Οι μηχανές της Blue Origin: BE-4 και BE-3U, η καρδιά του New Glenn

· · Ενημερώθηκε · 10 λεπτά ανάγνωση

Οι τέσσερις μηχανές της Blue Origin, BE-4, BE-3U, BE-3PM και BE-7, με την ώθηση, το καύσιμο και το όχημα καθεμιάς
Η οικογένεια μηχανών της Blue Origin, με την ώθηση καθεμιάς. Πηγή: Blue Origin, γράφημα Infinite Odyssey
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
  1. Η οικογένεια BE: από τον Goddard στη Σελήνη
  2. BE-4: η μηχανή μεθανίου της Blue Origin
  3. BE-3U: υδρογόνο για τη δεύτερη βαθμίδα
  4. BE-7: η μηχανή της Σελήνης
  5. Η βαλβίδα που σταμάτησε τον New Glenn
  6. Οι τέσσερις μηχανές με μια ματιά
  7. Μεθάνιο κάτω, υδρογόνο πάνω
  8. Συχνές ερωτήσεις

Στις 8 Ιανουαρίου 2024 δύο μηχανές BE-4 σήκωσαν από το Cape Canaveral τον πρώτο Vulcan Centaur της United Launch Alliance. Ήταν η πρώτη φορά που μηχανή της Blue Origin σήκωνε τροχιακό πύραυλο, και ο πύραυλος ανήκε σε άλλη εταιρεία. Οι μηχανές της Blue Origin είναι ίσως το πιο ώριμο κομμάτι της εταιρείας του Jeff Bezos: τέσσερις μηχανές σε υπηρεσία ή σε ανάπτυξη, δύο καύσιμα και ένας διαφορετικός τρόπος για καθεμία να γυρίζει τις αντλίες της. Αυτός ο οδηγός εξηγεί πώς δουλεύει καθεμία και γιατί η εταιρεία διάλεξε μεθάνιο για την πρώτη βαθμίδα και υδρογόνο για όλα τα υπόλοιπα.

Η οικογένεια BE: από τον Goddard στη Σελήνη

Το BE σημαίνει Blue Engine. Η πρώτη, η BE-1, ήταν μια μικρή μηχανή υπεροξειδίου του υδρογόνου που σήκωσε το 2006 τον Goddard, το πρώτο πυραυλικό όχημα της εταιρείας. Η BE-3, μια μηχανή υγρού υδρογόνου, ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο του 2013 και δοκιμάστηκε στο Κέντρο Stennis της NASA. Από αυτήν προέκυψαν δύο εκδοχές: η BE-3PM, που κινεί τον New Shepard από το 2015, και η BE-3U για τη δεύτερη βαθμίδα του New Glenn. Η δουλειά για τη BE-4 άρχισε το 2011 και η μηχανή ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2014. Η νεότερη, η BE-7, είναι η μηχανή των σεληνιακών σκαφών Blue Moon.

Τρεις από τις τέσσερις καίνε υδρογόνο, το πιο δύσκολο καύσιμο στη διαχείριση: πρέπει να μένει κάτω από τους −253 βαθμούς Κελσίου και διαρρέει από τις πιο μικρές ρωγμές. Οι BE-4 και BE-3U φτιάχνονται σε εργοστάσιο 600.000 τετραγωνικών ποδιών (περίπου 56.000 τετραγωνικά μέτρα) στο Huntsville της Αλαμπάμα. Οι μηχανές δοκιμάζονται σε δύο σημεία: στο Launch Site One, το πεδίο δοκιμών της εταιρείας στο δυτικό Τέξας, και στο Test Stand 4670 του Κέντρου Marshall της NASA στο Huntsville, την εξέδρα όπου δοκιμαζόταν τη δεκαετία του 1960 η πρώτη βαθμίδα του Saturn V και που η Blue Origin νοίκιασε το 2019. Τα επίσημα στοιχεία κάθε μηχανής δημοσιεύει η ίδια η εταιρεία στη σελίδα των μηχανών της (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

