Εμπορικοί διαστημικοί σταθμοί: Ποιος θα διαδεχθεί τον ISS

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός, ο ISS, πλησιάζει στο τέλος της ζωής του. Η NASA και οι διεθνείς εταίροι σχεδιάζουν να τον αποσύρουν γύρω στο 2030, καθοδηγώντας τον ελεγχόμενα προς την καταστροφή του στην ατμόσφαιρα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ανθρωπότητα θα εγκαταλείψει τη χαμηλή τροχιά. Τη θέση του ISS ετοιμάζονται να πάρουν οι εμπορικοί διαστημικοί σταθμοί, τροχιακές εγκαταστάσεις που θα ανήκουν και θα λειτουργούν από ιδιωτικές εταιρείες αντί από κρατικές υπηρεσίες. Σε αυτόν τον οδηγό θα δεις ποιοι εμπορικοί διαστημικοί σταθμοί βρίσκονται σήμερα υπό ανάπτυξη, ποιες εταιρείες τους χτίζουν, πού βρίσκεται ο καθένας και γιατί αυτή η μετάβαση αλλάζει ριζικά τον τρόπο που η ανθρωπότητα ζει και εργάζεται στο διάστημα.

Γιατί ο ISS αποσύρεται και τι αλλάζει

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός λειτουργεί από το 2000 και είναι ένα από τα μεγαλύτερα τεχνολογικά επιτεύγματα στην ιστορία. Όμως είναι παλιός. Οι κατασκευές του γερνούν, η συντήρησή του γίνεται όλο και ακριβότερη, και κάποια στιγμή το κόστος δεν δικαιολογείται. Γι' αυτό οι διαστημικές υπηρεσίες που τον λειτουργούν συμφώνησαν να τον αποσύρουν γύρω στο 2030.

Το ενδιαφέρον είναι τι αποφάσισε να κάνει η NASA στη συνέχεια. Αντί να κατασκευάσει έναν νέο, κρατικό σταθμό για να αντικαταστήσει τον ISS, επέλεξε διαφορετικό δρόμο. Μέσω του προγράμματος Commercial LEO Destinations, χρηματοδοτεί ιδιωτικές εταιρείες ώστε να χτίσουν τους δικούς τους σταθμούς, και δεσμεύεται να γίνει στη συνέχεια πελάτης, να αγοράσει δηλαδή χρόνο και υπηρεσίες αντί να κατέχει η ίδια την υποδομή. Η λογική είναι ότι έτσι η NASA εξοικονομεί σημαντικά ποσά κάθε χρόνο, τα οποία μπορεί να διαθέσει σε αποστολές βαθέος διαστήματος, ενώ ταυτόχρονα γεννιέται μια ολόκληρη νέα αγορά. Είναι η ίδια μετάβαση που είδαμε ήδη στις εκτοξεύσεις, από το κράτος που χτίζει τα πάντα στο κράτος που αγοράζει υπηρεσίες.

Τι είναι ένας εμπορικός διαστημικός σταθμός

Πριν δούμε τους παίκτες, αξίζει μια διευκρίνιση. Όταν λέμε εμπορικοί διαστημικοί σταθμοί, ή commercial space stations στα αγγλικά, εννοούμε τροχιακές εγκαταστάσεις που ανήκουν και λειτουργούν από ιδιωτικές εταιρείες. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι διαστημικά ξενοδοχεία αποκλειστικά για τουρίστες, αν και ο διαστημικός τουρισμός είναι ένα κομμάτι της εικόνας.

Στην πραγματικότητα, οι σταθμοί αυτοί σχεδιάζονται ως πλατφόρμες πολλαπλών χρήσεων. Φιλοξενούν επιστημονική έρευνα σε συνθήκες μικροβαρύτητας, παραγωγή υλικών και προϊόντων που δεν μπορούν να φτιαχτούν στη Γη, εκπαίδευση αστροναυτών και βέβαια επισκέπτες που πληρώνουν. Βασικός πελάτης παραμένει συχνά το κράτος, η NASA και άλλες υπηρεσίες, αλλά πλάι του εμφανίζονται πανεπιστήμια, εταιρείες και κυβερνήσεις χωρών χωρίς δικό τους διαστημικό πρόγραμμα.

