United Launch Alliance: η ιστορία του γίγαντα των πυραύλων που έμεινε πίσω

· · Ενημερώθηκε · 10 λεπτά ανάγνωση

Χρονολόγιο της ιστορίας της United Launch Alliance από την ίδρυση το 2006 έως την καθήλωση του Vulcan το 2026
Οι σταθμοί της United Launch Alliance. Πηγές: ULA, Space Force, γράφημα Infinite Odyssey
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
  1. Πώς γεννήθηκε η United Launch Alliance
  2. Τα χρόνια του μονοπωλίου
  3. Η εξάρτηση από τη Ρωσία
  4. Ο Vulcan και τα χρόνια της αναμονής
  5. Από το μονοπώλιο στη μοιρασιά
  6. 2025-2026: νέα ηγεσία, ίδια πίεση
  7. Η αξιοπιστία δεν αρκεί πια
  8. Συχνές ερωτήσεις

Το 2025 η United Launch Alliance έκανε έξι εκτοξεύσεις. Η SpaceX έκανε 165. Κι όμως, για σχεδόν μια δεκαετία η ULA ήταν ο μοναδικός πάροχος που εμπιστευόταν η αμερικανική κυβέρνηση για τους πιο ακριβούς δορυφόρους της, και ο Atlas V της πέταξε πάνω από 100 φορές χωρίς να χάσει ποτέ αποστολή. Η ιστορία της ULA δεν είναι ιστορία αποτυχίας. Είναι η ιστορία μιας εταιρείας που έχτισε τα πάντα γύρω από την αξιοπιστία, σε μια εποχή που η αγορά άρχισε να πληρώνει κυρίως για τον ρυθμό και το χαμηλό κόστος.

Πώς γεννήθηκε η United Launch Alliance

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 η αμερικανική Πολεμική Αεροπορία χρηματοδοτούσε δύο νέους πυραύλους, για να έχει πάντα εναλλακτική: τον Delta IV της Boeing και τον Atlas V της Lockheed Martin. Η αγορά όμως ήταν πολύ μικρή για δύο παράλληλες γραμμές παραγωγής, και οι δύο εταιρείες ανταγωνίζονταν για λίγα συμβόλαια. Το 2003 ο ανταγωνισμός έγινε σκάνδαλο: η Πολεμική Αεροπορία απέκλεισε τη μονάδα εκτοξεύσεων της Boeing, όταν αποκαλύφθηκε ότι είχε στα χέρια της εμπιστευτικά έγγραφα της Lockheed, και μετέφερε επτά εκτοξεύσεις στον αντίπαλο. Ο αποκλεισμός άρθηκε τον Μάρτιο του 2005, και το 2006 η Boeing πλήρωσε 615 εκατομμύρια δολάρια για να κλείσει αυτή και μια δεύτερη έρευνα του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης.

Δύο μήνες αργότερα οι δύο εταιρείες ανακοίνωσαν ότι ενώνουν τις δραστηριότητες εκτόξευσης. Μετά την έγκριση των αρχών ανταγωνισμού, η United Launch Alliance (ανοίγει σε νέα καρτέλα) γεννήθηκε την 1η Δεκεμβρίου 2006, με 50% για κάθε μητρική. Η λογική ήταν απλή: μία εταιρεία, δύο οικογένειες πυραύλων, και σίγουρη πρόσβαση της κυβέρνησης στο διάστημα, αντί για δύο ανταγωνιστές που δεν μπορούσαν να ζήσουν ο καθένας μόνος του.

Η νέα εταιρεία κληρονόμησε δύο από τις παλαιότερες οικογένειες πυραύλων της αμερικανικής ιστορίας. Ο Atlas ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ως διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος και στις 20 Φεβρουαρίου 1962 έβαλε σε τροχιά τον John Glenn, τον πρώτο Αμερικανό που έκανε τον γύρο της Γης. Ο Delta πέταξε πρώτη φορά το 1960, με βάση τον στρατιωτικό πύραυλο Thor, και εξελίχθηκε στο «άλογο εργασίας» για επιστημονικούς και εμπορικούς δορυφόρους. Μαζί με τα ονόματα, η ULA πήρε και τις εξέδρες τους στο Cape Canaveral και στη Vandenberg της Καλιφόρνιας.