BE-4: η μηχανή μεθανίου της Blue Origin

Η BE-4 καίει υγροποιημένο φυσικό αέριο, που στην πράξη είναι σχεδόν καθαρό μεθάνιο, με υγρό οξυγόνο. Το μεθάνιο είναι πυκνότερο από το υδρογόνο, άρα χωράει σε μικρότερες δεξαμενές, και καίγεται πιο καθαρά από την κηροζίνη, αφήνοντας λιγότερη αιθάλη μέσα στη μηχανή. Για μια πρώτη βαθμίδα που πρέπει να ξαναπετά, η καθαρή καύση σημαίνει λιγότερη συντήρηση ανάμεσα στις πτήσεις. Υπάρχει και ένα πρακτικό πλεονέκτημα: το μεθάνιο υγροποιείται στους −162 βαθμούς Κελσίου και το οξυγόνο στους −183, θερμοκρασίες αρκετά κοντινές ώστε να απλοποιείται η μόνωση και η σχεδίαση των δεξαμενών.

Η μηχανή είναι σταδιακής καύσης πλούσιας σε οξυγόνο (oxygen-rich staged combustion). Ένα μικρό μέρος του μεθανίου καίγεται με πολύ οξυγόνο σε έναν μικρό θάλαμο προκαύσης. Τα καυτά αέρια, που περιέχουν ακόμη ελεύθερο οξυγόνο, γυρίζουν την τουρμπίνα των αντλιών και μετά δεν πετιούνται: μπαίνουν στον κύριο θάλαμο, όπου συναντούν το υπόλοιπο μεθάνιο. Έτσι δεν χάνεται καύσιμο και η μηχανή δουλεύει σε υψηλή πίεση, περίπου 140 bar. Το δύσκολο κομμάτι είναι ότι καυτό αέριο πλούσιο σε οξυγόνο διαβρώνει σχεδόν κάθε μέταλλο. Οι Σοβιετικοί μηχανικοί έλυσαν το πρόβλημα με ειδικά κράματα από τη δεκαετία του 1960, ενώ οι Αμερικανοί προτίμησαν για δεκαετίες άλλους κύκλους, όπως η σταδιακή καύση πλούσια σε καύσιμο της RS-25 του Space Shuttle. Σύμφωνα με τη Blue Origin, η BE-4 είναι η πρώτη μηχανή αυτού του τύπου που φτιάχτηκε στις ΗΠΑ. Την ίδια τεχνική χρησιμοποιεί η ρωσική RD-180, η μηχανή που αντικατέστησε η BE-4 στη ULA και που εξετάζουμε στο άρθρο για τις μηχανές RD-180 και RL10.

Η BE-4 σχεδιάστηκε για 2.460 kN (550.000 λίβρες) ώθησης. Με τις βελτιώσεις που ανακοίνωσε η Blue Origin τον Νοέμβριο του 2025 έφτασε τα 2.846 kN (640.000 λίβρες) στο επίπεδο της θάλασσας, περίπου 16% περισσότερα. Επτά BE-4 μαζί δίνουν στην πρώτη βαθμίδα του New Glenn σχεδόν 20.000 kN. Η μηχανή μπορεί επίσης να μειώσει την ώθησή της ως τα 978 kN, περίπου στο ένα τρίτο, κάτι απαραίτητο όταν η άδεια πια βαθμίδα φρενάρει για να προσγειωθεί. Δίπλα στη Raptor της SpaceX, που καίει το ίδιο καύσιμο αλλά με δύο θαλάμους προκαύσης και πίεση 350 bar στη Raptor 3, η BE-4 είναι η πιο συντηρητική επιλογή: απλούστερη, με έναν θάλαμο προκαύσης αντί για δύο και χαμηλότερη πίεση. Η σύγκριση των δύο φιλοσοφιών συνεχίζεται στο άρθρο για τις μηχανές Merlin και Raptor.