Οι εταιρείες που χτίζουν εμπορικούς διαστημικούς σταθμούς

Η κούρσα για τη διαδοχή του ISS έχει αρκετούς σοβαρούς παίκτες. Ας δούμε τους σημαντικότερους.

Axiom Space και ο Axiom Station

Η Axiom Space, με έδρα το Χιούστον του Τέξας, θεωρείται από καιρό μία από τις εταιρείες που προηγούνται στην κούρσα. Ιδρύθηκε το 2016 από τον Michael Suffredini, πρώην διευθυντή του προγράμματος ISS της NASA, και τον επιχειρηματία Kam Ghaffarian. Το στοιχείο αυτό είναι σημαντικό. Η βασική ομάδα της Axiom δεν προσεγγίζει θεωρητικά το αντικείμενο, αλλά έχει πραγματικά διοικήσει διαστημικό σταθμό, κάτι που κανένας ανταγωνιστής δεν μπορεί να πει στον ίδιο βαθμό.

Η στρατηγική της Axiom είναι ίσως η πιο έξυπνη του κλάδου, γιατί μειώνει το ρίσκο.

Αντί να εκτοξεύσει εξαρχής έναν εντελώς ανεξάρτητο σταθμό, σχεδιάζει να προσαρτήσει τις πρώτες της ενότητες απευθείας στον ISS. Έτσι ο σταθμός χτίζεται σταδιακά, με τους αστροναύτες να έχουν ήδη ένα ασφαλές καταφύγιο δίπλα τους όσο γίνεται η συναρμολόγηση. Όταν προστεθούν αρκετές ενότητες, ανάμεσά τους ένα τμήμα κατοικίας, ένα ερευνητικό και παραγωγικό τμήμα και ένας θόλος παρατήρησης με μεγάλα παράθυρα, το συγκρότημα θα αποσπαστεί από τον ISS και θα συνεχίσει ως ανεξάρτητος, ελεύθερα πετούμενος σταθμός, ο Axiom Station. Η πρώτη ενότητα κατασκευάζεται σε συνεργασία με την ευρωπαϊκή Thales Alenia Space, την ίδια εταιρεία που κατασκευάζει και ελληνικούς τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους.

Αυτό που δίνει στην Axiom πραγματικό προβάδισμα είναι η εμπειρία.

Η εταιρεία έχει ήδη πραγματοποιήσει αρκετές ιδιωτικές αποστολές αστροναυτών στον ISS, μεταφέροντας πληρώματα που περιλαμβάνουν επαγγελματίες αστροναύτες αλλά και ιδιώτες, με τη χρήση σκαφών Crew Dragon της SpaceX. Καμία άλλη εταιρεία εμπορικών σταθμών δεν έχει αυτή την πρακτική εμπειρία στην οργάνωση και εκτέλεση επανδρωμένων αποστολών, και η NASA έχει ήδη αναθέσει στην Axiom διαδοχικές τέτοιες αποστολές. Πέρα από τον σταθμό, η Axiom αναπτύσσει και μια νέα διαστημική στολή, η οποία επιλέχθηκε από τη NASA για χρήση στις μελλοντικές σεληνιακές αποστολές του προγράμματος Artemis.

Πρόσφατα η εταιρεία εξασφάλισε σημαντική νέα χρηματοδότηση ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων για να επιταχύνει την ανάπτυξη τόσο του σταθμού όσο και της στολής, ενώ συνεχίζει να επεκτείνεται διεθνώς, με νέα παρουσία σε αγορές εκτός των ΗΠΑ. Η εικόνα που προκύπτει είναι μια εταιρεία που δεν στηρίζεται σε ένα μόνο προϊόν, αλλά χτίζει ένα ευρύτερο χαρτοφυλάκιο γύρω από την ανθρώπινη παρουσία στο διάστημα.