Τα χρόνια του μονοπωλίου

Για σχεδόν μια δεκαετία η ULA ήταν ουσιαστικά η μόνη επιλογή για τις κρίσιμες κρατικές εκτοξεύσεις. Από τις εξέδρες της στη Φλόριντα και την Καλιφόρνια έφυγαν δορυφόροι κατασκοπείας, το Curiosity και το Perseverance για τον Άρη, και το Parker Solar Probe, που πετά πιο κοντά στον Ήλιο από κάθε άλλο σκάφος. Οι πελάτες πλήρωναν για ένα πράγμα: η αποστολή να πετύχει.

Η λίστα των επιστημονικών αποστολών εκείνων των χρόνων μοιάζει με χάρτη του ηλιακού συστήματος. Το Juno ξεκίνησε για τον Δία το 2011, το MAVEN για την ατμόσφαιρα του Άρη το 2013 και το OSIRIS-REx για τον αστεροειδή Bennu το 2016, από όπου έφερε δείγμα στη Γη το 2023. Το InSight, τον Μάιο του 2018, ήταν η πρώτη διαπλανητική αποστολή που ξεκίνησε από τη δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών, και ακολούθησαν το Solar Orbiter της ESA το 2020 και το Lucy για τους αστεροειδείς Τρωικούς του Δία το 2021. Στο μεταξύ, η ULA εκτόξευε σταθερά δορυφόρους GPS, στρατιωτικών επικοινωνιών και έγκαιρης προειδοποίησης για πυραύλους, και το μυστικό διαστημικό αεροπλάνο X-37B.

Πέρα από την πληρωμή για κάθε εκτόξευση, η Πολεμική Αεροπορία πλήρωνε στην ULA και ένα σταθερό ποσό κάθε χρόνο, για να κρατά έτοιμες τις γραμμές παραγωγής, τις εξέδρες και το προσωπικό. Για την κυβέρνηση ήταν ασφάλεια: οι πύραυλοι θα υπήρχαν όποτε τους χρειαζόταν. Για τους επικριτές ήταν ο λόγος που οι εκτοξεύσεις κόστιζαν τόσο.

Για τον ίδιο λόγο η ULA κράτησε για χρόνια και τις δύο οικογένειες. Η Πολεμική Αεροπορία ήθελε δύο ανεξάρτητους πυραύλους, ώστε αν ο ένας καθηλωνόταν να πετά ο άλλος. Το ίδιο σκεπτικό, η «διπλή πηγή», θα γύριζε αργότερα εναντίον της ULA, όταν τη θέση της δεύτερης πηγής θα την έπαιρνε η SpaceX.

Το μοντέλο είχε δύο αδύναμα σημεία. Οι πύραυλοι ήταν αναλώσιμοι, άρα κάθε εκτόξευση σήμαινε έναν καινούργιο πύραυλο, και χωρίς ανταγωνισμό οι τιμές έμεναν ψηλές. Τον Απρίλιο του 2014 η SpaceX προσέφυγε στη δικαιοσύνη κατά της Πολεμικής Αεροπορίας, που είχε αγοράσει από την ULA χωρίς διαγωνισμό ένα μεγάλο πακέτο εκτοξεύσεων. Η διαφορά έκλεισε με συμβιβασμό τον Ιανουάριο του 2015, και η αγορά των στρατιωτικών εκτοξεύσεων άνοιξε για πρώτη φορά. Τον Μάιο του 2015 η SpaceX πιστοποιήθηκε για αποστολές εθνικής ασφάλειας, και το 2016 κέρδισε την πρώτη της, έναν δορυφόρο GPS III, σε διαγωνισμό όπου η ULA δεν υπέβαλε καν προσφορά.

Η εξάρτηση από τη Ρωσία

Το δεύτερο αδύναμο σημείο ήταν πιο ύπουλο. Ο Atlas V, ο πιο πολυσύχναστος πύραυλος της ULA, πετούσε με μια ρωσική μηχανή, τη RD-180, που η Lockheed Martin είχε επιλέξει τη δεκαετία του 1990. Όταν η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία το 2014, το Κογκρέσο αποφάσισε να τελειώσει αυτή η εξάρτηση για τις στρατιωτικές αποστολές. Η ULA πρόλαβε να παραλάβει όλες τις μηχανές που χρειαζόταν για τους τελευταίους Atlas V πριν η Ρωσία σταματήσει τις πωλήσεις το 2022, άρα ο πύραυλος δεν έμεινε ποτέ χωρίς μηχανή. Την ιστορία της μηχανής και της απαγόρευσης την εξετάζουμε στο άρθρο για τις μηχανές RD-180 και RL10.