Μία μηχανή για δύο πυραύλους

Η ULA χρειαζόταν αμερικανική μηχανή για να αφήσει την RD-180, και τον Σεπτέμβριο του 2014 συμφώνησε με τη Blue Origin για τη BE-4. Είχε απέναντι την AR1 της Aerojet Rocketdyne, μια μηχανή κηροζίνης, και τελικά επιβεβαίωσε την επιλογή της BE-4 τον Σεπτέμβριο του 2018. Η ανάπτυξη πήρε χρόνια περισσότερα από τα αρχικά σχέδια. Τον Αύγουστο του 2019 η μηχανή δοκιμάστηκε σε πλήρη ισχύ στο Τέξας, και στις 30 Ιουνίου 2023 μια BE-4 εξερράγη περίπου 10 δευτερόλεπτα μετά την έναυση σε δοκιμή πάγκου. Οι καθυστερήσεις έφεραν εντάσεις ανάμεσα στις δύο εταιρείες, γιατί ο νέος πύραυλος της ULA δεν μπορούσε να πετάξει χωρίς τις μηχανές. Η μηχανή πέταξε τελικά πρώτα στον πύραυλο της ULA και έναν χρόνο αργότερα στον New Glenn. Πώς σχεδιάστηκε ο Vulcan γύρω της είναι στον οδηγό για τον Vulcan Centaur και τον Atlas V. Η καθήλωση του Vulcan από τον Φεβρουάριο του 2026 οφειλόταν σε βλάβες στα ακροφύσια των στερεών προωθητών της Northrop Grumman, όχι στις BE-4.

Για τη Blue Origin η ULA είναι πελάτης με σταθερή ζήτηση. Ο Atlas V χρειαζόταν μία RD-180 σε κάθε πτήση, ο Vulcan χρειάζεται δύο BE-4, και η πρώτη του βαθμίδα δεν ανακτάται, οπότε κάθε εκτόξευση σημαίνει δύο καινούργιες μηχανές. Αντίθετα, οι επτά BE-4 του New Glenn σχεδιάστηκαν για να ξαναπετούν μαζί με τη βαθμίδα, που είναι φτιαγμένη για τουλάχιστον 25 πτήσεις. Η ίδια μηχανή δηλαδή πουλιέται με δύο εντελώς διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα: ως αναλώσιμο προϊόν στη ULA και ως επαναχρησιμοποιήσιμο κομμάτι στον δικό της πύραυλο.

Πώς γυρίζουν τις αντλίες τους οι μηχανές BE-4 και BE-3U της Blue Origin: σταδιακή καύση πλούσια σε οξυγόνο και ανοιχτός κύκλος expander

BE-3U: υδρογόνο για τη δεύτερη βαθμίδα

Όταν ο πύραυλος έχει ήδη βγει από την ατμόσφαιρα, αυτό που μετράει δεν είναι η ωμή δύναμη αλλά πόση ταχύτητα δίνει κάθε κιλό καυσίμου, η ειδική ώθηση. Εκεί το υδρογόνο δεν έχει αντίπαλο ανάμεσα στα συνηθισμένα καύσιμα. Το μειονέκτημά του, οι τεράστιες δεξαμενές που απαιτεί η χαμηλή του πυκνότητα, βαραίνει πολύ σε μια πρώτη βαθμίδα, αλλά πολύ λιγότερο στο δεύτερο. Γι’ αυτό η δεύτερη βαθμίδα του New Glenn έχει δύο BE-3U υγρού υδρογόνου και υγρού οξυγόνου.

Η BE-3U δεν έχει καθόλου θάλαμο προκαύσης. Δουλεύει σε ανοιχτό κύκλο expander: το υγρό υδρογόνο περνά πρώτα από κανάλια γύρω από τον θάλαμο καύσης, απορροφά τη θερμότητα, γίνεται αέριο και αυτό το αέριο γυρίζει την τουρμπίνα. Στην «ανοιχτή» εκδοχή ένα μέρος του αερίου πετιέται έξω αντί να μπει στον θάλαμο. Χάνεται λίγη απόδοση, αλλά η μηχανή βγάζει πολύ περισσότερη δύναμη από μια κλειστή, όπως η RL10 που κινεί τις ανώτερες βαθμίδες της ULA, που μένει περιορισμένη από τη θερμότητα που προλαβαίνει να μαζέψει το υδρογόνο.