Vast και ο σταθμός Haven

Η Vast είναι ο πιο επιθετικός ανταγωνιστής. Σχεδιάζει να εκτοξεύσει τον μικρό σταθμό Haven-1, που φιλοδοξεί να γίνει ο πρώτος εμπορικός διαστημικός σταθμός στον κόσμο, ως ένα πρώτο, λειτουργικά αυτόνομο βήμα. Ακολουθεί ο πολύ μεγαλύτερος Haven-2, σχεδιασμένος ως πραγματικός διάδοχος του ISS, με πολλαπλές ενότητες και δυνατότητα να φιλοξενεί μεγαλύτερα πληρώματα.

Η Vast έχει ένα ιδιαίτερο χαρτί. Έχει ήδη εκτοξεύσει και λειτουργήσει ένα πειραματικό σκάφος, το Haven Demo, με το οποίο δοκίμασε κρίσιμους ελιγμούς. Αυτό την κάνει, σύμφωνα με την ίδια, τη μόνη εταιρεία εμπορικών σταθμών που έχει ήδη πετάξει και χειριστεί δικό της σκάφος στο διάστημα.

Orbital Reef, Blue Origin και Sierra Space

Ο Orbital Reef είναι ο σταθμός που αναπτύσσει μια κοινοπραξία με επικεφαλής την Blue Origin του Jeff Bezos μαζί με τη Sierra Space και άλλους εταίρους. Παρουσιάζεται ως ένα «πάρκο επιχειρήσεων» σε τροχιά, μια πλατφόρμα όπου διαφορετικές εταιρείες θα μπορούν να νοικιάζουν χώρο. Το εγχείρημα έχει αντιμετωπίσει καθυστερήσεις και η πορεία του συνδέεται στενά με την πρόοδο του βαρέος πυραύλου New Glenn της Blue Origin, που θα χρειαστεί για να μεταφέρει τις ενότητες σε τροχιά.

Starlab, Voyager Space και Airbus

Ο Starlab αναπτύσσεται από μια κοινοπραξία με βασικούς εταίρους την αμερικανική Voyager Space και την ευρωπαϊκή Airbus. Σε αντίθεση με την προσέγγιση της Axiom, ο Starlab σχεδιάζεται να εκτοξευτεί ως ένα ενιαίο, έτοιμο προς λειτουργία σύστημα, αντί να συναρμολογηθεί σταδιακά σε τροχιά. Η συμμετοχή της Airbus δίνει στο εγχείρημα ισχυρή ευρωπαϊκή διάσταση.

Πού βρίσκεται η κούρσα σήμερα

Αν προσπαθήσει κανείς να βγάλει συμπέρασμα για το ποιος προηγείται, η ειλικρινής απάντηση είναι ότι η κούρσα παραμένει ανοιχτή. Κάθε εταιρεία έχει διαφορετικό πλεονέκτημα. Η Axiom έχει την εμπειρία των επανδρωμένων αποστολών και μια ομάδα που έχει διοικήσει σταθμό. Η Vast έχει ταχύτητα και έχει ήδη πετάξει δικό της σκάφος. Ο Starlab έχει τη βιομηχανική ισχύ της Airbus, ο Orbital Reef το βάρος της Blue Origin.

Αυτό που πρέπει να κρατήσει κανείς είναι ότι τα χρονοδιαγράμματα σε τέτοια εγχειρήματα μετατίθενται συνεχώς, και αυτό είναι φυσιολογικό. Η κατασκευή ενός διαστημικού σταθμού είναι από τα δυσκολότερα τεχνολογικά εγχειρήματα που υπάρχουν. Η NASA αναμένεται να αναθέσει συμβόλαια επόμενης φάσης σε μία ή περισσότερες εταιρείες, και ελπίζει σε μια περίοδο επικάλυψης, όπου ο πρώτος εμπορικός σταθμός θα λειτουργεί ήδη πριν αποσυρθεί οριστικά ο ISS, ώστε να μη μείνει κενό. Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα υπάρχουν στη σχετική σελίδα της NASA για τους εμπορικούς προορισμούς σε χαμηλή τροχιά.

