026 και η επιστροφή

Στα τέλη Οκτωβρίου 2026 ο Vulcan είχε πετάξει τέσσερις φορές και δεν είχε ξαναπετάξει από τον Φεβρουάριο. Η ULA, η Northrop Grumman και η Διαστημική Δύναμη εντόπισαν «αρκετές πιθανές αιτίες», χωρίς να ανακοινώσουν μία οριστική, και άλλαξαν τον σχεδιασμό και τη διαδικασία κατασκευής του ακροφυσίου. Η επιστροφή έγινε στις 15 Νοεμβρίου 2026, δύο μέρες μετά την αρχική ημερομηνία, στην πρώτη πτήση με έξι προωθητές, με 40 δορυφόρους Amazon Leo. Ήταν η πρώτη από τις 38 εκτοξεύσεις που έχει αγοράσει η Amazon για τον αστερισμό δορυφόρων της, που ανταγωνίζεται το Starlink, όπως εξηγούμε στο άρθρο για το Amazon Leo και την FCC.

Οι έξι προωθητές δούλεψαν κανονικά και αποκολλήθηκαν όπως έπρεπε. Περίπου 10 λεπτά μετά την απογείωση όμως έγινε ανωμαλία, και κανένας από τους 40 δορυφόρους δεν έφτασε σε τροχιά. Το ακροφύσιο, που είχε καθηλώσει τον πύραυλο, δεν ήταν αυτή τη φορά το πρόβλημα· την αιτία της αποτυχίας ερευνά η ULA.

Για τις στρατιωτικές πτήσεις η Διαστημική Δύναμη ζητούσε περισσότερα. Στις 21 Οκτωβρίου 2026 ο ταξίαρχος Eric Zarybnisky, υπεύθυνος για τις εκτοξεύσεις της, είχε πει ότι η απόφαση θα εξαρτιόταν από τις δοκιμές στο έδαφος αλλά και από τα δεδομένα των εμπορικών πτήσεων. Ως τότε έξι αποστολές που προορίζονταν για την ULA είχαν ήδη πετάξει με τη SpaceX. Για τις πτήσεις της Amazon χτίστηκε στο Cape Canaveral δεύτερο κτίριο κάθετης συναρμολόγησης, όπου στήθηκε ο πύραυλος της επιστροφής, ενώ ο επόμενος ήταν ήδη έτοιμος στο πρώτο. Η ULA έχει δηλαδή τις υποδομές για πολύ πιο συχνές πτήσεις· μένει να τις γεμίσει.

Centaur V και SLS

Το Centaur V έχει και δεύτερη καριέρα μπροστά του. Τον Μάρτιο του 2026 η NASA το επέλεξε ως ανώτερη βαθμίδα ενός «τυποποιημένου» SLS για τις αποστολές Artemis IV και V, εγκαταλείποντας το πολύ μεγαλύτερο Exploration Upper Stage, που καθυστερούσε. Έτσι ο πύραυλος της NASA για τη Σελήνη θα πετά με την ίδια βαθμίδα που πετά ο Vulcan. Πώς κουμπώνει αυτό στα σχέδια για τη Σελήνη εξηγεί ο οδηγός για το πρόγραμμα Artemis.

Ένας πύραυλος που πρέπει να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη

Ο Atlas V αποσύρεται με ένα από τα καλύτερα ρεκόρ στην ιστορία. Στις τέσσερις πρώτες πτήσεις του Vulcan οι μηχανές και το Centaur V έκαναν τη δουλειά τους, δύο φορές με χαλασμένο προωθητή. Η πέμπτη, στις 15 Νοεμβρίου 2026, έδειξε ότι η διόρθωση του ακροφυσίου δεν έφτανε: οι προωθητές δούλεψαν, αλλά το φορτίο χάθηκε. Τέσσερις πτήσεις σε τροχιά στα πρώτα σχεδόν τρία χρόνια δεν φτάνουν για 38 αποστολές της Amazon και για 19 της Διαστημικής Δύναμης. Πριν αποδείξει ότι μπορεί να πετά συχνά, ο Vulcan πρέπει να ξαναδείξει ότι φτάνει σε τροχιά. 🚀

Συχνές ερωτήσεις για τους πυραύλους της ULA

Τι είναι ο πύραυλος Vulcan Centaur;