Η BE-3U δίνει σήμερα 890 kN (200.000 λίβρες) στο κενό, από 712 kN (160.000 λίβρες) πριν από τις αναβαθμίσεις του 2025, δηλαδή 25% περισσότερα. Μπορεί να κατεβεί στα 445 kN και να ξανανάψει, ώστε η βαθμίδα να κάνει πολλές καύσεις και να αφήνει δορυφόρους σε διαφορετικές τροχιές. Η αδελφή της, η BE-3PM του New Shepard, λειτουργεί διαφορετικά: παίρνει λίγο καυτό αέριο από τον ίδιο τον κύριο θάλαμο για να γυρίσει τις αντλίες (κύκλος tap-off), δίνει 490 kN και κατεβαίνει ως τα 90 kN για την κάθετη προσγείωση. Η BE-3PM ήταν και η μηχανή που ξανάναψε στις 23 Νοεμβρίου 2015, στην κάθοδο, για να προσγειωθεί για πρώτη φορά όρθιος ένας πύραυλος που είχε πάει στο διάστημα. Η Blue Origin την περιγράφει ως την πρώτη νέα αμερικανική μηχανή υγρού υδρογόνου για σειριακή παραγωγή μετά από περισσότερο από μία δεκαετία.

Στις 19 Απριλίου 2026, στην τρίτη πτήση του New Glenn, μία από τις δύο BE-3U δεν έφτασε σε πλήρη ώθηση στη δεύτερη καύση, κάτι που η εταιρεία απέδωσε σε μη αναμενόμενη θερμική κατάσταση. Ο δορυφόρος BlueBird 7 της AST SpaceMobile έμεινε σε πολύ χαμηλή τροχιά.

BE-7: η μηχανή της Σελήνης

Η BE-7 είναι η μικρότερη της οικογένειας, με 44,5 kN ώθηση, και κινεί τα σκάφη Blue Moon, τόσο το μη επανδρωμένο Mark 1 όσο και το επανδρωμένο Mark 2. Καίει κι αυτή υδρογόνο με οξυγόνο, σε κύκλο διπλού expander: και τα δύο καύσιμα ζεσταίνονται γύρω από τον θάλαμο και γυρίζουν τις δικές τους τουρμπίνες. Μπορεί να κατεβεί στα 8,9 kN, στο 20% της πλήρους ισχύος, γιατί μια προσσελήνωση θέλει λεπτό έλεγχο τα τελευταία μέτρα.

Η BE-7 είναι η μηχανή που θα κρίνει αν η Blue Origin μπορεί να προσσεληνώσει. Πρέπει να ανάβει αξιόπιστα μετά από μέρες στο ψύχος του διαστήματος, να κατεβαίνει σε πολύ χαμηλή ώθηση χωρίς να σβήνει και να κρατά το σκάφος σταθερό πάνω από ένα έδαφος γεμάτο πέτρες και σκόνη. Η επιλογή του υδρογόνου έχει και μακρινή λογική. Όταν παρουσίασε το Blue Moon τον Μάιο του 2019, ο Bezos τη συνέδεσε με τον πάγο στους πόλους της Σελήνης, από τον οποίο θα μπορούσαν κάποτε να παράγονται υδρογόνο και οξυγόνο επί τόπου.