Την ίδια χρονιά, τον Αύγουστο του 2014, ανέλαβε CEO ο Tory Bruno, που θα έμενε στη θέση σχεδόν δώδεκα χρόνια. Τον Σεπτέμβριο η ULA ανακοίνωσε ότι ο επόμενος πύραυλός της θα πετά με τη BE-4 της Blue Origin, μιας εταιρείας που ήθελε να γίνει ανταγωνίστριά της. Για την ίδια τη Blue Origin, η συμφωνία έδωσε στη μηχανή της πελάτη πριν πετάξει ο δικός της πύραυλος.

Ο Bruno άλλαξε και τον τρόπο που μιλούσε η εταιρεία για τις τιμές της. Το 2016 η ULA άνοιξε το RocketBuilder, μια ιστοσελίδα όπου ο πελάτης έστηνε τη δική του διαμόρφωση Atlas V και έβλεπε την τιμή, με αφετηρία τα 109 εκατομμύρια δολάρια. Ήταν απάντηση στη SpaceX, που έδινε τότε δημόσια τιμή περίπου 62 εκατομμύρια για τον Falcon 9. Η διαφορά μίκρυνε, αλλά δεν έκλεισε ποτέ.

Ο Vulcan και τα χρόνια της αναμονής

Τον Απρίλιο του 2015 η ULA παρουσίασε τον Vulcan, τον πύραυλο που θα αντικαθιστούσε και τον Atlas V και τον Delta IV. Ο στόχος ήταν η πρώτη πτήση γύρω στο 2019. Στα σχέδια εκείνης της χρονιάς υπήρχε και μια φιλόδοξη ανώτερη βαθμίδα, η ACES, που θα έμενε για μέρες σε τροχιά και θα μπορούσε να ανεφοδιάζεται εκεί. Εγκαταλείφθηκε το 2020 για το απλούστερο Centaur V. Μέρος της ανάπτυξης το πλήρωσε η κυβέρνηση: τον Οκτώβριο του 2018 η Πολεμική Αεροπορία έδωσε στην ULA 967 εκατομμύρια δολάρια για τον Vulcan, σε ένα πρόγραμμα που χρηματοδότησε και τη Blue Origin και τη Northrop Grumman. Έγινε τελικά στις 8 Ιανουαρίου 2024, μετά από καθυστερήσεις στις μηχανές BE-4 και μια έκρηξη της νέας ανώτερης βαθμίδας σε δοκιμή το 2023. Πώς είναι φτιαγμένος, πώς πέταξε και πού βρίσκεται σήμερα το εξηγεί ο οδηγός για τον Vulcan Centaur και τον Atlas V.

Στο μεταξύ η εταιρεία έκλεινε ένα ένα τα παλιά της κεφάλαια. Τον Αύγουστο του 2021 ανακοίνωσε ότι ο Atlas V θα αποσυρθεί όταν εκτελεστούν τα συμβόλαια που είχε ήδη. Ο τελευταίος Delta IV Heavy πέταξε στις 9 Απριλίου 2024, με έναν δορυφόρο του Εθνικού Γραφείου Αναγνώρισης. Οι τελευταίοι Atlas V προορίζονται όλοι για το διαστημόπλοιο Starliner της Boeing, της μιας από τις δύο μητρικές.

Για το Starliner ο Atlas V πιστοποιήθηκε να μεταφέρει ανθρώπους, κάτι που κανένας πύραυλος της ULA δεν είχε κάνει πριν. Πέταξε το διαστημόπλοιο χωρίς πλήρωμα τον Δεκέμβριο του 2019 και τον Μάιο του 2022, και με δύο αστροναύτες στις 5 Ιουνίου 2024. Και στις τρεις πτήσεις ο πύραυλος δούλεψε σωστά· τα προβλήματα που καθυστέρησαν το πρόγραμμα ήταν στο ίδιο το διαστημόπλοιο.

Η United Launch Alliance σε αριθμούς: 6 εκτοξεύσεις το 2025 απέναντι σε 165 της SpaceX, και η μοιρασιά της Φάσης 3 των στρατιωτικών εκτοξεύσεων: 28 αποστολές για τη SpaceX, 19 για την ULA, 7 για τη Blue Origin

Από το μονοπώλιο στη μοιρασιά

Τα στρατιωτικά συμβόλαια δείχνουν καθαρά τη μετατόπιση. Στη Φάση 2 του προγράμματος National Security Space Launch, το 2020, η ULA πήρε περίπου το 60% των αποστολών και η SpaceX το υπόλοιπο. Στον ίδιο διαγωνισμό έμειναν εκτός η Blue Origin με τον New Glenn και η Northrop Grumman, που σταμάτησε λίγο μετά τον δικό της πύραυλο, τον OmegA. Στη Φάση 3, που ανακοινώθηκε τον Απρίλιο του 2025 και καλύπτει αποστολές ως το 2032, η SpaceX πήρε 28 αποστολές αξίας περίπου 5,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η ULA 19 αξίας περίπου 5,4 δισεκατομμυρίων και η Blue Origin 7. Η ULA έγινε για πρώτη φορά ο δεύτερος πάροχος.