Γιατί έχει σημασία

Είναι εύκολο να δει κανείς όλα αυτά ως μια αλλαγή που αφορά μόνο μηχανικούς και επενδυτές. Η σημασία όμως είναι ευρύτερη. Ο ISS υπήρξε επί δύο δεκαετίες ένα μοναδικό εργαστήριο, όπου έγινε έρευνα που ωφέλησε την ιατρική, την επιστήμη των υλικών και την κατανόηση του ίδιου του ανθρώπινου σώματος. Αν μετά την απόσυρσή του δεν υπήρχε διάδοχος, η ανθρωπότητα θα έχανε τη μόνιμη παρουσία της σε τροχιά.

Οι εμπορικοί διαστημικοί σταθμοί είναι το στοίχημα ότι αυτή η παρουσία όχι μόνο θα διατηρηθεί, αλλά θα γίνει φθηνότερη, πιο ευέλικτη και πιο προσιτή σε περισσότερους. Αν αντί για έναν κρατικό σταθμό υπάρχουν δύο ή τρεις ιδιωτικοί που ανταγωνίζονται, η πρόσβαση στην τροχιά παύει να είναι προνόμιο λίγων κρατών. Υπάρχει βέβαια και ο κίνδυνος. Αν κάποια εταιρεία αποτύχει ή καθυστερήσει υπερβολικά, μπορεί να δημιουργηθεί ένα διάστημα όπου η ανθρωπότητα θα έχει μειωμένη ή καθόλου παρουσία σε χαμηλή τροχιά. Γι' αυτό και η NASA στηρίζει πολλές εταιρείες ταυτόχρονα, αντί να ποντάρει σε μία.

Η μεγάλη εικόνα πάντως είναι ξεκάθαρη. Η εποχή του ενός, κρατικού διαστημικού σταθμού τελειώνει, και ανοίγει η εποχή των πολλών, εμπορικών. Το αν η μετάβαση θα γίνει ομαλά είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα της επόμενης δεκαετίας στη χαμηλή τροχιά.

Συχνές ερωτήσεις για τους εμπορικούς διαστημικούς σταθμούς

Πότε θα αποσυρθεί ο ISS

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός προγραμματίζεται να αποσυρθεί γύρω στο 2030. Μετά την απόσυρσή του θα καθοδηγηθεί ελεγχόμενα προς την ατμόσφαιρα, όπου θα καταστραφεί.

Ποιος θα αντικαταστήσει τον ISS

Δεν θα υπάρξει ένας μόνο διάδοχος. Τη θέση του ISS αναμένεται να πάρουν αρκετοί εμπορικοί διαστημικοί σταθμοί ιδιωτικών εταιρειών, όπως ο Axiom Station, ο Haven, ο Orbital Reef και ο Starlab.

Γιατί η NASA δεν χτίζει νέο δικό της σταθμό

Η NASA επέλεξε να γίνει πελάτης αντί ιδιοκτήτης. Αγοράζοντας υπηρεσίες από ιδιωτικούς σταθμούς εξοικονομεί σημαντικά ποσά κάθε χρόνο, τα οποία μπορεί να διαθέσει σε αποστολές βαθέος διαστήματος, όπως η επιστροφή στη Σελήνη.

H3: Θα μπορεί ένας απλός άνθρωπος να επισκεφθεί έναν εμπορικό διαστημικό σταθμό

Θεωρητικά ναι, αλλά προς το παρόν το κόστος μιας θέσης είναι εξαιρετικά υψηλό, στην περιοχή των δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Αναμένεται να μειωθεί καθώς ο κλάδος ωριμάζει, παραμένει όμως απρόσιτο για τους περισσότερους.

Ποιος εμπορικός διαστημικός σταθμός προηγείται

Η κούρσα παραμένει ανοιχτή. Η Axiom Space έχει την εμπειρία επανδρωμένων αποστολών, ενώ η Vast έχει ταχύτητα και έχει ήδη εκτοξεύσει πειραματικό σκάφος. Οι θέσεις αλλάζουν συνεχώς και τα χρονοδιαγράμματα μετατίθενται συχνά.

🛰️

Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.