Η βαλβίδα που σταμάτησε τον New Glenn

Στις 28 Μαΐου 2026 ένας New Glenn εξερράγη σε στατική δοκιμή στο Cape Canaveral. Στις 5 Αυγούστου ο CEO Dave Limp ανακοίνωσε ότι η αστοχία ξεκίνησε από την κύρια βαλβίδα οξυγόνου μίας από τις επτά BE-4, και η επιθεώρηση των κομματιών το επιβεβαίωσε. Η αιτία εντοπίστηκε δηλαδή σε ένα εξάρτημα που ελέγχει τη ροή του οξυγόνου προς τη μηχανή. Η εταιρεία ανέπτυξε τροποποιήσεις για τις μηχανές που έχουν ήδη κατασκευαστεί. Τι σήμαινε η έκρηξη για τον πύραυλο και την εξέδρα εξηγεί ο οδηγός για τους πυραύλους New Shepard και New Glenn.

Οι τέσσερις μηχανές με μια ματιά

Μηχανή και όχημα Καύσιμο Ώθηση, kN
BE-4 · New Glenn, Vulcan μεθάνιο, οξυγόνο 2.846 (θάλασσα)
BE-3U · New Glenn, 2η βαθμίδα υδρογόνο, οξυγόνο 890 (κενό)
BE-3PM · New Shepard υδρογόνο, οξυγόνο 490 (θάλασσα)
BE-7 · Blue Moon υδρογόνο, οξυγόνο 44,5 (κενό)

Η διάκριση «θάλασσα» και «κενό» δεν είναι λεπτομέρεια. Στο επίπεδο της θάλασσας η ατμόσφαιρα πιέζει τα καυσαέρια που βγαίνουν από το ακροφύσιο, οπότε η ίδια μηχανή δίνει λιγότερη ώθηση από όση στο κενό. Γι’ αυτό οι μηχανές των ανώτερων βαθμίδων έχουν πολύ μεγαλύτερα ακροφύσια, που θα δούλευαν άσχημα κοντά στο έδαφος αλλά αξιοποιούν πλήρως το κενό. Πώς στέκονται αυτές οι μηχανές δίπλα στις υπόλοιπες σύγχρονες, από τη Merlin ως την RD-180, φαίνεται στη σύγκριση των μηχανών πυραύλων.

Μεθάνιο κάτω, υδρογόνο πάνω

Η Blue Origin έχει χτίσει τις μηχανές της πάνω σε μια καθαρή διάκριση. Μεθάνιο εκεί που χρειάζεται δύναμη και επαναχρησιμοποίηση, υδρογόνο εκεί που χρειάζεται απόδοση, από τη δεύτερη βαθμίδα ως την επιφάνεια της Σελήνης. Η BE-4 της έδωσε και κάτι σπάνιο στη βιομηχανία: έναν ανταγωνιστή ως πελάτη, πριν πετάξει ο δικός της πύραυλος. Οι δύο αστοχίες του 2026, μια BE-3U που δεν έδωσε πλήρη ώθηση και μια βαλβίδα οξυγόνου σε BE-4, έδειξαν πού βρίσκεται πια η δυσκολία: όχι στο να δουλέψει μια μηχανή, αλλά στο να δουλεύει κάθε φορά. Το επόμενο στοίχημα της εταιρείας είναι να φτιάχνει τις BE-4 και τις BE-3U με τον ρυθμό που απαιτούν δεκάδες πτήσεις τον χρόνο. 🚀

Συχνές ερωτήσεις για τις μηχανές της Blue Origin

Τι είναι η μηχανή BE-4 και ποιοι πύραυλοι τη χρησιμοποιούν;

Η BE-4 είναι η μεγάλη μηχανή της Blue Origin για πρώτες βαθμίδες. Καίει υγροποιημένο φυσικό αέριο, δηλαδή σχεδόν καθαρό μεθάνιο, με υγρό οξυγόνο, σε κύκλο σταδιακής καύσης πλούσιας σε οξυγόνο, και δίνει 2.846 kN ώθησης στο επίπεδο της θάλασσας. Δύο BE-4 κινούν την πρώτη βαθμίδα του Vulcan Centaur της United Launch Alliance, που πέταξε πρώτος με αυτές στις 8 Ιανουαρίου 2024, και επτά την πρώτη βαθμίδα του New Glenn, που πέταξε στις 16 Ιανουαρίου 2025.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη BE-4 και τη Raptor της SpaceX;