Τον μεγαλύτερο πελάτη της τον βρήκε στον ιδιωτικό τομέα. Τον Απρίλιο του 2022 η Amazon ανακοίνωσε 83 εκτοξεύσεις σε τρεις εταιρείες, αυτό που η ίδια χαρακτήρισε τη μεγαλύτερη εμπορική αγορά πυραύλων στην ιστορία. Από αυτές, 38 ήταν πτήσεις Vulcan για τον αστερισμό δορυφόρων της, που σήμερα λέγεται Amazon Leo, πάνω σε εννέα Atlas V που είχε ήδη κλείσει. Ένας Atlas V ανέβασε τα δύο πρώτα πρωτότυπα τον Οκτώβριο του 2023 και ένας άλλος την πρώτη παρτίδα 27 κανονικών δορυφόρων τον Απρίλιο του 2025. Ως τον Ιούλιο του 2026 οι Atlas V είχαν ανεβάσει 224 από τους 396 δορυφόρους Leo σε τροχιά, περίπου το 60%. Οι πτήσεις του Vulcan για την Amazon άργησαν να ξεκινήσουν, όσο άργησε και ο ίδιος ο πύραυλος.

2025-2026: νέα ηγεσία, ίδια πίεση

Για το 2025 η ULA σχεδίαζε 20 εκτοξεύσεις, ανάμεσά τους τουλάχιστον 10 με Vulcan. Έκανε 6, και μόνο μία με Vulcan. Στις 22 Δεκεμβρίου 2025 ο Tory Bruno παραιτήθηκε απροσδόκητα, και τέσσερις μέρες αργότερα η Blue Origin ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει πρόεδρος της νέας της μονάδας εθνικής ασφάλειας. Ο άνθρωπος που είχε επιλέξει τη μηχανή της Blue Origin για τη ULA πήγε να δουλέψει για τη Blue Origin.

Προσωρινός CEO έγινε ο John Elbon, με στόχο για το 2026 από 18 ως 22 εκτοξεύσεις. Στις 17 Αυγούστου 2026 CEO ορίστηκε ο Mark Peller, στην ULA από την ίδρυσή της και ως τότε επιχειρησιακός διευθυντής, υπεύθυνος για τον Vulcan. Ο στόχος της χρονιάς είχε ήδη χαθεί: μετά τα προβλήματα στους στερεούς προωθητές του Φεβρουαρίου ο Vulcan έμεινε καθηλωμένος για μήνες, και έξι αποστολές της Διαστημικής Δύναμης πέταξαν τελικά με τη SpaceX.

Παράλληλα, εδώ και χρόνια ακούγονται σενάρια πώλησης. Το 2024 το Reuters ανέφερε συζητήσεις της Boeing και της Lockheed Martin με τη Sierra Space, με αποτίμηση 2 έως 3 δισεκατομμύρια δολάρια. Ως τα τέλη Οκτωβρίου 2026 δεν είχε ανακοινωθεί καμία συμφωνία.

Ο Peller ανέλαβε λοιπόν με τρία ανοιχτά μέτωπα: να ξαναπετάξει ο Vulcan, να ξεκινήσουν οι 38 πτήσεις της Amazon και να ξανακερδίσει η εταιρεία την εμπιστοσύνη της Διαστημικής Δύναμης για τις 19 αποστολές της Φάσης 3. Η πρώτη απάντηση ήρθε στις 15 Νοεμβρίου 2026 και ήταν αρνητική. Ο Vulcan ξαναπέταξε με 40 δορυφόρους Amazon Leo, στην πρώτη από τις 38 πτήσεις, αλλά περίπου 10 λεπτά μετά την απογείωση έγινε ανωμαλία και οι δορυφόροι δεν έφτασαν σε τροχιά. Οι στερεοί προωθητές, που τον είχαν καθηλώσει, δούλεψαν κανονικά· την αιτία της νέας αποτυχίας ερευνά η ULA.