Ο Vulcan Centaur είναι ο νέος πύραυλος της United Launch Alliance, που αντικαθιστά τους Atlas V και Delta IV. Έχει δύο μηχανές BE-4 της Blue Origin στην πρώτη βαθμίδα, έως έξι στερεούς προωθητές GEM 63XL της Northrop Grumman και η ανώτερη βαθμίδα Centaur V με δύο μηχανές RL10. Σύμφωνα με τη ULA σηκώνει έως 27,2 τόνους σε χαμηλή τροχιά και έως 14,5 τόνους σε γεωσύγχρονη τροχιά μεταφοράς. Πρώτη φορά πέταξε στις 8 Ιανουαρίου 2024, από το Cape Canaveral.

Γιατί καθηλώθηκε ο Vulcan το 2026;

Ο Vulcan καθηλώθηκε μετά την αποστολή USSF-87 στις 12 Φεβρουαρίου 2026, όταν το ακροφύσιο ενός στερεού προωθητή έπαθε βλάβη, όπως είχε γίνει και στις 4 Οκτωβρίου 2024. Η ULA, η Northrop Grumman και η Διαστημική Δύναμη εντόπισαν αρκετές πιθανές αιτίες και άλλαξαν τον σχεδιασμό και τη διαδικασία κατασκευής του ακροφυσίου. Ο πύραυλος ξαναπέταξε στις 15 Νοεμβρίου 2026, με έξι προωθητές και 40 δορυφόρους Amazon Leo. Οι προωθητές δούλεψαν κανονικά, αλλά περίπου 10 λεπτά μετά την απογείωση έγινε ανωμαλία και οι δορυφόροι δεν έφτασαν σε τροχιά. Η ULA ερευνά την αιτία της αποτυχίας. (Προς ενημέρωση μετά την ανακοίνωση της αιτίας.)

Γιατί αποσύρεται ο Atlas V;

Ο Atlas V αποσύρεται κυρίως επειδή η πρώτη του βαθμίδα κινείται από τη ρωσική μηχανή RD-180, την οποία το Κογκρέσο περιόρισε για στρατιωτικές αποστολές μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 και η Ρωσία σταμάτησε να πουλά το 2022. Η ULA ανακοίνωσε τη σταδιακή απόσυρση τον Αύγουστο του 2021, με αντικαταστάτη τον Vulcan. Στις 2 Ιουλίου 2026 έγινε η 110η εκτόξευση Atlas V, η τελευταία που δεν αφορά το Starliner. Οι πύραυλοι που απέμειναν είναι όλοι δεσμευμένοι για το διαστημόπλοιο Starliner της Boeing.

Τι σημαίνουν τα ονόματα Atlas V 551 και Vulcan VC6L;

Στον Atlas V το πρώτο ψηφίο δείχνει τη διάμετρο του θόλου φορτίου σε μέτρα (4 ή 5), το δεύτερο τον αριθμό στερεών προωθητών (0 έως 5) και το τρίτο τον αριθμό μηχανών της ανώτερης βαθμίδας (1 ή 2): ο 551 έχει θόλο 5 μέτρων, πέντε προωθητές και μία μηχανή. Στον Vulcan το VC σημαίνει Vulcan Centaur, ο αριθμός δείχνει τους στερεούς προωθητές (0, 2, 4 ή 6) και το γράμμα τον θόλο, S για τον κανονικό των 15,5 μέτρων και L για τον μακρύ των 21,3 μέτρων. Ο VC6L είναι η ισχυρότερη διαμόρφωση.

Είναι επαναχρησιμοποιήσιμος ο Vulcan;

Όχι, ο Vulcan Centaur είναι αναλώσιμος πύραυλος: η πρώτη βαθμίδα και οι δύο μηχανές BE-4 χάνονται σε κάθε εκτόξευση. Η ULA έχει σχέδιο για ανάκτηση μόνο του τμήματος των μηχανών, με το όνομα SMART, που ως τα τέλη του 2026 δεν είχε δοκιμαστεί σε πτήση. Αντίθετα, ο New Glenn της Blue Origin, που χρησιμοποιεί την ίδια μηχανή, προσγειώνει ολόκληρη την πρώτη του βαθμίδα σε πλοίο, και ο Falcon 9 της SpaceX ξαναχρησιμοποιεί το δικό του από το 2017.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.