Η BE-4 της Blue Origin και η Raptor της SpaceX καίνε και οι δύο μεθάνιο με υγρό οξυγόνο, αλλά γυρίζουν τις αντλίες τους με διαφορετικό τρόπο. Η BE-4 έχει έναν θάλαμο προκαύσης πλούσιο σε οξυγόνο και πίεση θαλάμου περίπου 140 bar. Η Raptor έχει δύο θαλάμους προκαύσης, έναν για κάθε καύσιμο (κύκλος πλήρους ροής), και η Raptor 3 φτάνει τα 350 bar. Η Raptor πιέζει περισσότερο τα όρια της τεχνολογίας, ενώ η BE-4 είναι απλούστερη και πετά και σε πύραυλο άλλης εταιρείας, τον Vulcan Centaur.

Γιατί η δεύτερη βαθμίδα του New Glenn καίει υδρογόνο;

Η δεύτερη βαθμίδα του New Glenn καίει υγρό υδρογόνο γιατί το υδρογόνο δίνει την υψηλότερη ειδική ώθηση από όλα τα συνηθισμένα καύσιμα πυραύλων, δηλαδή περισσότερη ταχύτητα για κάθε κιλό καυσίμου. Το μειονέκτημά του είναι η πολύ χαμηλή πυκνότητα, που απαιτεί μεγάλες δεξαμενές. Σε μια πρώτη βαθμίδα αυτό κοστίζει, αλλά στο δεύτερο, όπου κάθε κιλό που γλιτώνεται γίνεται φορτίο, η απόδοση μετράει περισσότερο. Γι' αυτό οι δύο μηχανές BE-3U του New Glenn δίνουν από 890 kN στο κενό.

Τι προκάλεσε την έκρηξη του New Glenn τον Μάιο του 2026;

Σύμφωνα με τη Blue Origin, η έκρηξη του New Glenn στις 28 Μαΐου 2026, σε στατική δοκιμή στο Cape Canaveral, ξεκίνησε από την κύρια βαλβίδα οξυγόνου μίας από τις επτά μηχανές BE-4 της πρώτης βαθμίδας. Την αιτία ανακοίνωσε στις 5 Αυγούστου 2026 ο CEO Dave Limp, μετά την επιθεώρηση των κομματιών που ανακτήθηκαν. Η εταιρεία ανέπτυξε τροποποιήσεις για τις μηχανές που υπάρχουν ήδη. Η έκρηξη δεν προκάλεσε τραυματισμούς, αλλά κατέστρεψε μεγάλο μέρος της εξέδρας LC-36.

Ποια μηχανή θα χρησιμοποιήσει το Blue Moon στη Σελήνη;

Τα σεληνιακά σκάφη Blue Moon της Blue Origin χρησιμοποιούν τη μηχανή BE-7, που καίει υγρό υδρογόνο με υγρό οξυγόνο. Η BE-7 δίνει 44,5 kN ώθησης στο κενό και μπορεί να κατεβεί στα 8,9 kN, δηλαδή στο 20% της πλήρους ισχύος, κάτι απαραίτητο για μια ήπια προσσελήνωση. Λειτουργεί σε κύκλο διπλού expander, όπου και τα δύο καύσιμα ζεσταίνονται γύρω από τον θάλαμο και κινούν τις αντλίες. Την ίδια μηχανή χρησιμοποιούν και το Blue Moon Mark 1 και το επανδρωμένο Mark 2.

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.

Newsletter

Ο μήνας στο διάστημα

Μία φορά τον μήνα: τα σημαντικότερα γεγονότα, τα νέα μας άρθρα και τι θα δεις στον ουρανό πάνω από την Ελλάδα. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Θα σου στείλουμε ένα email για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή. Δες την πολιτική απορρήτου.

Σχεδόν έτοιμο! Σου στείλαμε ένα email. Πάτα το κουμπί μέσα για να επιβεβαιώσεις την εγγραφή σου.