Η αξιοπιστία δεν αρκεί πια

Η ULA δεν έχασε επειδή έφτιαχνε κακούς πυραύλους. Ο Atlas V είναι από τους πιο αξιόπιστους που πέταξαν ποτέ. Έχασε επειδή ο κανόνας της αγοράς άλλαξε: όταν ένας ανταγωνιστής ξαναχρησιμοποιεί τους πυραύλους του και εκτοξεύει τρεις φορές την εβδομάδα, η αξιοπιστία θεωρείται δεδομένη και η διαφορά κρίνεται στην τιμή και τον ρυθμό. Η διπλή πηγή που κρατά η Διαστημική Δύναμη εξασφαλίζει στην ULA δουλειά για χρόνια. Το αν θα ξαναγίνει κάτι περισσότερο από δεύτερη επιλογή θα φανεί από το πόσο γρήγορα μπορεί να πετά ο Vulcan. 🚀

Συχνές ερωτήσεις για την United Launch Alliance

Τι είναι η United Launch Alliance και πότε ιδρύθηκε;

Η United Launch Alliance (ULA) είναι αμερικανική εταιρεία εκτοξεύσεων, κοινοπραξία της Boeing και της Lockheed Martin με 50% η καθεμία. Ιδρύθηκε την 1η Δεκεμβρίου 2006, όταν οι δύο εταιρείες ένωσαν τις οικογένειες πυραύλων Delta και Atlas. Έχει έδρα στο Centennial του Κολοράντο και εργοστάσιο στο Decatur της Αλαμπάμα. Σήμερα πετά τον Vulcan Centaur και τους τελευταίους Atlas V.

Γιατί η ULA έμεινε πίσω από τη SpaceX;

Η ULA έμεινε πίσω γιατί οι πύραυλοί της ήταν αναλώσιμοι και ακριβοί, ενώ η SpaceX ξαναχρησιμοποιεί την πρώτη βαθμίδα του Falcon 9 και εκτοξεύει με πολύ μεγαλύτερο ρυθμό. Το 2025 η ULA έκανε 6 εκτοξεύσεις, από τις 20 που σχεδίαζε, ενώ η SpaceX έκανε 165. Ο νέος της πύραυλος, ο Vulcan, άργησε πέντε χρόνια σε σχέση με τον αρχικό στόχο και είχε δύο φορές προβλήματα στους στερεούς προωθητές του, τον Οκτώβριο του 2024 και τον Φεβρουάριο του 2026. Η ULA κράτησε όμως φήμη αξιοπιστίας: ο Atlas V δεν έχει χάσει ποτέ αποστολή.

Ποιος είναι ο CEO της United Launch Alliance;

Ο CEO της United Launch Alliance είναι ο Mark Peller, από τις 17 Αυγούστου 2026. Είναι στην ULA από την ίδρυσή της το 2006 και ήταν επιχειρησιακός διευθυντής, υπεύθυνος για τα προγράμματα Atlas και Vulcan. Διαδέχτηκε τον John Elbon, που ήταν προσωρινός CEO από τον Δεκέμβριο του 2025. Ο Tory Bruno, που ηγήθηκε της ULA από το 2014, παραιτήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2025 και έγινε πρόεδρος της νέας μονάδας εθνικής ασφάλειας της Blue Origin.

Θα πουληθεί η United Launch Alliance;

Ως τα τέλη Οκτωβρίου 2026 η United Launch Alliance δεν είχε πουληθεί και παρέμενε κοινοπραξία της Boeing και της Lockheed Martin. Το 2024 το Reuters ανέφερε συζητήσεις για πώληση στη Sierra Space, με αποτίμηση 2 έως 3 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ ενδιαφέρον είχαν δείξει κατά καιρούς και άλλοι αγοραστές. Καμία από τις δύο μητρικές δεν έχει ανακοινώσει συμφωνία. (Προς ενημέρωση αν ανακοινωθεί πώληση.)

Πόσες αποστολές εθνικής ασφάλειας έχει η ULA;

Στη Φάση 3 του προγράμματος National Security Space Launch της αμερικανικής Διαστημικής Δύναμης, που ανακοινώθηκε τον Απρίλιο του 2025, η ULA πήρε 19 αποστολές αξίας περίπου 5,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η SpaceX 28 αξίας περίπου 5,9 δισεκατομμυρίων και η Blue Origin 7. Στην προηγούμενη Φάση 2, το 2020, η ULA είχε πάρει περίπου το 60% των αποστολών. Μετά την καθήλωση του Vulcan τον Φεβρουάριο του 2026, ως τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς έξι αποστολές της Διαστημικής Δύναμης πέταξαν με τη SpaceX.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.